Պլուտոն (դիցաբանություն)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պլուտոն
Pluto Serapis Archmus Heraklion.jpg
Տեսակհռոմեական դիցարանի աստվածություն
ԴիցաբանությունՀռոմեական դիցաբանություն
Սեռարական
Երևի համընկնում էՀադես
ՀայրՍատուրն
Քույր/ԵղբայրՎեստա, Glauca?, Յուպիտեր, Նեպտուն, Կերես և Յունոնա
ԱմուսինՊրոզերպինա
Pluto (mythology) Վիքիպահեստում

Պլուտոն (հին հուն․՝ Πλούτων, լատ.՝ Pluto), հին հունական և հռոմեական առասպելաբանությունում թագավորության և մահվան աստծո անուններից մեկը: Մ.թ.ա. V դարից սկսած այս անվանն ավելացվել է նաև Հադես անունը:

Պլուտոնը Սատուրնի և Օպայի ավագ որդին է, Յուպիտերի, Նեպտունի, Սերեսի, Վեստայի և Յունոնայի եղբայրը, Պրոզերպինայի աստվածուհու քեռին և ամուսինը[1]: Տիտաներին ու հսկաներին հաղթելուց հետո նրա եղբայրները բաժանում են տիեզերքը և Պլուտոնը ժառանգում է անդրշիրիմյան թագավորությունն ու իշխանությունը մահացածների ստվերների վրա: Պլուտոնը համարվում էր «հյուրընկալ», բայց անբարեխիղճ աստված, որը պատրաստակամորեն ընդունում էր բոլորին իր բնակության վայրում, բայց ոչ մեկին չէր թողնում հետ վերադառնալ: Մի շարք առասպելներ Պլուտոնի անունը կապում էին հարստության աստծու` Պլուտոսի անվան հետ: Պլուտոնին նվիրված միայն մեկ հայտնի տաճար կա, որը գտնվում է Հելլադայում: Պլուտոնին զոհաբերում էին խոշոր եղջերավոր անասուններ: Նրան պատկերում էին գավազանը ձեռքին, երբեմն` եղջյուրով:

Ի պատիվ Պլուտոնի և Պրոզերպինայի, Հռոմում տոնում էին Տերենտինյան[2] և Տևրիկյան խաղերը [3]:

Հին հունական առասպելաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պլուտոնը կռվել է Հերակլեսի հետ, երբ նա գնացել է Եվրիսի համար դժոխային շան հետևից: Հերակլեսը վիրավորել է Պլուտոնի ուսը, ով պետք է լքեր իր թագավորությունը և մեկներ Օլիմպոս՝ աստվածների բժշիկ Պեոնի մոտ, վերքը բուժելու համար: Մի ուրիշ անգամ Պլուտոնը լքել է իր տարածքը Պերսեփոնեսին առևանգելու համար: Պլուտոնը կախարդական գլխարկ ուներ, որը դարձնում էր նրան անտեսանելի: Այն հագնում էին նաև Պերսևսը, Աթենասը և Հերմեսը:

Հին հռոմեական առասպելաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հին հռոմեական դիցաբանության մեջ Պլուտոնը Սատուրնի և Օպայի (Քրոնոս և Ռեա) որդին է, Յուպիտերի, Յունոնայի, Նեպտունի, Սերեսի և Վեստայի եղբայրը: Պլուտոնը որպես ժառանգություն է ստացել անդրշիրիմյան աշխարհը և նշանակվել ստորգետնյա հարստությունների աստված: Նա մարդկանց մեջ ներշնչել է անդիմադրելի սարսափ, քանի որ նա հայտնվել է երկրի երեսին՝ միայն ընտրելու իր հաջորդ զոհին և նրան քաշելու իր մռայլ տունը: Պլուտոնը ստուգել է, թե արդյոք երկրի վրա կան ճեղքեր, որոնց միջոցով արևի ճառագայթը կարող է ներթափանցել իր մութ թագավորությունը և ցրել այնտեղ տիրող մթությունը: Նա ուներ կառք, որը տեղափոխվում էր չորս սև հենակներով:

Մի անգամ նա փախցնում է բույսերի գեղեցիկ աստվածուհի Պրոզերպինային, որին նա նստեցնում է Հադեսի գահի վրա և դարձնում իր թագուհին[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Пастухов, Пётр Иванович|Пастухов П. И. «Плутон, подземный бог, Прозерпина, его супруга и Протезилай умерший».
  2. РСКД, 1885, Tarentini
  3. РСКД, 1885, Taurii ludi
  4. Мифы Древнего Рима, 2000

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Պլուտոն |հատոր 20
  • Պլուտոն|Ա.Ն.Շուկարյով
  • Յ.Բ.Ցիրկին Հին Հռոմի առասպելներ. — М., 2000. Արխիվացված է Հունվար 25, 2012 Wayback Machine-ի միջոցով:
  • Կեղծ-Ապոլոդորուս: Դիցաբանական գրադարան I 6, 2 և այլն
  • «Պլուտոն»։ Առասպելաբանության հանրագիտարան։ Վերցված է 2013-08-22