Ալթայան լեզուներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալթայան լեզուներ
Տարածված՝ Արևելյան, Հյուսիսային, Կենտրոնկան, և Արևմտյան Ասիա և Արևելյան Եվրոպա
Դասակարգում՝
 Ալթայան լեզուներ
Կազմ՝
Կորեական (որպես կանոն ընդգրկվում են)[1]
Ճապոնական (որպես կանոն ընդգրկվում են)[1]
ISO 639-2 և 639-5՝ tut
Altaic family2.svg

Ալթայան լեզուների տարածումը Եվրասիայում:

Հիմնական[խմբագրել]

Բնորոշ են ծննդաբանական և տիպաբանական ընդհանուր հատկանիշներով։ Խոսվում են ընդհանուր տերիտորիայի վրա, որի արևմտյան թևը հասնում է մինչև Արևելյան Եվրոպա ու Միջերկրական ծովի ափերը, արևելյանը` Սիբիրի խորքերը, ներառյալ Միջին Ասիա: Ելնելով որոշ ընդհանրություններից ու նմանություններից, ոմանք թյուրքական լեզվաընտանիքը (տունգուս-մանջուրական խումբը, նույնիսկ կորերենը ու ճապոներենը) մտցնում են ավեի մեծ լեզվաընտանիքի մեջ և կոչվում ալթայան լեզվաընտանիք։ Վերջինս հայտնի է նաև ուրալ-ալթայան անունով, երբ նրան ավելանում են ուգրո-ֆիննական և սամոդիակյան լեզուները։ Առավել հայտնի է հետևյալ դասակարգումը.

  1. Արևմտախունական ճյուղ
ա) բուլգարական խումբ (բուլղարերեն, ղազարերեն, չուվաշերեն)
բ) օղուզական խումբ (թուրքմեներեն, գագաուզերեն, ադրբեջաներեն, թուրքերեն)
գ) ղփչաղական խումբ (ղփչաղերեն, պոչովեցերեն, կումիկերեն, բալկաներեն, թաթարերեն, բաշկիրերեն, նողաերեն, կարակալպակերեն, ղազախերեն)
դ) կարլուկյան խումբ (չաղաթայերեն, ուզբեկերեն, նոր ուղայերեն)
  1. Արևելախունական ճյուղ
ա) ույղուրական խումբ (կարագասերեն, յակուտերեն)
բ) կիրգիզ-ղփչաղական խումբ (կիրգիզերեն, ալթայերեն)

Բնորոշում[խմբագրել]

Բնորոշ են ձայնավորների ներդաշնակությամբ, կցական կառուցատիպով, ստացական առման կարգով, սեռի բացակայությամբ, կետադրությունների գործածությամբ, անվանական և բայական հարուստ ձևերով։ Թյուրքական լեզվաընտանիքի որոշ լեզուներ ունեն լատինագիր, որոշը ռուսագիր, ինչպես նաև արաբագիր այբուբեններ։

Ձևաբանություն[խմբագրել]

Ձևաբանական տեսակետից ալթայան լեզուներին բնորոշ է վերջածանցների կցական կառուցատիպը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 Stratification in the peopling of China: how far does the linguistic evidence match genetics and archaeology? In; Sanchez-Mazas, Blench, Ross, Lin & Pejros eds. Human migrations in continental East Asia and Taiwan: genetic, linguistic and archaeological evidence. 2008. Taylor & Francis.