Սվիտեր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գրող Էռնեստ Հեմինգուեյը սվիտերը բնորոշող վզով

Սվիտեր (անգլ.՝ sweater, to sweat-քրտնել բառից, հոգն․ թվով՝ սվիտերներ), գործած հագուստ, որը նախատեսված է մարմնի վերին մասին հագնելու համար։ Այն լինում է առանց ճարմանդների, երկար թևերով: Սվիտերը գործվում է հաստ կամ միջին հաստության բրդյա կամ կիսաթանկարժեք մանվածքից շյուղերի կամ հելունի միջոցով, հազվադեպ՝ գործելու մեքենաներով: Հնարավոր են գործվածքի տարբեր տեսակներ: Օձիքների և թևքածալերի համար օգտագործվում են երիզային հյուսվածքի տարբեր տեսակներ (резинка): Սվիտերի շիտակ մասը գործելիս լայնորեն կիրառվում են ձևավոր հյուսվածքներ։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սվիտերին բնորոշ շյուղերով հյուսվածք

Սվիտերի ձևը ձևավորվել է 19-րդ դարի կեսերին՝ Հյուսիսային Եվրոպայի բնակիչների առօրեական ավանդական հագուստի հիման վրա: Բրդյա գործած սվիտերն իր առաջին լայն տարածումը գտել է 19-րդ դարի վերջին, Եվրոպայում՝ որպես նիհարեցնող հագուստ: Բժիշկները խորհուրդ էին տալիս մարզվել սվիտերով, ինչը քրտնարտադրությունն ավելացունելով օգնում է այրել ճարպերը (անգլ. to sweat- քրտնել, այս բառից էլ առաջացել է սվիտեր բառը): Շուտով նավաստիները գնահատել են այս տաք հագուստի առավելությունները, որը չէր պահանջում շարֆի օգտագործում: 20-րդ դարի սկզբին սվիտերը լայն տարածում է գտել որպես սպորտային հագուստ (ձմեռային սպորտաձևերի համար՝ դահուկներ, չմուշկներ): 1920 թվականից մինչև 1970-ական թվականները սվիտերը դարձել է շատ երկրների ռազմական համազգեստի մի մաս՝ օդաչուների, նավաստիների և ջրասուզորդների համար:

1930-ական թվականներին Կոկո Շանելը սվիտերը ներմուծել է նորաձևության աշխարհ՝ ներկայացնելով կանանց համար նախատեսված սվիտերների նմուշներ: Ալես Ադամովիչը Խատինի պատմության մեջ նկարագրել է պարտիզանական ճամբարի Գլաշա անունով մի աղջկա, որը կրում էր «գերմանական սվիտեր»: Սվիտերի ֆեմինիզացման գործընթացը բավականին դանդաղ է ընթացել մինչև 1950-1960-ական թվականները, երբ Մերիլին Մոնրոն, հոլիվուդյան ռեժիսոր Էդ Վուդը, Հյու Հեֆների «Playboy» կայսրությունը այնքան են ժողովրդականացրել կանանց սվիտերը, որ անգլերեն լեզվում նույնիսկ հայտնվել է նորաձևության նոր կերպարի անկախ անվանում՝ «sweater girl», որը կարելի է թարգմանել որպես՝ մեծ կրծքերով նեղ սվիտերով աղջիկ[1]:

1970-ական թվականներին սինթետիկ գործվածքների աճի պատճառով բնական բրդյա սվիտերների հեղինակությունն անկում է ապրել: Մյուս կողմից, հենց այդ ժամանակ էլ հայտնվել են մինչ օրս հաճախ օգտագործվող ակրիլային սվիտերները։ Սվիտերների նկատմամբ հետաքրքրության նոր ալիքը 1980-ական թվականներին եկել է Արևելյան Եվրոպայից, որտեղ բնակչության լայն շերտերին հասանելի են դարձել կենցաղային գործող մեքենաները, կանոնավոր կերպով սկսվել են թողարկվել գործելու բազմաթիվ ամսագրեր: Սվիտրների հանդեպ հետաքրքրության նոր ալիք առաջացել է 1980-ական թվականներին, երբ ԽՍՀՄ-ում 1970-ական թվականների վերջից թողարկվել են նաև գործելու մեքենաներ, այստեղ սվիտեր գործելու համար խթան է հանդիսացել հագուստի դեֆիցիցտի պայմաններում տարբերվող, անհատական հագուստ կրելու ձգտումը։

Արդիականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկայումս սվիտերը նախկինի պես շարունակում է ժողովրդականություն վայելել տարբեր տարիքի տղամարդկանց և կանանց շրջանում:

Կանգուն օձիքը՝ բարենպաստորեն ընդգծում է պարանոցի երկարությունը, նախշերի նրբագեղ միահյուսումը, ջերմությունն ու հարմարավետությունը, այս ամենը գրավում են նորաձեւության դիզայներներին, ովքեր տարեցտարի սվիտեր են ներկայացնում իրենց հավաքածուի մեջ: Սվիտերը խորհուրդ է տրվում կրել ջինսերով, հաստ գործվածքից պատրաստված կիսաշրջազգեստներով: Երկարացված մոդելներն իրենցից սվիտեր-զգեստ են ներկայացնում: Կոկորդը պաշտպանող սվիտերը թույլ է տալիս փողոցում ավելի անբռնազբոս ներկայացնել դրսի հագուստը, օրինակ՝ բաճկոնի կամ վերարկուի օձիքը չկոճկելով լայնորեն բաց թողնել:

Ժամանակակից արդյունաբերությունը (մասնավորապես չինական ձեռնարկությունները) օգտվելով սվիտերների ժողովրդականությունից՝ արտադրում է արհեստական գործվածքից պատրաստված մեծ քանակությամբ էժանագին, ոչ դիմացկուն և սառը ապրանքներ: Այնուամենայնիվ, ավելի թանկ սվիտերները ծառայում են ոչ պակաս 10 տարի՝ պահպանելով ապրանքային տեսքը, հատկապես եթե այն հատայի ձեռագործ արտադրանք է: Առանձին տեղ են գրավում ավանդական սվիտերները, որոնք ամբողջ աշխարհում հայտնի են որպես ազգային հուշանվերներ: Դրանք շոտլանդական, սկանդինավյան, հնդկական, իրանական սվիտերներ են՝ իրենց բնորոշ նախշերով և հյուսվածքով:

Նմանատիպ ապրանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սվիտերը չպետք է շփոթել վադալազկայի հետ, որը սվիտերի նման, բայց բարակ տրիկոտաժե վերնաշապիկ է, բայց պատրաստված է բամբակյա կամ սինթետիկ թելերից։ Սվիտերը նաև տարբերվում է ջեմպրից, պուլովերից, որոնք բարձր օձիք չունեն, կոֆտայից, որը ճարմանդ ունի և լինում է նաև երկար օձիք-ճարմանդով[2]։

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Urban Dictionary: sweater girl»։ Urban Dictionary (en-US)։ Վերցված է 2020-11-25 
  2. «sweaters and waistcoats - synonyms and related words»։ www.macmillandictionary.com (անգլերեն)։ Վերցված է 2020-11-29 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]