Տատրայի թանգարան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Տատրայի թանգարան
Tatra Museum winter.jpg
Տեսակթանգարան
ԵրկիրFlag of Poland.svg Լեհաստան
ՏեղագրությունԶակոպանե
ՎայրԶակոպանե
Հիմնադրված է1888
Կոորդինատներ: 49°19′0″ հս․ լ. 19°58′0″ ավ. ե. / 49.31667° հս․. լ. 19.96667° ավ. ե. / 49.31667; 19.96667
Կայքmuzeumtatrzanskie.pl

Տատրայի թանգարան կամ Տիտուս Խալիբինսկու ավան Տատրայի թանգարան (լեհ.՝ Muzeum Tatrzańskie im. dra Tytusa Chałubińskiego w Zakopanem), Տատրա լեռնային համալիրին նվիրված պատմական-ազգագրական թանգարան, որը գտնվում է Լեհաստանի Մալոպոլսկիե վոևոդության Զակոպանե քաղաքում։ Գրանցված է Լեհաստանի թանգարանների պետական գրանցամատյանում (լեհ.՝ Państwowy Rejestr Muzeów[1])։ Տեղակայված է Զակոպանե քաղաքի Կրուպովկի փողոց 10 հասցեում։ Թանգարանը ցուցադրում է Պոդհալեի, Սպիշ և Օրավա պատմական-ազգագրական շրջանների պատմության, նյութական և մշակութային կյանքի հետ կապված առարկաներ։ Թանգարանը կրում է լեհ բժիշկ և ազգագրագետ Տիտուս Խալուբինսկիի անունը։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տատրայի թանգարանը ստեղծվել է լեհ բժիշկ, հասարակական գործիչ, ազգագարագետ Տիտուս Խալուբինսկու (1820-1889) հետևորդների մոտ ծնված գաղափարի շնորհիվ: 1888 նրա հետևորդները հիմնադրեցին Տիտու Խալիբինսկու անվան թանգարանային միություն: Այդ միության նպատակն էր Տատրայի վերաբերյալ բուսաբանական, երկրաբանական, ազգագրական և կենդանաբանական նյութեր հավաքել: Միության անդամները հավաքներ էին կազմակերպում գրադարանում: Առաջին ցուցադրությունը կազմակերպվել է 1889 թվականին Զակոպանե քաղաքում, Կրուպովկի փողոցում գտնվող շենքում, որն այժմ գոյություն չունի: XIX դարի վերջում թանգարանը ազգագրական նյութերի հարուստ հավաքածու էր կազմել:

1892 թվականին ըստ վարշավացի ճարտարապետ Յոզեֆ Պիուսա Ձեկոնսկիի նախագծի թանգարանի շենք կառուցվեց: Նույն թվականին շենքում տեղակայվեց Տիտուս Խալիբինսկիի անվան միության ունեցած հավաքածուն: Մինչև 1911 թվականը Միության ակտիվությունը էականորեն կրճատվեց և թանգարանային հավաքածուն գրեթե դադարեց ավելանալ: 1913 թվականին սկսվեց թանգարանի նոր շենքի կառուցումը։ Տատրա թանգարանային միության անդամներից մեկը` կոմս Վլադիսլավ Զամոյսկին քարերով օգնեց շինարարությանը։ Սակայն շինարարական աշխատանքները կիսատ մնացին Առաջին համաշխարհային պատերազմի պատճառով և շարունակվեցին պատերազմի ավարտից հետո Մարի Կյուրիի նվիրատվության շնորհիվ։ Շինարարությունն ավարտվեց 1920 թվականին: Շենքը Զակոպանեի ոճին բնորոշ աղյուսա-քարային շինության վառ օրինակ է։ 1922 թվականին Կրուպովկի 10 հասցեում կայացավ նոր թանգարանի հանդիսավոր բացումը Moździerz, Zbigniew (2014). A Guide: The Zakopane Style Trail. The Tatra Museum in Zakopane. p. 28. ISBN 978-83-60982-52-5.:

1920-ական թվականների վերջում թանգարանում ձևավորվեցին արվեստի, արհեստների բաժիններ և Տատրայի նախալեռների բաժինը: Երկու համաշխարհային պատերազմների միջև ընկած ժամանակաշրջանում թանգարանում օդերևութաբանական կայան ստեղծվեց: Նույն ժամանակ թանգարանը սկսեց թողարկվել «Rocznik Podhalański» գիտական տարեկան պարբերականը:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո Տատրայի թանգարանը պետականացվեց և սկսեց զբաղվել մշակութային հուշարձանների և բնության մասին տեղեկությունների հավաքագրման և պահպանության գործունեությամբ։ Այդ նույն ժամանակ գիտական կոլեկտիվը Պոդգալեում սկսեց դաշտային աշխատանքներով զբաղվել և թանգարանում բացվեցին գեղարվեստական և պատմական բաժիններ։ 1954 թվականին վայրի բնության ուսումնասիրության և պահպանման Տատրայի ազգային պարկի ստեղծումից հետո թանգարանի գործունեությունը էականորեն կրճատվեց։

XX դարի 70-ական թվականներին թանգարանում բացվել է հուշարձանների պահպանության բաժին[2]։

Մասնաճյուղեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զակոպանեի հիմնական մասնաճյուղից բացի Տատրայի թանգարանն ունի 7 այլ մասնաճյուղեր Զակոպանեում եւ 4 այլ մասնաճյուղեր, որոնք գտնվում է Ցարնա Գորա (Czarna Góra), Յուրգոֆ (Jurgów), Խոխոլուվ (Chochołów) և Լոպուշնա (Łopuszna) լեհական բնակավայրերում.

  • Վիլլա Կոլիբա Զակոպանեում (զակոպանյան ոճով կառուցված Ստանիսլավ Վիտկևիչի անվան թանգարան), զակոպանյան ոճով առաջին կառույցը
  • Վլադիսլավ Խասիորի պատկերասրահ Զակոպանեում` արվեստներ թանգարան
  • Վոձիմեժի և Եժի Կուլչիցկիի անվան արվեստների պատկերասրահ Զակոպանեում
  • Կորնելի Մակուշինսկու թանգարան Զակոպանեում
  • Խոխոլուվյան ապստամբության թանգարան Խոխոլուվում
  • Տետմայերների ագարակ Լոպուշնա գյուղում
  • Կորկոշուվ ագարակ Չարնա գուրա գյուղում
  • Սոլտիսով ֆերմա և հովվական վրաններ Յուրգուվում[3]։

Ցուցադրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թանգարանում ցուցադրված են.

  • մշակութային եւ ազգագրական արտիֆակտներ, պատմական հագուստ, կահույք, կենցաղային, դեկորատիվ իրեր, ապակե գեղանկարչություն, եւ արհեստներ
  • Տատրայի բնության պատմությունը, բուսական եւ կենդանական աշխարհը, երկրաբանական ցուցանմուշներ
  • կերպարվեստ, հիմնականում գեղանկարչություն եւ քանդակ, որը ստեղծել է Պոդհալե մարզում[4]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Józef Nyka, Tatry Polskie. Przewodnik, str. 51, Wydawnictwo TRAWERS, Latchorzew, 1998

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ustawa z dnia 21 listopada 1996 r. o muzeach. Լեհաստանի գրանցամատյաններում գրանցման ակտ
  2. Staszel, Zbigniew. "The Tatra Museum - The Ethnographic Department"
  3. Staszel, Zbigniew. "The Tatra Museum - Permanent exhibitions". muzeumtatrzanskie.pl.
  4. Staszel, Zbigniew. "The Tatra Museum - Main building". www.muzeumtatrzanskie.pl.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]