Սցինկներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սցինկներ
Սցինկներ
Փոքրիկ սցինկը մարդու ափի մեջ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Սողուններ
Կարգ Թեփուկավորներ
Ընտանիք Սցինկայիններ
Լատիներեն անվանում
Scincidae
Արեալ
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում


NCBI 9646


Սցինկներ (լատ.՝ Scincidae), սողունների դասի թեփուկավորների կարգի մողեսների ենթակարգի ընտանիք[1]։

Բնութագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնորոշ առանձնահատկություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սցինկերի ամենաբնորոշ հատկանիշներից է հարթ, ձկներին նման մաշկը, որը ծածկված է ոսկրային թեփուկներով՝ օստեոդերմաներով։ Մեջքային հատվածի մաշկային ծածկույթը, որպես կանոն, գրեթե չի տարբերվում փորային հատվածի ծածկույթից։

Աչքերի ակնակապիճները գնդաձև են, մեծամասամբ ունեն շարժուն կոպեր։ Որոշ տեսակների մոտ կոպերի վրա կան թափանցիկ հատվածներ, որոնց շնորհիվ նրանք կարող են տեսնել անգամ փակ աչքերով։ Մերկաչքների մոտ ձևավորված են թափանցիկ լինզաներ, ինչպես օձերի մոտ։

Սցինկերի մեծ մասը որ վառ գունավորում ունեն, բայց հանդիպում են նաև պայծառ երանգների սցինկեր։

Չափերը տարբեր են՝ մանր, միջին, խոշոր։ Ընտանիքի տարբեր տեսակներ կարող են ունենալ 8-70 սմ երկարություն։

Տարածումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սցինկերը աշխարհաքաղաքացիներ (կոսմոպոլիտներ) են և տարածված են բոլոր մայրցամաքներում, բացի Անտարկտիդայից։ Բնակվում են, հիմնականում, արևադարձային շրջաններում, բայց տարածվել են նաև բավականին հյուսիս, ու հասարակածից հարավ։ Հատկապես շատ տեսակներ են հանդիպում Ավստրալիայում, Խաղաղ օվկիանոսի կղզիներում, հարավարևելյան Ասիայում և Աֆրիկայում։

Կենսակերպը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սցինկերը բնակվում են ամենատարբեր կենսամիջավայրերում. ինչպես անապատներում, այնպես էլ խոնավ անտառներում, տափաստաննորում, չափավոր լայնություննեում։

Սցինկերի մեծամասնությունը վերգետնային մողեսներ են, բայց նրանց մեջ կան բավաանին տեսակներ, որոնք փորող ապրելակերպ են վարում։ Կան նաև մերձջրյա ու փայտային միջավայրներում ապրող սցինկներ։ Որոշ անապտային ձևեր սովորել են «լողալ» ավազի մեջ։

Սնումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սցինկերը սնվում են ամենատարբեր տեսակի սննդով։ Մեծամասնությունը գիշատիչներ են, որոնք սնվում են մողեսներով և այլ անողնաշարավորներով, օրինակ՝ այլ սողուններով։ Որոշ տեսակներ ամենակերներ են (կապտալեզու սցինկեր, լեյոլոպիսմներ լատ.՝ Leiolopisma)։ Շատ քչերը բուսակերներ են (կարճապոչ սցինկ)։

Բազմացումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գոյություն ունեն ձվադրող, ձվածին և կենդանածին ձևեր։

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնում, սցինկերի ընտանիքը բաժանվում էր չորս ենթաընտանիքի՝

  • Ակոնտիեվյան սցինկերի ենթաընտանիք (Acontinae)
  • Լիգոսոմային սցինկերի ենթաընտանիք (Lygosominae) — համեմատաբար մեծ ենթաընտանիք, որն իր մեջ պարունակում է 96 ցեղ, այդ թվում մաբուներ, կապտալեզու սցինկներ, կպչունապոչ սցինկներ և այլ ուրիշներ։
  • Սցինկայինների ենթաընտանիք (Scincinae)
  • Կույր սցինկների ենթաընտանիք (Feylininae) — բազմատեսակ ենաընտանիք, որն ներառում է հիմնականում անոտ կույր սցինկեր (լատ.՝ Feylinia)

Այժմ հաշվարկվում են հետևյալ տեսակները՝

Trachylepis vittata
Giant вlue-tongued skink, Բելառուսիայի Գրոդնո կենդանաբանական այգում
Blue-tongued Skink
Great Plains Skink
Lepidothyris fernandi, Գերմանիայի Բեռլին քաղաքի Տիերպարկ կենդանաբանական այգում
Ճապոնական կղզիներում հանդիպող Eumeces stimpsoni
Schneider's skink
Lipinia noctua
Prehensile-tailed skink՝ Բուֆֆալոյի կենդանաբանական այգում
Chalcides chalcides՝ Ֆելիտոյի շրջակայքում՝ Իտալիա
  • Ablepharus
  • Acontias
  • Afroablepharus
  • Amphiglossus
  • Androngo
  • Anomalopus
  • Asymblepharus
  • Ateuchosaurus
  • Barkudia
  • Bartleia
  • Bassiana
  • Bellatorias
  • Brachymeles
  • Caledoniscincus
  • Calyptotis
  • Carlia
  • Cautula
  • Celatiscincus
  • Chabanaudia
  • Chalcides
  • Chalcidoseps
  • Chalcidoseps
  • Chioninia
  • Coeranoscincus
  • Coggeria
  • Cophoscincopus
  • Corucia
  • Cryptoblepharus
  • Ctenotus
  • Cyclodina
  • Cyclodomorphus
  • Dasia
  • Egernia
  • Emoia
  • Eremiascincus
  • Eroticoscincus
  • Eugongylus
  • Eulamprus
  • Eumeces
  • Eumecia
  • Euprepes
  • Eurylepis
  • Eutropis
  • Feylinia
  • Fojia
  • Geomyersia
  • Geoscincus
  • Glaphyromorphus
  • Gnypetoscincus
  • Gongylomorphus
  • Graciliscincus
  • Haackgreerius
  • Hakaria
  • Hemiergis
  • Hemisphaeriodon
  • Insulasaurus
  • Isopachys
  • Janetaescincus
  • Lacertaspis
  • Jarujinia
  • Kaestlea
  • Kanakysaurus
  • Lacertaspis
  • Lacertoides
  • Lamprolepis
  • Lampropholis
  • Lankascincus
  • Larutia
  • Leiolopisma
  • Lepidothyris
  • Leptoseps
  • Leptosiaphos
  • Lerista
  • Liburnascincus
  • Liopholis
  • Lioscincus
  • Lipinia
  • Lissolepis
  • Lobulia
  • Lygisaurus
  • Lygosoma
  • Mabuya
  • Madascincus
  • Marmorosphax
  • Melanoseps
  • Menetia
  • Mesoscincus
  • Mochlus
  • Morethia
  • Nangura
  • Nannoscincus
  • Nessia
  • Niveoscincus
  • Notoscincus
  • Oligosoma
  • Ophiomorus
  • Ophioscincus
  • Otosaurus
  • Pamelaescincus
  • Panaspis
  • Papuascincus
  • Paracontias
  • Paralipinia
  • Parvoscincus
  • Phoboscincus
  • Pinoyscincus
  • Plestiodon
  • Prasinohaema
  • Proablepharus
  • Proscelotes
  • Pseudemoia
  • Pseudoacontias
  • Pygomeles
  • Ristella
  • Saiphos
  • Saproscincus
  • Scelotes
  • Scincella
  • Scincopus
  • Scincus
  • Scolecoseps
  • Sepsina
  • Sepsophis
  • Sigaloseps
  • Simiscincus
  • Sirenoscincus
  • Sphenomorphus
  • Tachygyia
  • Tiliqua
  • Trachylepis
  • Tribolonotus
  • Tropidophorus
  • Tropidoscincus
  • Typhlacontias
  • Typhlosaurus
  • Tytthoscincus
  • Vietnascincus
  • Voeltzkowia

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Жизнь животных в 7-ми т. / Гл. редактор В. Е. Соколов. Т. 5. Земноводные и пресмыкающиеся. / А. Г. Банников, И. С. Даревский, М. Н. Денисова и др.; под ред. А. Г. Банникова — 2-е изд., перераб. — М.։ Просвещение, 1985. — С. 210.
  • Орлова В. Ф., Семенов Д. В. Природа России. Жизнь животных. Земноводные и пресмыкающиеся. — М.։ «ООО Фирма „Издательство АСТ“», 1999. — С. 315—318.
  • Ананьева Н. Б., Боркин Л. Я., Даревский И. С., Орлов Н. Л. Пятиязычный словарь названий животных. Амфибии и рептилии. — М.: Русский язык, 1988. — 560 с. — ISBN 5-200-00232-X

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. The Reptile Database: Scincidae

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբանական տարբերակը վերցված է Հայաստանի բնաշխարհ հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png