Ջոն Նոքս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ջոն Նոքս
John Knox woodcut.jpg
Ծնվել էմոտ. 1514[1][2]
ԾննդավայրHaddington[3] կամ Giffordgate, East Lothian, Շոտլանդիա, Միացյալ Թագավորություն[4]
Մահացել էնոյեմբերի 24, 1572[1][5][6][2][3]
Մահվան վայրԷդինբուրգ[5][3]
ՔաղաքացիությունFlag of Scotland.svg Շոտլանդիայի թագավորություն
Կրոնպրեսբիտերականներ
ԿրթությունԳլազգոյի համալսարան և Սենթ Էնդրյու համալսարան
Մասնագիտությունաստվածաբան, հոգևորական, գրող, Protestant reformer և քաղաքական գործիչ
ԱմուսինMargaret Knox?
John Knox Վիքիպահեստում

Ջոն Նոքս (անգլ.՝ John Knox, մոտ. 1514[1][2], Haddington[3] և Giffordgate, East Lothian, Շոտլանդիա, Միացյալ Թագավորություն[4] - նոյեմբերի 24, 1572[1][5][6][2][3], Էդինբուրգ[5][3]), 16-րդ դարի շոտլանդական խոշորագույն կրոնական ռեֆորմատոր, ում գաղափարները դարձել են պրեսբիտերականության հիմքը:

Երիտասարդ տարիները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջոն Նոքսը ծնվել է Լոտիանի Խադինգտոն նախաքաղաքում՝ միջին խավի պալատականների ընտանիքում: Այստեղ էլ ստացել է նախնական կրթությունը[7]: 1522 թ.-ին սովորել է Գլազգոյի համալսարանում, իսկ 1531 թ.-ից սկսել է ուսումը Սենտ-Էնդրյուս համալսարանում: Հավանական է, որ նա աշակերտել է հայտնի փիլիսոփա Ջոն Մեյջորին: Բացի հիմնական կրթությունից Նոքսը հետաքրքրվել է Սուրբ Գրքի ուսումնասիրության պատմությամբ: Նա տիրապետել է հունարենին և եբրաերենին, ինչը օգնել է նրան կոնական գրությունների հետազոտության հարցում: Նա ուսումնասիրել է առաջին քրիստոնեական փիլիսոփաներ Ավրելիոս Օգոստինիոսի և Հիերոնիմոսի աշխատանքները: 1540-ական թվականների սկզբում նա դարձավ մի կաթոլիկ քահանայի սան և սկսեց ծառայել Լոտիանի եկեղեցիներից մեկում:

Հավանակն է, որ Ջորջ Ուիշարտի ճառերի ազդեցության ներքո 1545 թ.-ին Նոքսը դարձավ բողոքական[8]: Նա շատ մտերմացավ Ուիշատի հետ և սկսեց ուղեկցել նրան իր ճանապարհորդություններում: Սակայն 1545 թ.-ի վերջին Կարդինալ Դևիդ Բիտոնը և իր կողմնակիցները բռնեցին Ուիշարտին և շուտով մահապատժի ենթարկեցին: Ռադիկալ բողոքականները, որպես վրեժ Ուիշարտի մահվան համար գրավեցին Սենտ-Էնդրյուս ամրոցը և մահապատժի ենթարկեցին կարդինալին: Նոքսը ժամանեց Սենտ-Էնդրյուս և հենց այս իրադարձություններից հետո սկսեց քարոզել բողոքականությունը:

1547 թ.-ին Սենտ-Էնդրյուս ամրոցը գրավվեց ֆրանսիացիների կողմից և կարդինալի մահապատժի կազմակերպիչները Ջոն Նոքսի հետ աքսորվեցին Ֆրանսիա` իրենց պատիժը ռազմական նավերի վրա կրելու համար:Մեկուկես տարվա ծառայությունը ռազմական նավերի վրա մեծ վնաս հասցրեց քարոզիչի առողջությանը, բայց չփոխեց նրա հայացքները: Պատմում են, որ երբ ֆրանսիացիները խնդրել են Նոքսին համբուրել Մարիամ Աստվածածնի պատկերը` փորձելով ստիպել նրան հրաժարվել բողոքականությունից, նա նետում է այն ծովը ասելով` «Թող Մարիամ Աստվածածինը ինքն իրեն փրկի, նա բավականին թեթև է լողալ սովորելու համր»:

Ջոն Նոքսը Անգլիայում, Շվեցարիայում և Ֆրանսիայում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1549 թ.-ին Նոքսը ազատություն ստացավ և ուղեվորվեց Անգլիա, որտեղ այդ ժամանակ արքա Էդուարդ VI-ի կողմից տեղի էին ունենում բողոքական ռեֆորմներ և հիմք էր դրվում Անգլիական Եկեղեցուն: Նոքսը անկախ եկեղեցական կազմակերպությունից շարունակում էր իր բողոքական քարոզները: Այդ ընթացքում Անգլիայում եպիսկոպոսները այլևս չէին կարողակնում պահպանել իրենց իշխանությունը և Նոքսը սկսեց ավելի թեքվել դեպի ռադիկալ Կալվինականությունը` ինչը ժխտում էր եպիսկոպոսների հատուկ սրբությունը:

Էդուարդ VI-ի մահից հետո 1553 թ.-ին անգլիակն գահին բազմեց Մարի Թյուդորը: Դա ստիպեց բողոքականներին լքել երկիրը: Նոքսը գանց Շվեյցարիա և կանգ առավ Ժնևում, որը համարվում էր ժամանակի կալվինականության Եվրոպական կենտրոնը: Նա նաև պարբերաբար այցելում էր Շոտլանդիա: Այս ուղևորությունների ընթացքում նա կարողացավ բողոքական դարձնել մեծ քանակությամբ բնակիչների և պալատականների, այդ թվում այնպիսի նշանավոր արիստոկրատների ինչպիսիք են Կոմս Առգայլը և Ջեյմս Ստյուարդը: Ժնևում ապրելու ընթացքում Նոքսը ավելի էր հեռանում անգլիականությունից և հրատարակում է «Շեփորի ձայնը կանանց հրեշավոր ղեկավարության դեմ» (անգլ.՝ The First Blast of the Trumpet Against the Monstrous Regiment of Women) աշխատությունը, որի մեջ առաջ է բերում կին ղեկավարների վնասատուության մասին գաղափարներ (դրանք հիմնականում ուղղված էին իրեն ժամանակակից Անգլիայի և Շոտլանդիայի թագուհիների դեմ): Նա գրել է.

Aquote1.png Դնել կնոջը յուրաքանչյուր ղեկավարող պաշտոնի յուրաքանչյուր ասպարեզում, ազգության, քաղաքի վրա` զզվելի, անբնական, աստվածապիղծ է, դա ամենից շատ է հակասում Աստծո ցանկությանը և սթափ դատողությանը, վերջին հաշվով պղծում է ամեն լավ բան և արդարություն:[9][10][11][11] Aquote2.png


1547 թ.-ին Նոքսը եկավ Դյեպ` Ֆրանսիա, որտեղ էլ իմացավ Մարի Թյուդորի մահավան և Եղիսաբեթ I-ի գահ բարձրանալու մասին: Անգլիայում նորից հարմար պայմաններ էին ստեղծվել բողոքականության զարգացման համար, սակայն Եղիսաբեթ I-ը չէր ցանկանում իր երկիր թողնել «Շեփորի ձայնի» հեղինակին: Իմանալով Անգլիա վերադառնալու առաջարկության մերժման մասին Նոքսը հայտարարեց` «Անգլիան հրաժարվելով ինձնից` հրաժարվում է ընկերոջից»: Եվ 1559 թ.-ի մայիսի 2-ին վերադարձավ Շոտլանդիա:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Oxford Dictionary of National Biography / C. MatthewOxford: OUP, 2004.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Identifiants et RéférentielsAgence bibliographique de l'enseignement supérieur, 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 3,8 Historische Lexikon der Schweiz, Dictionnaire historique de la Suisse, Dizionario storico della Svizzera — 1998.
  4. 4,0 4,1 4,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118723871 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  6. 6,0 6,1 6,2 https://librariesaustralia.nla.gov.au/search/display?dbid=auth&id=35186755
  7. «Документальный фильм: "Реформация в Шотландии. Джон Нокс"»։ ТБН. Всемирное общественное телевидение. 
  8. Родэрик Грэм Мария Стюарт. — Жизнь замечательных людей. — Молодая гвардия, 2010. — ISBN 978-5-235-03335-1
  9. Джон Нокс, 1558 год, "Первый трубный глас против чудовищного режима женщин" John Knox, 1558, "The First Blast of the Trumpet Against the Monstrous Regiment of Women"
  10. «Still Waters Revival Books, FREE and Discounted Reformation, Puritan, Reformed Baptist, Protestant, Calvinism, Presbyterian, Covenanter, Baptist Books, CDs, DVDs, MP3s, Videos …» 
  11. 11,0 11,1 http://calvin.familyhappy.net/women.htm