Ֆադու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox music.png
Ֆադու
fado
Ոճային հիմքեր Պորտուգալական երաժշտություն
Մշակութային հիմքեր 19-րդ դարի սկիզբ, Լիսաբոն, Պորտուգալիա
Հատուկ գործիքներ Պորտուգալական կիթառ
Viola
clássica (դասական կիթառ)
Viola baixo
ակուստիկ բաս կիթառ
Բխող ժանրեր Կոիմբրա ֆադու
Ֆադու, նկարիչ` Ժոզե Մալոա (1910 թվական)

Ֆադու (պորտ.՝ fado` լատ.՝ fatum բառից, որ նշանակում է ճակատագիր[1]), ավանդական պորտուգալական երաժշտության հատուկ ոճ, որում զգացմունքային առումով գերակշռում է միայնության, նոստալգիայի, տխրության և սիրային կարոտի զգացումների բարդ համադրումն է, որ պորտուգալերենում կոչվում է սաուդադի (պորտ.՝ saudade): Իրենից ներկայացնում է պորտուգալական կիթառի համադրությամբ լիրիկական սոլո երգերի տարատեսակներ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Fado Verdes Anos խումբը Կոիմբրայից

Ժանրը վերջնականապես ձևավորվել է 19-րդ դարի սկզբում հունական ազգային, արաբական երաժշտությունների խառնման արդյունքում` բրազիլական երաժշտության ազդեցությամբ:Ֆադուն կարևոր տեղ է զբաղեցնում պորտուգալացիների ազգային ինքնարտահայտման գործում և շատ է տարբերվում իսպանական պայծառ և կենդանի ռիթմերից, որոնք արտահայտում են իսպանական կտրուկ բնավորությունը: Ֆադուում տեսանելի է պորտուգալացիների նուրբ և մելանխոլիկ հոգին:

Գոյություն ունի ֆադուի երկու հիմնական կենտրոն. Լիսաբոն և Կոիմբրա:Ֆադուի կոիմբրյան ոճը կապված է Կոիմբրայի համալսարանի ակադեմիական ավանդույների հետ: Այն ունի առավել նուրբ մեղեդիներ և կատարվում է բացառապես տղամարդկանց կողմից: Լիսաբոնում ֆադուն հիմնականում կատարում են այսպես կոչված ֆադուի տներում (պորտ.՝ casa do fado) ինչպես տղամարդկանց, այդպես էլ կանանց կողմից:

Ֆադուի առաջին կատարողը (ֆադիշտա) համարվում է Մարիա Սևերան, ով երգում էր և կիթառ էր նվագում Մորարիայի փողոցներում (Լիսաբոնի ամենահին կենտրոնական շրջաններից մեկը): Կապելան փողոցում պահպանվել է տուն, որում նա ծնվել և ապրել է: 2013 թվականի Մարիա Սևերայի տանը բացվել է համանուն ֆադուի տունը:

Ֆադուի թագուհին համարվում է Ամալիա Ռոդրիգեշը[2]: Պորտուգալացի կատարող Մարիզան շատ բան է արել, որպեսզի այդ ոճը գտնի իր ունկնդրողին այլ երկրներում ևս: Ժամանակակից ֆադու կատարող Անա Մոուրան իր համաշխարհային հռչակի շնորհիվ ամրապնդեց ֆադուի «իշխանությունը» համաշխարհային բեմում:

2011 թվականի նոյեմբերի 27-ին ՅՈՒՆԵՍԿՈ-ն ֆադուն ներառել է մարդկության ոչ նյութական մշակութային ժառանգության ցանկում:

Հայտնի կատարողներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆադիշտներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երգչուհի Ռոմանա Վիեյրան ֆադու է կատարում Սան Ֆրանցիսկոյում (ԱՄՆ)
  • Ամալիա Ռոդրիգեշ
  • Դուլսե Պոնտեշ
  • Կարլուշ դու Կարմու
  • Արժենտինա Սանտուշ
  • Կրիշտինա Բրանկու
  • Մարիզա
  • Կամանե
  • Միզիա
  • Անա Մոուրա
  • Մարիա Անա Բոբոնե
  • Էլդեր Մոուտինյո
  • Կրիշտիանու դե Սոուզա
  • Մարկո Ռոդրիգեշ
  • Պեդրու Մոուտինյու
  • Մարկո Օլիվեիրա
  • Կարմինյու
  • Ֆերնանդու Մաուրիսիու
  • Ալֆրեդո Մարսինեյրու
  • Ժուան Ֆարինյա
  • Մաքս
  • Էրմինիա Սիլվա
  • Լուսիլիա դու Կարմու
  • Կուկա Ռոզետա
  • Անտոնիո Զամբուժու
  • Յոլա Դինիշ
  • Իզաբել Նարոնիա
  • Վանեսսա Ալվեշ
  • Կրիշտիանա Ագուաշ

Կիթառահարներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Անտոնիու Շաինյու
  • Կարլուշ Պարեդեշ
  • Լուիշ Գերեյրու
  • Ժոզե Մանուիլ Նետու
  • Անտոնիո Նետու
  • Սանդրու Կոշտա

Խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2007 թվականին իսպանացի կինոռեժիսոր Կառլոս Սաուրան նկարել է Ֆադու դոկումենտալ ֆիլմը, որը ներառում էր պորտուգալացիների երգիչների կողմից այդ ոճի կատարումներ և նրանց հետ հարցազրույցներ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]