Նո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Նո (ճապոներեն՝ 能) կամ Նոգակուն, ամենախստաշունչ դասական թատրոնն է, Ճապոնիայի ավանդական թատրոնի[1] առաջին համակողմանիորեն զարգացած ձևը։ Նո-ի սկզբնաղբյուրներում կանգնած են Կանամի Կիոցուգը և նրա որդին՝ Ձեամի Մոտոկիոն։ Առաջինը ազգային սարուգակուի ներկայացված դերասան է, ով փորձել է կողմնորոշել իր արվեստը դեպի ազնվականները և արիստոկրատները՝ մտցնելով պիեսների մեջ նոր էլեմենտներ և փոխելով ներկայացման կառուցվածքը, իսկ երկրորդը ոչ միայն զարգացրեց հայրիկի մտքերի կատարողական հմտությունը, այլ նաև ստեղծեց բազմաթիվ պիեսներ, որոնք 21-րդ դարում էլ շարունակում են մտնել թատրոնի խաղացանկ։ Այդ ձևով, սարուգակուն ենթարկվելով բարենորոգչական գործանեության, մշտապես վերափոխվում է Նո-ում։

Թատրոնի բեմն ունի կանոնական կառուցվածք։ Այնտեղ գտնվում է երգի ուղեկցությամբ դերասանական անսամբլը և իրականացնում է գործողություն։ Նո-ի ժամանակակից խաղացանկում մտնում է մոտ 250 պիես։ Դասական ծրագիրը միացնում է 5 պիեսի կատարում և 3 կատակերգական տեսարան՝ իրենց միջև ժամանակամիջոցով։ Ըստ արվեստաբանական գիտությունների դոկտոր Ն. Գ. Անարինի՝ արվեստագիտությունը Նո թատրոնում «դրամա-տեքստը և դրամա-բառը գտնվում են բարդ ձուլվածքում երաժշտությունով-ռիթմով-աղմուկով-շշուկով, պարով-մնջախաղով-ժեստով-շարժումով-կարդալով-ճիչով»[1]։

Պատմությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նո թատրոնի ծագումը վերագրվում է 15-րդ դարի առաջին կեսին և կապված է Ձենամի Մոտիկիյոյի (1363-1443) անվան հետ։ Սակայն թատրոնն իսկական ծաղկման հասավ միայն 17-րդ դարում, Տոկուգավա սյոգունների տիրապետության հաստատումից հետո։ 1603-ից՝ այն ժամանակից, երբ իշխանության գլուխ անցավ սյոգուն Տոկուգավա Իեյասուն, թատրոնի ներկայացումները սկսեցին կրել ծիսակարգի բնույթ։ Այդպիսին դարձան նաև ամենամյա փառատոնները։ Այդ ժամանակներից հանդիսավոր ներկայացումներով էին նշվում նոր տիրակալի իշխանության գլուխ անցնելը, երևելի անձանց ամուսնությունները, բարձրագույն պաշտոնների նշանակումները, արու զավակների ծնունդը ազնվական ընտանիքներում, նրանց չափահաս դառնալը և այլն։ Ներկայացումները տևում էին մի քանի օր, դրանք կարող էին դիտել հինգ հազար մարդ։ Մեծ պատիվ էր համարվում այդ ներկայացումներին հրավիրված լինելը, այդպիսի իրավունքի համար պայքար էր մղվում։

Նոյի դպրոցները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նո արվեստի կատարելագործմանը զուգընթաց ստեղծվում էին զանազան դպրոցներ։ Մինչև մեր օրերն են հասել հինգը՝ Կանձեն, Կոմպարուն, Հոսյուն, Կոնգոն և Կիտան։ Առաջին չորսը ստեղծվել է 14-15-րդ դարերում, վերջինը՝ 17-րդ դարի սկզբին։ Դպրոցների տարբերությունը ձևական է։

Նոյի բեմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոյի բեմը

Նո ներկայացումները ընթանում են քառակուսի փոքր բեմում, որը պատրաստվում է հինոկիի (ճապոնական փոքր նոճի) չներկած փայտից։ Բեմը հանդիսասրահից բաժանված է մեկ մետրանոց շերտով, որը ծածկված է մանր կոպիճով կամ խոշորահատ ավազով։ Բեմը բաց է երեք կողմից, նրա հետնամասում, ոսկեգույն ֆոնի վրա, պատկերված է ոճավորված ճյուղատարած սոճի։ Սոճին երկարակեցության խորհրդանիշ է։

Բովանդակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նո թատրոնն ներկայացումները բեմադրում է երկու հիմնական սկզբունքով՝ մոնոմանե (բառացի՝ «նմանեցում»)՝ բեմական ճշմարտություն, և յուգեն (բառացի՝ «ներքին խորություն», «նվիրական», «խորհրդավոր»)՝ ներդաշնակ, վեհաշունչ գեղեցկության բարձրագույն ձև։ Այս սկզբունքների պահանջներն արտահայտված են տեքստերում, պարերում, երաժշտության, երգեցողության մեջ, դերասանների բեմական շարժումներում, որոնց խնդիրն է ստեղծել «Գերզգացողություն»։ Այս սկզբունքների հիմքում ձեն ուսմունքն է, որը մղում է սուբյեկտի և օբյեկտի միաձուլման, տվյալ դեպքում դերասանի և հանդիսատեսի ապրումների միաձուլման։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Анарина, 2008, էջ 212