Օհագուրո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սևացրած ատամներ, Ուտագավա Ունիսադա, դիպակ

Օհագուրո (ճապ.՝ お歯黒) բառացի՝ «սև ատամներ»՝ ատամները սևացնելու ճապոնական ավանդույթ, ճանաչված ընդհուպ մինչև Մեիձիի ժամանակաշրջանը: Օհագուրոն Ճապոնիայում առավելագույնս գործել է առնվազն Ասուկայի ժամանակաշրջանից: Լաքի սևությունը սկսեց համարվել գեղեցիկ և նուրբ, բայց նաև այն ուներ կիրառական նշանակություն՝ լաքը լրացնում էր երկաթի դեֆիցիտը և օգնել է պահպանել ատամների առողջությունը[1]: Օհագուրոն սկսեց ասոցացվել ամուսնացած կանանց հետ, որոնց ատամների վրա ներկի կայունությունը համեմատվում էր ամուսնուն անսահման հավատարմության հետ[2]:

Անվանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Օհագուրո»՝ տերմին, որն օգտագործվում էր ճապոնական արիստոկրատիայի կողմից: «Օհագուրոյի» կարդալը նաև վերագրում էին հիերոգլիֆներին (ճապ.՝ 鉄漿 տեցուսյո, բառացի «երկաթյա հյութ»): Կիոտոյում օհագուրոն անվանել են ֆուսիմիձու (ճապ.՝ 五倍子水, աղտորի) թանաքով ընկույզներից ստացված ջուր[3]: Ժողովրդի մեջ օհագուրոն կոչում էին (ճապ.՝ 鉄漿付け կանեցուկե, սարքել երկաթյա), (ճապ.՝ 鉄漿付け ցուկեգանե, նույնպես), (ճապ.՝ 歯黒め հագուրոմե, ատամների սևացում)[4]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուկիյո-է«Լեռնային կախարդը և Կինտարոն»: Հեղինակ Կիտագավա Ուտամարո

Սովորույթի առաջացման կոնկրետ ժամանակը հայտնի չէ, քանի որ անցյալ ժամանակներում ճապոնացիները ներկում էին ատամները խոտերի և պտուղների հյութերով, սակայն երկաթի օգտագործումը այդ նպատակով ճապոնացիները փոխառել են մայր հողից:

  • Կոֆունի ժամանակշրջանում մարդկանց աճյունների վրա և թաղման կավե արձանիկներին արդեն քսում էին օհագուրոն:
  • Շան հայ ցզինում խոսվում է «սևատամների երկրի» մասին: Սան-գո չժիում և Հիսիվաձինտենում այդպես է կոչվում Յամատոն: Օհագուրոյի մասին հիշատակություններ են առկա արքայազն Գենձիի մասին պատմվածքում:
  • 753 թվականին Գանձինը Ճապոնիա բերեց օհագուրոյի խառնուրդի բաղադրատոմսը, այն գտնվում է Սյոսոյինի պահեստատանը՝ Տոդաի-ձի տաճարում: Գանձինը բարելավեց բաղադրատոմսը, նրա վերափոխված տեսակը տարածվեց ամբողջ երկրով՝ բուդդայական վանականների հսկողության տակ: Հնարավոր է, որ բուդդայական ծառայողներից էլ օհագուրոյի օգտագործման փորձը մտել է ժողովրդի մեջ:

Հեիանի ժամանակաշրջանի վերջին տարիներին օհագուրոն վերածվել էր երկրորդային սեռական նշանի՝ երկու սեռերի երիտասարդ մարդիկ, ովքեր ծագում էին Տաիրա ազնվական տոհմերից և դրա նմաններից, սևացնում էին ատամները Գեմպուկույի արարողակարգի ժամանակ: Ատամները սևացնում էին նաև մեծ տաճարների ծառայողները: Կայսերական ընտանիքում օհագուրոյի արարողակարգը տղաների մոտ ուղեկցվում էր 引眉 (ճապ.՝ խիկիմայո հոնքերի ներկում) և տարածում ուներ մինչև Մեյձիի ժամանակաշրջանի ավարտը[5]:

Մուրոմատիի ժամանակաշրջանում օհագուրոն սովորաբար անում էին մեծահասակները, սակայն Սենգոկույի ժամանակաշրջանի սկզբին զինվորականների աղջիկների ատամները ներկում էին դեռևս 8-10 տարեկանում, որպեսզի ցույց տան նրանց չափահաս լինելը և շատ շուտ նրանց ամուսնացնեն քաղաքական ձեռնտու թեկնածուի հետ: Արարողությունը անցկացնում էին հարազատները կամ աղջկա խնամակալները, նրանց անվանում էին կանեոյա (ճապ.՝ 鉄漿親 երկաթ+ծնողներ): Որոշ զորապետեր՝ Գո-Հոձյո տոհմից, Տաիրա տահմից, ռազմի դաշտ գնալիս անում էին օհագուրո և կանացի դիմահարդարում, որպեսզի այնտեղ ցույց չտան իրենց տառապանքները: Նո թատրոնի կանանց, երիտասարդների և երեխաների դիմակները նմանակում են զորապետերի պատկերներ: Էդոյի ժամանակաշրջանի գալուց հետո օհագուրոն համարյա ամբողջությամբ դուրս եկավ գործածությունից, այն օգտագործում էին միայն կայսերական ընտանիքի անդամները և տղամարդ ազնվականները: Օհագուրոյով ատամները վատ հոտ ունեն, պահանջվում է դրանք պարբերաբար ներկել, բացի այդ, դրանք սկսել են ասոցացվել ծերության հետ: Այս պատճառների ազդեցությամբ օհագուրոն սկսեցին անել միայն միջին տարիքի ամուսնացած կանայք, 18-20 տարեկան չամուսնացած կանայք, ինչպես նաև գեյշաները և մարմնավաճառները: Գյուղական ընտանիքներում օհագուրոն անում էին մացուրիի, հարսանիքի, թաղման և նմանատիպ արարողությունների ժամանակ: Մանկական հեքիաթներում մնացել են հիշատակություններ այսպիսի օհագուրոների մասին: 1870 թվականին արձակվեց հրաման, որը կայսերական ընտանիքի անդամներին և ազնվականներին արգելում էր անել օհագուրո: Հրամանն ուժի մեջ մտնելուց հետո ժողովրդի մեջ օհագուրոն սկսեց համարվել հնացած: Մեյձի ժամանակաշրջանի սկզբում օհագուրոյի հայտնիության փոքրիկ բռնկում եղավ, սակայն Տայսյոյի ժամանակաշրջանում սովորույթը գրեթե անհետացավ: Այսօր օհագուրոն կարելի է հանդիպել միայն ավանդական թատրոնում, կարյուկայում, 1960-ական թվականների պատմական դրամաներում, ֆիլմերում, երբեմն էլ՝ մուցարիի ժամանակ: Եթե արվում է օհագուրո, ապա ներկում են միայն հոնքերը (անում են հիկիմայու):

Օհագուրոյի տարածվածությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճապոնացի կին
  • Հեիանի ժամանակաշրջան
    • կայսերական ընտանիքը, ազնվականները, գեմպուկուից հետո ծնված երեխաները, տղամարդիկ և կանայք անկախ իրենց ընտանեկան կարգավիճակից, երեխաներ, ովքեր մասնակցում են բուդդայական թափորներին:
    • Տաիրա և Մինամոտո տան անդամները, զինվորականները հաճախ չէին անում օհագուրո:
  • Սենգոկույի ժամանակաշրջան
    • կայսերական ընտանիքը, ազնվականները, երիտասարդ հարսնացուները, որոնց դեռ վաղ էր ամուսնանալը մանկահասակությամբ:
  • Էդոյի ժամանակաշրջան
    • կայսերական ընտանիքը, ազնվականները, հարսնացուները քաղաքներում: Սամուրայական ընտանիքներում կանայք սկսում էին հոնքերը ներկել միայն առաջին երեխայի ծնվելուց հետո, չամուսնացած կանայք՝ 18-20 տարեկանից, յուդձյոն Էդո քաղաքում, Կիոտո և Օսակա շրջաններում, մեծահասակ ամուրիները հոնքերը չէին ներկում, գեյշաները՝ Կիոտոյում և Օսակոյում գեյշաները:
  • Այժմեականություն
    • օհագուրոն անում են դերասանները, կարյուկայայի աշխատողները, երբեմն՝ մացուրիի մասնակիցները:

Ներկանյութի բաղադրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատամների համար ներկանյութը բաղկացած է կանեմիձույից (ճապ.՝ 鉄漿水, երկաթյա ջուր), երկաթի լուծույթը մուգ շագանակագույն քացախաթթվի մեջ, որի մեջ ավելացված է վատ հոտ ունեցող ներկանյութ, որը պատրաստված է աղտորի թանաքով ընկույզներից: Լուծույթը պարունակում է մեծ քանակությամբ տանին: Գլխավոր բաղադրիչը երկաթի ացետատն է, որը ատամները ներկում է սև: Ատամները ծածկող թաղանթը կանխարգելում է ատամների փչանալը և ամրացնում է ատամի էմալը: Անհրաժեշտ էր ներկը քսել ամեն օր: Եթե հաշվի առնենք, որ Էդոյի ժամանակաշրջանում ատամները սևացնում էր շուրջ 35 միլիոն մարդ, իսկ մեկ ներկելու համար անհրաժեշտ է մեկ մոմմե ներկ (3,75 գրամ), ապա ստացվում է, որ ամեն օր ճապոնացիները օգտագործում էին 20 տոննա ներկ: Լուծույթը պատրաստելու համար շիկացած ժանգոտած երկաթյա ձողերը տեղադրում էին ջրի և սակեյի խառնուրդի մեջ, որտեղ պահում էին շուրջ մեկ շաբաթ: Այնուհետև ստացված հեղուկի մեջ ավելացնում էին աղտորի գալլ[6][7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. William E. Deal, Handbook to life in medieval and early modern Japan
  2. Angus Trumble, A brief history of the smile // Basic Books, 2004, стр. 66
  3. Sen Nakahara, Yoshihisa Shindō: Manners and customs of dentistry in ukiyoe // Ishiyaku Shuppan, 1980
  4. Sen Nakahara, Yoshihisa Shindō: Manners and customs of dentistry in ukiyoe // Ishiyaku Shuppan, 1980
  5. 個人ホームページサーバの切り替えメンテナンス中 Archived 2008-05-19 at the Wayback Machine.
  6. Henry Lovejoy Ambler, Around the world dentistry
  7. American Academy of the History of Dentistry: Bulletin of the history of dentistry // American Academy of the History of Dentistry, 1986, стр. 92

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]