Արևային օրացույց

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Precession torque.jpg

Արևային օրացույց, օրացույցի տեսակ, որի հիմքում ընկած է արևադարձային տարին, այսինքն այն ժամանակահատվածը, երբ տեղի է ունենում տարվա եղանակների ամբողջական փոփոխություն՝ գարնանային գիշերահավասարի կետով Արևի երկու անցումների միջև ընկած ժամանակամիջոցը:

Օրացույցի տեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևադարձային տարվա տևողությունը կազմում է 365,24220 օր: Այսպիսով արևային օրացույցում օրացույցային տարին պետք է կազմված լինի կամ 365 օրից՝ սովորական տարի կամ 366 օրից՝ նահանջ տարի[1][2]:

Որպեսզի օրացույցային տարվա տևողությունը մոտ լինի արևադարձային տարվա տևողությանը, անհրաժեշտ է օգտվել հետևյալ շղթայական կոտորակից.

Ընդհատելով այս շղթան ցանկացած փուլում, կարելի է ստանալ նահանջ տարիների հաշվարկման հետևյալ կանոնները՝ տարբեր ճշտությամբ

,

Որտեղ համապատասխանաբար հայտարարը ցույց է տալիս օրացույցային ցիկլում տարիների քանակը, իսկ համարիչը՝ նահանջ տարիների թիվը այդ ցիկլում: Այսպիսով օրացույցային համակարգերում օրացույցային տարվա միջին տևողությունը ժամերով կազմում է՝

Քանի որ արևադարձային տարին սահմանվում է որպես գարնանային գիշերահավասարի կետով Արևի երկու անցումների միջև ընկած ժամանակամիջոցը, հետևաբար քննարկելով օրացույցի ճշգրտությունը, սովորաբար նկատի են ունենում գարնանային գիշերահավասարը: Այսպիսով արևային օրացույցի գլխավոր պահանջներից է այն փաստը, որ Արևի անցումը գարնանային գիշերահավասարի կետով օրացույցային ցիկլի ավարտին պետք է համապատասխանի նույն օրվան:

Առաջին համակարգը, երբ նահանջ տարին կրկնվում է չորս տարին մեկ հանդիպում է հուլյան օրացույցում: Համաձայն այս օրացույցի տարվա տևողությունը 0,00780 օրով ավելի երկար է, քան արևադարձային տարին, այսպիսով 128 տարվա ընթացքում կուտակվում է 1 օրվա սխալ և գարնանային գիշերահավասարի օրը շեղվում է դեպի ձմեռ: 29-ամյա ցիկլը երբևէ չի օգտագործվել, իսկ 33-ամյա ցիկլը առաջարկել է Օմար Խայամը և հենց դա էլ հիմք է հանդիսացել պարսից օրացույցի համար: 128-ամյա ցիկլը առաջարկվել է Յոհան Մեդլերի կողմից 1864 թվականին, սակայն ոչ մի օրացույցում այն չի կիրառվել:

Օրացույցի առաջարկված այս ձևը միակ հնարավոր տարբերակը չէ: Հուլյան օրացույցի բարելավման բազմաթիվ փորձեր են արվել: Նոր օրացույցը պետք է մի կողմից ավելի ճշգրիտ լիներ, իսկ մյուս կողմից քիչ տարբերվեր հուլյանից: Գրիգորյան օրացույցում նահանջների հաջորդականությունը գրեթե անփոփոխ է մնացել: Ավելացվել է մի կանոն, ըստ որի, նահանջ են համարվում միայն այն հարյուրամյակները, որոնց թիվը բաժանվում է 4-ի՝ առանց մնացորդի: Այսպիսով 400 տարվա ընթացքում դուրս է մնում միայն 3 ավելորդ օր, այսինքն ամբողջական օրացույցային ցիկլը ըստ գրիգորյան օրացույցի կազմում է 400 տարի, իսկ նրա միջին տևողությունը՝

օր.

մեկ օրվա սխալ կուտակվում է մոտավորապես 3300 տարում:

Հուլյան օրացույցի բարելավման մեկ այլ տարբերակը դարձավ նոր հուլյան օրացույցը, որն առաջարկել է Միլուտին Միլանկովիչը: Այդ օրացույցում ևս նահանջների հաջորդականությունը պահպանվել է, բայց ներդրվել է լրացուցիչ կանոն, համաձայն որի տարին համարվում է նահանջ, եթե դրա թիվը բաժանվում է 900-ի և մնացորդում մնում է 2 կամ 6: Այդ օրացույցի ամբողջական ցիկլը 900 տարի է, որի ընթացքում դուրս է մղվում 7 ավելորդ օր: Այդ օրացույցի տարվա միջին տևողությունն է 365,24222 օր է, որը տալիս է 1 օրվա սխալ 50 000 տարվա մեջ: Այս օրացույցը օգտագործվում է որոշ ուղղափառ եկեղեցիների կողմից:

Ե՛վ հուլյան, և՛ նորահուլյան օրացույցներն ունեն մեկ կարևոր թերություն: Նահանջ տարին բաշխվում է բավականին անհավասար: Այդ պատճառով չնայած տարվա տևողության բավականին մեծ ճշգրտությանը, գարնանային գիշերահավասարը տարբեր տարիներին տարբեր օրերի է համապատասխանում:

Նաև պետք է նշել, որ ավելի ճշգրիտ օրացույցների ստեղծումը կորցնում է իմաստը, քանի որ երկրագունդն իր առանցքի շուրջ ավելի դանդաղ է պտտվում, հետևաբար արևադարձային տարվա ընթացքում օրերի թիվը դանդաղորեն նվազում է:

Արևային օրացույցների տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • С. И. Селешников. «История календаря и хронология», М., «Наука», 1970.
  • И. А. Климишин. «Календарь и хронология», М., «Наука», 1981

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]