Մեծ Թաղեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Գյուղ
Մեծ Թաղեր
ՄեծԹաղեր.jpg
Մեծ Թաղեր
39°37′06″ հս. լ. 46°57′17″ ավ. ե. / 39.618333° հս. լ. 46.954722° աե. ե.
Երկիր ԼՂՀ ԼՂՀ
Շրջան Հադրութի
Բնակչություն 1 411[1] մարդ (2005)
Ազգային կազմ Հայեր
Կրոնական կազմ Հայ Առաքելական եկեղեցի
Ժամային գոտի UTC+4
##Մեծ Թաղեր (Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետություն)
Red pog.png

Մեծ Թաղերը գյուղ է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության Հադրութի շրջանում:

Աշխարհագրություն[խմբագրել]

Մեծ Թաղեր գյուղը Հադրութ շրջկենտրոնից 22 կմ հեռավարության վրա է, Հադրութի շրջանի ամենամեծ գյուղն է: ԼՂՀ մայրաքաղաք Ստեփանակերտից 60 կմ է հեռու: Գյուղի հարավային մասով հոսում է Արաքսի ձախ վտակ Իշխանագետը: Մեծ Թաղերին մոտ գտնվող գյուղերն են Տողը, Ազոխը և Տումին:

Գյուղը ծովի մակերևույթից 1200 մետր բարձրության վրա է: Մեծ Թաղերը չորս կողմից շրջապատված է անտառապատ լեռներով: Գյուղի մոտակայքում են գտնվում Մարխաթուն, Ճոխտպըռըվածառ սրբավայրերը:

Պատմություն[խմբագրել]

Գյուղի տարածքում բնակավայր է հիմնվել 10-րդ դարում, սակայն հիմնադրման վերաբերյալ հստակ տվյալներ չկան: Մեծ Թաղերը նախկինում կրել է Կաժ անունը: 18-րդ դարում գյուղը եղել է Խամսայի մելիքություններից Վարանդայի մելիության կազմում:

Բնակչություն[խմբագրել]

1841 թ. տվյալներով գյուղում ապրել է 698 մարդ: Հետագա տարիներին այն շարունակ աճել է, իսկ 1914 թ. հասել է առավելագույնին՝ 3500-ի[2]: 2005 թվականի մարդահամար տվյալներով գյուղում բնակվում է 1411 մարդ:

Կրթություն[խմբագրել]

Գյուղում գործում է 1 մանկապարտեզ և 1 դպրոց: Գյուղում դպրոցի հիմնման հստակ տարեթիվը հայտնի չէ: 1881 թ. գյուղի դպրոցն ուներ 1 ուսուցիչ և 45 աշակերտ: 1885 թ. ռուսական կառավարության հրամանով դպրոցը փակվել է և վերաբացվել 1 տարի հետ: 1888 թ. գյուղում գործում էր Սուրբ Սահակյան միդասյա ուսումնարան, որն ուներ 50 աշակերտ: 1907 թ. դպրոցը դառնում է երկդասա, որտեղ 1908-1909 թ. ուսանում էր 127 աշակերտ: Գյուղի դպրոցի նոր մասնաշենքը բացվել է 1970 թվականին: Այն կրում է մարշալ Արմենակ Խանփերյանցի անունը: 2013 թ. սեպտեմբերի 1-ի դրությամբ դպրոցը 232 աշակերտ ունի:

Խորհրդային տարիներին գյուղում 2 մանկապարտեզ է գոյություն ունեցել: 1992 թ. մանկապարտեզները դադարել են դադարեցին գործելուց: Մանկապարտեզի շենքը վերանորոգվել է Կանադայի Հայ օգնության միության աջակցությամբ 2000 թ.: Նոր մանկապարտեզը գործում է նախկին գյուղական խորհրդի շենքում և կրում է «Սոսե» անունը:

Թանգարան[խմբագրել]

2004 թվականին հիմնադրվել է Արմենակ Խանփերյանցի անունը կրող թանգարանը, որը միակն է գյուղում: Թանգարանի ամենահին իրերը պալեոլիթի ժամանակաշրջանի ծակիչներն ու քերիչներն են[3]:

Հնագիտական վայրեր և հուշարձաններ[խմբագրել]

Շմանեք (Ծծախաչ), քարանձավը բաղկացած է 4 քարայրներից և միմյանց հետ են կապված տարբեր չափսերի անցուղիներիով: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ Շմանեք քարայրում պալեոլիթի շրջանում ապրել են նախնադարյան մարդիկ:

Շմաջրի բերդ, Գյուղի հյուսիսարևելյան մասում է, գյուղից 3 կմ հեռավարության վրա: Բերդը գտնվում է ժայռի վրա և մոտ 800 ք/մ տարածք է զբաղեցնում:

Մրխաթուն, Մրխաթունը հին բնակատեղի է, գյուղից 1.5 կմ հեռավորության վրա է գտնվում: Գյուղատեղիի մոտակայքում կանգնուն է մնացել Մրխաթուն եկեղեցին: Եկեղեցին կառուցվել է 1603 թ. եկեղեցին:

Սուրբ Ամենափրկիչ եկեղեցի, եկեղեցին կառուցվել է 1846 թվականին գյուղի հասարակական ծախսերի հաշվին:

Լուսավորչի սրբավայր, գտնվում է գյուղից 500 մ հեռավարության վրա, Լուսավորչի սարի վրա: Ըստ լեգենդի, քարայրը, որտեղ գիշերել է Գրիգոր Լուսավորիչը, ունի գետնից 1 մետր բարձրություն:

Ճոխտ Պըռըվածառ (Զույգ Պառավածառ), ուխտատեղին գյուղից 10 կմ հեռավորության վրա է՝ Վերին Շագանակուտ կոչվող վայրում: Պահպանվել են զույգ եկեղեցիների հիմքերը և վանքի փլատակները[4]:

Մասնակցությունն Արցախյան ազատամարտին[խմբագրել]

Արցախյան ազատամարտին մասնակցել է գյուղի մոտ 400 բնակիչ, որոնցից 45-ը զոհվել են: 6 մեծթաղերցիներ արժանացել են «Մարտական խաչ» պետական պարգևի:

2012 թվականի հոկտեմբերի 25-ին գյուղում բացվել է արցախյան ազատամարտի նահատակների հիշատակը հավերժացնող հուշահամալիր:

Հայտնի անձինք[խմբագրել]

Ծանոթագրություներ[խմբագրել]

  1. 2005 թվականի ԼՂՀ մարդահաշիվ
  2. Երվանդ Աբրահամյան, Մեծ Թաղեր
  3. http://armenpress.am/arm/print/686492/Արմենպրես
  4. Երվանդ Աբրահամյան, Մեծ Թաղեր