Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (Շավարշավան)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Սուրբ Սարգիս եկեղեցի (այլ կիրառումներ)

Նոյեմբերյանի Շավարշավան (մինչև 1964 թ.՝ Կոթիգեղ) գյուղը գտնվում է քաղաքից հարավ-արևելք՝ 21 կմ հեռավորությամբ, ձորերով ու ձորակներով կտրտված, անհանգիստ ռելիեֆ ունեցող վայրում։ Անունն ստացել է ի պատիվ այդտեղ ծնված հեղափոխական, կուսակցական և պետական գործիչ Շավարշ Ամիրխանյանի։ Գյուղի մերձակայքը հարուստ է միջնադարյան ճարտարապետական-հնագիտական հուշարձաններով (եկեղեցիներ, ամրոցներ, գյուղատեղեր, գերեզմանոցներ, խաչքարեր և այլն)։ Դրանցից կարևոր է Սբ. Սարգիս վանքը, որը գտնվում է գյուղից 10 կմ արևելք՝ լեռնաբազուկներից մեկի գագաթին, պատմական Գուգարք նահանգի Կանգարք գավառի տարածքում (ներկայումս Ադրբեջանի Ղազախի շրջանում)։ Վանքը իր բարձր դիրքով իշխում է շրջակա տարածքի վրա և տեսանելի է շատ հեռուներից։ Այն ներկայումս բաղկացած է իրար կից զույգ եկեղեցիներից և հյուսիսարևելյան մասում՝ 1 մ հեռավորությամբ գտնվող մատուռից։ Հարավային եկեղեցին գմբեթավոր է, ունի արտաքուստ ուղղանկյուն (4,85 x 5,86), ներքուստ խաչաձև հատակագիծ։ Արևելյան խաչաթևը կիսաշրջանագծային է, մյուսները՝ ուղղանկյուն, փոքր խորությամբ։ Գմբեթը հենվում է գմբեթատակ ուղղանկյան (2,7 x 2,2 մ) անկյունային մասերը միացնող կիսաշրջանագծային կամարների վրա։ Անցումը կլոր թմբուկին իրականացված է առագաստների օգնությամբ, միակ մուտքը՝ եզերված պարզ տրամատ ունեցող, վերևից կիսաշրջանագծային եզրակալով, հարավից է։ Ուղղանկյուն բարավորը շրջանակված է զարդաքանդակների գոտիով, որից ներս՝ ողջ մակերևույթը պատած է եղել արձանագրությամբ (ներկայումս ամբողջովին եղծված և անընթեռնելի)։ Հարավային ճակատի արևելյան կողմում ողջ բարձրությամբ նկատելի է պատի նորոգված լինելը։ Բարավորն իր քարատեսակով (մուգ շագանակագույն ֆելզիտ) տարբերվում է հուշարձանների քարից (սրբատաշ կաթնագույն կրաքար) և ենթադրելի է, որ տեղադրվել է հետագայում՝ նորոգման ժամանակ։ Բարավորը շրջանակող շրջանակող զարդաքանդակները ևս մատնում են նրա ուշ շրջանի պատկանելը։ Ս. Ջալալյանը մասնակիորեն բերում է արձանագրությունը, որից երևում է, որ այն վերաբերել է «խախտեալ եկեղեցու» նորոգմանը։ Անցյալ դարավերջի հեղինակ Ս. Բարխուդարյանը տեղեկացնում է 1838 թ. Կոթի գյուղացի Արզուման-Տեր-Սարգսյանի կողմից վանքի նորոգվելը, ըստ երևույթին, օգտվելով հենց այդ արձանագրությունից։