Սոցիալական փոփոխություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քաղաքացիական իրավունքների շարժումը Միացյալ Նահանգներում սոցիալական շարժման օրինակ է: Նկարում պատկերված են Վաշինգտոնում՝ հանուն հավասար աշխատանքի և իրավունքի հավաքված ցուցարարները:Լինքոլն Հուշահամալիր, 1963 թ. օգոստոսի 28:

Սահմանում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սոցիալական փոփոխությունները կարող են վերաբերել սոցիալական առաջընթացի կամ սոցիալ-մշակութային էվոլյուցիայի հասկացությանը, փիլիսոփայական գաղափարին. այն, որ հասարակությունը առաջ է ընթանում դիալեկտիկական կամ էվոլյուցիոն միջոցներով: Դա կարող է վերաբերել սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի պարադիգմատիկ փոփոխությանը, օրինակ` անցում ֆեոդալիզմից դեպի կապիտալիզմ: Հետևաբար, այն կարող է վերաբերել նաև սոցիալական հեղափոխությանը, ինչպես օրինակ, մարքսիզմի մեջ ներկայացված սոցիալիստական հեղափոխությունը կամ այլ հասարակական շարժումներին, ինչպիսիք են Կանանց ընտրական իրավունքը կամ Քաղաքացիական իրավունքների շարժումը: Սոցիալական փոփոխությունները կարող են առաջանալ մշակութային, կրոնական, տնտեսական, գիտական կամ տեխնոլոգիական ոլորտներում: Զարգացման հոգեբանությունը կարող է դեր կատարել սոցիալական փոփոխության մեջ: Սոցիալական փոփոխությունները գալիս են շոշափելի, ոչ նյութական ռեսուրսների ներդրումների հետ` որպես սոցիալական ներդրում:

Սոցիալական փոփոխությունները առաջանում են նյութական և ոչ նյութական ռեսուրսների միջոցով: Այս պրոցեսը համարվում է սոցիալական ներդրում:

Հայտնի տեսություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փոփոխությունը գալիս է երկու աղբյուրներից: Առաջին աղբյուրը պատահական գործոններն են, ինչպիսիք են` կլիմա, եղանակ, կամ մարդկանց կոնկրետ խմբերի առկայությունը: Մեկ այլ աղբյուրն էլ սիստեմատիկ գործոններն են: Օրինակ, հաջող զարգացումը, որի ամենակարևոր ընդհանուր պահանջներն են՝ կայուն և ճկուն կառավարություն, բավարար ազատ և մատչելի ռեսուրսներ և տարբեր հասարակական կազմակերպություններ: Ընդհանուր առմամբ, սոցիալական փոփոխությունը, սովորաբար, սիստեմատիկ և պատահական գործոնների համադրությունն է:[1]

Գոյություն ունեն սոցիալական փոփոխությունների շատ տեսություններ: Ընդհանրապես, փոփոխության տեսությունը պետք է ներառի այնպիսի տարրեր, ինչպիսիք են փոփոխության կառուցվածքային ասպեկտները (օրինակ՝ բնակչության փոփոխություն), սոցիալական փոփոխությունների գործընթացները և մեխանիզմները, փոփոխության ուղղությունները:[2]

  • Հեգելյան, փոփոխության դասական Հեգելյան դիալեկտիկական մոդելը հիմնված է հակառակ ուժերի փոխազդեցության վրա: Սկսած լճացման պահից, թեզը բախվելով հակաթեզին, բերում է կոնֆլիկտի, իսկ հետո առաջացնում է նոր սինթեզ:
  • Մարքսիստական, Մարքսիզմը ներկայացնում է պատմության դիալեկտիկական և նյութական հասկացությունը. մարդկանց պատմությունը սոցիալական դասերի միջև հիմնարար պայքար է:
  • Կունյան, փիլիսոփա Թոմաս Կունը՝ Կոպեռնիկյան հեղափոխության վերաբերյալ «Գիտական ​​հեղափոխությունների կառուցվածքում» պնդում է, որ մարդիկ, հավանաբար, կշարունակեն օգտագործել ակնհայտորեն անարդյունավետ պարադիգման, մինչև որ ավելի լավը կընդունվի:
  • Հերակլիտյան: հույն փիլիսոփա Հերակլիտը սոցիալական փոփոխության մասին խոսելիս այն համեմատել է գետի հետ , ասելով՝<< գետը գետ է մնում, երբ այն հոսում է >>:Հերակլիտի ասածը վերլուծելով՝ հասկանում ենք , որ սոցիալական փոփոխությունը կենդանի օրգանիզմ է և այն պետք միշտ փոփոխվի , այլապես այն կդադարի գոյություն ունենալ:
  • Դաոյան:Դաո Դե Ցզինի I.8 եւ II.78 չինական փիլիսոփայական աշխատանքներում ջրի մետաֆորն օգտագործվում է որպես փոփոխության իդեալական գործիք: Ջուրը, չնայած փափուկ եւ զիջող, ի վերջո քայքայում է քարին: Այս մոդելի փոփոխությունը պետք է լինի բնական, ներդաշնակ եւ կայուն, չնայած և անտեսանելի:

Ներկայիս սոցիալական փոփոխությունները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համաշխարհային ժողովրդագրական տեղաշարժեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներկա պահին աշխարհի բնակչության բաշխման մեջ տեղի է ունենում ամենաակնհայտ փոփոխություններից մեկը: Վերջին տասնամյակում զարգացող երկրները համաշխարհային բնակչության մեջ ավելի մեծ տոկոս են կազմում: 1950 թվականի տվյալներով զարգացող երկրները կազմում էին աշխարհի բնակչության 68 տոկոսը, մինչդեռ 2010թվականի տվյալներով՝ 82 տոկոսը, իսկ զարգացած երկրները 32 տոկոսից իջել են մինչև 18 տոկոս: Չինաստանն ու Հնդկաստանը շարունակում են լինել առաջատարը բնակչության քանակով, երրորդ տեղում ԱՄՆ-ն է: Զարգացած երկրների բնակչության աճը շարունակ նվազում է՝ սկսած 1950 թվականիցից, այս պահին կազմում է տարեկան 0.3 տոկոս: Զարգացող երկրների աճը նույնպես նվազում է 1960թվականիցից սկսած և հիմա կազմում է 1.3 տոկոս: Ամենաքիչ զարգացած երկրների բնակչության աճը աննկատ իջել է և հիմա կազմում է 2.7 տոկոս աճ[3]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Gene Shackman, Ya-Lin Liu and George (Xun) Wang. "Why does a society develop the way it does?." 2002.
  2. Haferkamp, Hans, and Neil J. Smelser, editors. "Social Change and Modernity." Berkeley: University of California Press, c1992 1991.
  3. Shackman, Gene, Xun Wang and Ya-Lin Liu. 2011. "Brief review of world population trends - Population.". Retrieved May 2013.