Պետրոս Վելիջանյան
Պետրոս Վելիջանյան | |
---|---|
Ծնվել է | 1580 |
Ծննդավայր | Նոր Ջուղա |
Մահացել է | 1649 |
Մահվան վայր | Նոր Ջուղա |
Կրոն | քրիստոնեություն |
Մասնագիտություն | վաճառական |
Ծնողներ | հայր՝ խոջա Վելիջան, մայր՝ Շուշան |
Երեխաներ | Պողոս, Մինաս, Հովհաննես և Ղուկաս |
Պետրոս Վելիջանյան (անգլ.՝ Khajeh Petros Velijanian, 1580, Նոր Ջուղա - 1649, Նոր Ջուղա), խոջա Պետրոս Վելիջանյան, ջուղահայ վաճառական, բարերար, 1627 թվականին կառուցել է Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցին[1]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծագում
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Խոջա Վելիջանյանների տոհմը 17֊րդ դարում Ջուղայի ամենահայտնի առևտրական տոհմերից մեկն է եղել։ «Վելիջանը գաղթել է Հայաստանից, դառնալով Խոջա Վելիջանյանների ազգատոհմի նահապետը։ Նրանից ծնվել է խոջա Պետրոս և խոջա Մարտիրոսը, ովքեր օժտված են եղել թե՛ ունեցվածքի մեծությամբ և թե՛ հոգու ջերմեռանդությամբ[1][2]։ Պետրոս Վելիջանյանի գերդաստանից են եղել նաև խոջա Պետրոս Ոսկան Վելիջանյանը, խոջա Ոսկան Վելիջանյանը, խոջա Պողոս Վելիջանյանը, Մինաս Վելիջանյանը։
Ընտանիք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պետրոս Վելիջանյանը ծնվել է Նոր Ջուղայում, հայրը՝ խոջա Վելիջանը, նույնպես վաճառական էր, մայրը՝ Շուշանիկը։ Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցու բեմի արևելյան կողմի պատի կիսակոր մասում, շրջագծի մեջ պատկերված Հիսուսի ոտքերի տակ, ոսկեզօծ տառերով գրված է․
![]() |
«Յիշեցէք ի Քրիստոս զԽաւջա Պետրոսն, որ շինեցաւ ձեռամբ մեծին Խաւջա Պետրոս այր ցանկալին, հօրն իւրոյ Վէլէջանին եւ մօրն Շուշանին, Տէր Աստուած ողորմեսցի սոցին, թիւն ՌՀԷ (1077 թվականին ըստ արևային օրացույցի, որը 1627 թվականին, Գրիգորյան օրացույց)[3][4]։ | ![]() |
Խոջա Պետրոս Վելիջանյանը ունեցել է չորս որդի ՝ Պողոս, Մինաս, Հովհաննես և Ղուկաս[1][5]։ Ունեցել է նաև աղջիկներ, որոնց անունները գրված են եկեղեցու պատերին[6]։
Գործունեություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Պետրոս Վելիջանյանը 1627 թվականին կառուցել է Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցին՝ «Մէյդանի Բեթղահէմը», որը պատկանում է Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոսության Սպահանի թեմին[7]։ Այն գտնվում է Նոր Ջուղայի Մեծ Մեյդան թաղամասում։ Ըստ ավանդության, մի Զատկի կիրակի նա և կինը ցանկանում են մտնել խոջա Ավետիքի կառուցած Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, սակայն մարդաշատության պատճառով չեն կարողանում մտնել։ Կա նաև մեկ այլ վարկած, ըստ որի խոջա Ավետիքը ծառային պատվիրում է խոչընդոտել խոջա Պետրոսի մուտքը, որպեսզի նա նույնպես եկեղեցի կառուցի։ Սուրբ Բեթղեհեմ եկեղեցու ներսում կան շատ արձանագրություններ, որոնցից մեկը վերաբերում է եկեղեցու կառուցմանը.
![]() |
Հազար Հ եւ Է թուին |
![]() |
Ըստ եկեղեցու խորանի մոտ եղած արձանագրությունների որմնանկարները Նոր Ջուղայի մեծ վարպետ Մինաս Ջուղայեցու աշխատանքներն են[4]։ 72 հրաշագեղ որմնանկարներն իրենց դետալներով աչքի են ընկնում հատկապես գմբեթի գեղեցկությամբ[9]։ Ըստ ավանդության, մի հայ վարպետ կառուցել էր Շահի Մզկիթի գմբեթը, և որպեսզի այլևս դրա նման մեծ գմբեթ չկառուցի, կտրում են նրա ձեռքը։ Բայց նա մեկ ձեռքով կառուցում է Բեթղեհեմի եկեղեցին։ Այս գմբեթի կառուցմանը պարսիկները ցանկացել են արգելել, և բողոքել են Շահին, սակայն նա ընթացք չէր տվել այդ բողոքին[10]։
Նոր Ջուղայում կա նաև Խոջա Պետրոսի անունով փողոց[11] Պետրոս Վելիջանյանի տունը 1997 թվականի օգոստոսի 1-ին, 1906 համարով գրանցվել է Իրանի ազգային հուշարձանների ցանկում[12]
Մահ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Եկեղեցու բակի հյուսիսային կողմի դռան մոտ, ծածկի տակ գտնվում է խոջա Պետրոսի աճյունը, որի մարմարե տապանաքարն ունի հետևյալ արձանագրությունը.
![]() |
«Ի տապանի աստ զետեղի, |
![]() |
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 Haykakan kerparvesti patmut'yun XVII-XIX History of Armenian Portraiture in the 17th-19th Centuries
- ↑ ԳԻՏԱԿԱՆ ԱՐՑԱԽ
- ↑ Պ Ա Շ Տ Օ Ն Ա Կ Ա Ն Ա Մ Ս Ա Գ Ի Ր Ա Մ Ե Ն Ա Յ Ն Հ Ա Յ Ո Ց Կ Ա Թ Ո Ղ Ի Կ Ո Ս Ո Ւ Թ Ե Ա Ն Մ Ա Յ Ր Ա Թ Ո Ռ Ո Յ Ս Ր Բ Ո Յ Է Զ Մ Ի Ա Ծ Ն Ի
- ↑ 4,0 4,1 Իմ մեծ, չաղ, պարսկական ճամփորդությունը․ մաս 11․ պտոյտ մը Նոր Ջուղայի թաղերու մեջ
- ↑ Մերձավոր և միջին արևելքի երկրները և ժողովուրդները
- ↑ Նոր ջուղայի բեթղեհէմ եկեղեցու; IRAN NUOVA Julfa Betlemme/bedkhem Chiesa ARMENO
- ↑ Նոր Ջուղայի եկեղեցիները
- ↑ 8,0 8,1 Նամակներ Նոր Ջուղայից-5
- ↑ Մշակույթ(չաշխատող հղում)
- ↑ Ս. ԲԵԹՂԵՀԷՄ ԵԿԵՂԵՑԻ
- ↑ کلیسای بیت لحم (اصفهان)
- ↑ Wayback Machine
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Նոր Ջուղա
- Full text of "Hay mshakuyt'e" [Armenian Culture]-04"
- [https://web.archive.org/web/20210617025858/https://www.ysu.am/files/21R_Abrahamyan.pdf Արխիվացված 2021-06-17 Wayback Machine Հայերը Մադրասում]
- The Hindu. Խոջա Պետրոս Ոսկան՝ Մարմալոնգ կամուրջի հեղինակը
- Early Modern Merchants as Collectors (Oxford, 15-16 Apr 12)
- Toward a Global Middle Ages: Encountering the World through Illuminated .
- Medieval Armenian Manuscripts at the University of California, Los Angeles
- …Նա մեկ ձեռքով կառուցում է Բեթղեհեմի եկեղեցին…». Նարինե Գրիգորյան
- JULFA i. SAFAVID PERIOD
- Articles EmailPrint Isfahan Churches
- Bedkhem Church
- Հայկական գանձարան
- His Heart was in Julfa: Petrus Uscan and his Will
- رونق تجارت ابریشم در دوره شاه عباس
- [https://web.archive.org/web/20201021041351/https://www.alikonline.ir/fa/news/armenians-of-south-of-iran/item/12631-%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%AC%D9%84%D9%81%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%88-%DB%8C%DA%A9%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B4%D8%AF Արխիվացված 2020-10-21 Wayback Machine موزه مردم شناسی ارامنه جلفای نو یکساله شد]
- Նոր Ջուղայի տպարանն ու իր տպագրած գրքրերը (1636-1972)
- The Art of Armenia: An Introduction
- Toward a Global Middle Ages: Encountering the World through Illuminated ...
- Early Modern Merchants as Collectors (Oxford, 15-16 Apr 12)
- From the Workshops of New Julfa to the Court of Tsar Aleksei Mikhailovich