Չժու Սի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Չժու Սի
Zhu xi.jpg
Ծնվել է հոկտեմբերի 18, 1130[1]
Ծննդավայր Yuxi, Յունան, Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետություն
Մահացել է ապրիլի 23, 1200[1] (69 տարեկանում)
Քաղաքացիություն Սուն դինաստիա
Կրոն Կոնֆուցիականություն
Մասնագիտություն բանաստեղծ, գրող և փիլիսոփա
Zhu Xi Վիքիպահեստում

Չժու Սի (չին՝.朱熹}, հայտնի է նաև որպես Չժու Յունհուեյ, Չժու Չժունհուեյ, Չժու Հուեյան, 1130—1200 թթ.) — չին փիլիսոփա, հանրագիտակ, գրող, կոնֆուցիական կանոնիկ ստեղծագործությունների տեքստաբան ու մեկնաբան, մանկավարժ, նեոկոնֆուցիականության գլխավոր ներկայացուցիչ, ով այդ ուսմունքին տվել է համընդգրկուն ու համակարգված այնպիսի մի ձև, որի մեջ այդ ուսմունքը Չինաստանում ու սահմանակից մի շարք երկրներում - հատկապես Ճապոնիայում ու Կորեայում - ձեռք է բերել ուղղափառ գաղափարախոսության կարգավիճակ

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չժու Սին ծնվել է 1130 թվականի հոկտեմբերի 18-ին, Ֆուցզին մարզի Յուսի գավառակում, մտավորականի ընտանիքում: Նրա պապը՝ համեստ վաստակի տեր մի խորագիտակ կոնֆուցիական, քաջալերում էր երեխաներին, որ լավ սովորեն, ձգտեն ինքնակատարելագործվել՝ կանխատեսելով, որ հինգ սերունդ անընդմեջ կոնֆուցիական առաքինություններ կուտակած իրենց տոհմում ականավոր հետնորդ է ծնվելու:

Չժու Սիի հայրը՝ Չժու Սունը, բարձրագույն գիտական կոչման էր հասել 21 տարեկան հասակում՝ 1118 թվականին փայլուն կերպով հանձնելով պետական քննությունները: Պետական ծառայության մեջ գտնվելով մայրաքաղաքում՝ Հյուսիսային Սունի անկման ականատեսն էր դարձել, արքունիքի հետ տեղափոխվել էր հարավ և հանդես էր գալիս որպես Ցզին տոհմի հետ հաշտության դաշնագրի կնքման կրքոտ հակառակորդ. հենց դրա պատճառով էլ նրան պաշտոնանկ են արել, նշանակել ցածր պաշտոնի և ուղարկել գավառ, որտեղ էլ կարճ ժամանակ անց մահացել է:

Չժու Սին մանուկ հասակից ի հայտ է բերել արտակարգ ընդունակություններ, չորս տարեկանից, մոր հսկողությամբ, սկսել է դասական կրթություն ստանալ: Արտակարգ վաղ տարիքում էլ (տասնութ տարեկան հասակում՝ սովորական դարձած 35-ի փոխարեն) հասել է ցզինշի աստիճանի, որն իրավունք էր տալիս վարչական ղեկավար պաշտոն զբաղեցնելու: Նրան ուղարկել են պաշտոնավարելու Ֆուցզին մարզի հարավում գտնվող Տունյան գավառակում: Այստեղ նա փոփոխել է հարկահավաքության կարգը, բարելավել ոստիկանության, դպրոցի ու գրադարանի աշխատանքը, մշակել ու կիրառել որոշակի արարողակարգեր: Իր եռանդուն, մտածված գործելակերպով 26 տարեկանում բնակչության շրջանում այնպիսի հարգանք է վաստակել, որ տեղական դպրոցում նրա պատվին խորան, աղոթարան են ձևավորել:

33 տարեկանում Չժու Սին առաջին անգամ արժանացել է կայսեր մոտ ընդունելության և նշանակվել ռազմական ակադեմիայի պրոֆեսոր, սակայն երկու տարի անց թողել է պաշտոնը և այդուհետև, չնայած իշխանությունները մշտապես ջանացել են նրան պետական ծառայության ներգրավել, մերժել է բոլոր հրապուրիչ առաջարկությունները՝ գերադասելով զբաղվել գիտական, գրական, մանկավարժական աշխատանքներով:

Չժու Սիի վրա խոր ազդեցություն է գործել չին մտածող Լի Թունը, ում նա այցելել էր Տունյան մեկնելուց առաջ: 1158 թվականին Չժու Սին կրկին այցելել է նրան, իսկ երկու տարի անց մի քանի ամիս անցկացրել հետը՝ ուսանելու նպատակով: Լի Թունը Չեն Հաոյի և Չեն Իի հետևոդներից էր, այդ պատճառով էլ Չժու Սիի հիմնադրած մտավոր ուղղությունը երբեմն վերագրում են Չեն-Չժու դպրոցին:

1178 թվականին Չժու Սին վերադարձել է պետական ծառայության:

Չժու Սիի արձանը Լուշին լեռներում՝ ,,Ճերմակ եղջերվի քարանձավ,, ակադեմիայի բակում

1179—1183 թվականներին լինելով Նանկին մարզի ղեկավարը՝ ստեղծել է Չինաստանում այն տարիներին լայն ճանաչում գտած Բայ-Լու Լուն դպրոցը («Ճերմակ եղջերվի քարանձավ»-ը):[2]

Հետագայում մի քանի անգամ, սակայն ոչ երկար ժամկետներով, նշանակվել է վարչական բարձր պաշտոնների: Քաղաքականության մեջ նա անհաշտ դիրք է գրավել Չինաստանի այն ժամանակների գլխավոր թշնամու՝ չժուրչժենյան պետության, Ցզին տոհմի նկատմամբ: Դա հակառակ էր մարտաշունչ հարևանին խաղաղեցնելո նպատակով իշխանությունների վարած քաղաքականության առանցքային գծին, և զարմանալի չէ, որ Չժու Սին ընդամենը ինը տարի է մնացել պետական պաշտոնի և սոսկ 46 օր էլ դասախոսել է պալատում: 1195 թվականին, գահակալին իր հերթական քննադատական զեկուցագիրն ուղարկելուց հետո, կանխազգալով գալիք աղետները, նա գուշակություն է արել ըստ Չժոու Իի «Փոփոխությունների գրքի». դուրս է եկել 33-րդ հեքսագրամը՝ «Դուն»ը, այսինքն՝ «Փախուստ»-ը (հետագայում նա այդ հեքսագրամը ներառել է իր «Դուն Վեն» կեղծանվան մեջ, որը նշանակում է «Փախուստի դիմած ծերուկ»):

Կյանքի մեծ մասը գտնվելով պետական ծառայությունից դուրս՝ Չժու Սին երկար տարիներ ապրել է աղքատության մեջ և ստիպված է եղել ապրուստի միջոցներ հայթայթել գրահրատարակչական գործունեությամբ, որը, կոնֆուցիականների կարծիքով, արժանավայել գործ չէր: Այդուհանդերձ, նա իր աշխատանքով ոչ միայն օրվա հացն է վաստակել, այլև իր գաղափարները տարածելու հնարավորություն է ստացել: Չժու Սին ամենաբեղմնավոր հեղինակներից է եղել. գրել է շուրջ ութսուն ստեղծագործություն: Նրա թողած գրավոր ժառանգության արժեքավոր մասն են համարվում նաև մոտ 2 հազար նամակները և գրի առնված իմաստասիրական երկխոսությունները, որոնք ամփոփվել են 140 գլուխներում և համարվում են ամենածավալունը չինական գրականության մեջ: Ունեցել է 467 աշակերտ (ավելին, քան մեկ այլ կոնֆուցիական): Հիմնադրել է ռեկորդային թվով ուսումնական հաստատություններ, մասնակցել 21 ակադեմիաների աշխատանքին: Սերունդներին է փոխանցել հսկայական քանակությամբ վայելչագրական գրառումներ, նկարների մակագրություններ, և հենց իրեն էլ են բազմիցս պատկերել թղթի կամ քարի վրա:

1196 թվականին բարձրաստիճան մի պաշտոնյայի ընդունելության ժամանակ ըստ սահմանված ծիսակարգի չվարվելու, արարողակարգային ճաշացանկը պահպանած չլինելու, ազատ վարվեցողություն դրսևորած լինելու պատճառով Չժու Սինը մեղադրվել է տասից ավելի հանցանքների մեջ, ներառյալ որդիական հարգանք ու կայսեր նկատմամբ պատշաճ վերաբերմունք չդրսևորելը, հերետիկոսություն տարածելը: Հետևանքը եղել է այն, որ նրան զրկել են բոլոր աստիճաններից ու կոչումներից, իսկ նրա ուսմունքը հայտարարել արգելված: Հալածանքների դրդողն ու կազմակերպիչը Չժու Սիի քաղաքական հակառակորդն էր՝ կառավարության ղեկավար Հան Թուժուն:[3][4] Սակայն մահվանից մեկ տարի առաջ՝ 1199 թվականին Չժու Սին արդարացվել է, իսկ 1209 թվականին, ետմահու, նրան շնորհվել է Վեն (Մշակույթի պատվարժան ազնվատոհմիկ անձ) անունը,[5] 1230 թվականին՝ Հույ-գո-գուն (իշխանաց իշխան) տիտղոսը,[6] 1241 թվականին էլ ընդգրկել են կոնֆուցիական մեծագույն հեղինակությունների շարքում,[7] նրա անունը կրող աղյուսիկ տեղադրել Կոնֆուցիուսի պեկինյան տաճարում[8]: Կառավարության ղեկավար Հան Թուժուի մահից հետո Չժուն Սիի ուսմունքը, որ նեոկոնֆուցիականության մի ճյուղն է, տիրապետող, գերիշխող փիլիսոփայություն է դարձել նաև Սոն արքունիքում:[9][10]

Չժու Սիի հիշատակին կառուցված տաճարը Հուիշանում

Չժու Սին վախճանվել է 1200 թվականի ապրիլի 23-ին, Ֆուցզյան մարզի Կաոտին բնակավայրում: Չնայած նրա և՛ անձի, և՛ ուսմունքի նկատմամբ սանձազերծված հալածանքներին՝ հազարավոր խիզախ մարդիկ են մասնակցել մեծ փիլիսոփայի հուղարկավորությանը:[11]

Ներկայիս Չինաստանում Չժու Սիին պատվում են որպես կոնֆուցիականության տասներկու մեծագույն փիլիսոփաներից մեկի, շատերը նրան համարում են երկրորդ խոշորագույն փիլիսոփան Կոնֆուցիուսից հետո և Հարավարևելյան Ասիայի երկրների երեք մեծ իմաստուններից մեկը: Գնահատելով նրա հսկայական ավանդը չինական մտավոր ժառանգությունը հարստացնելու գործում՝ «Լայֆ» ամսագիրը (Life (Magazin) հազարամյակի 100 կարևորագույն անձանց՝ իր կազմած ցանկում Չժու Սիին հատկացրել է 45-րդ տեղը:

Ժառանգությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չժու Սին իրենից հետո թողել է փիլիսոփայական մեծածավալ ժառանգություն, այդ թվում՝ 300 գլխից բաղկացած աշխատություններ, շուրջ հազար խոհափիլիսոփայական բանաստեղծություն:

Իր փիլիսոփայական ուսմունքով նա իրականացրել է Տայցզիի կոնֆուցիական մեկնության համատեղումը Անսահմանի դաոսական դոկտրինի հետ՝ նշելով, որ տիեզերքի և մարդու մասին գիտելիքները պետք է կիրառվեն յուրաքանչյուր առանձին անհատի կատարելագործման, ընտանիքի ամրապնդման, պետության կարգաբերման և աշխարհի ներդաշնակության վերականգնման նպատակով: Չժու Սին հաստատում է ցի և լի հասկացությունների՝ յուրաքանչյուր առարկայի, իրի հիմքում ընկած այդ նախասկիզբների, հակընդդեմ բնույթը:

Չժու Սիի մեծագույն վաստակներից է համարվում կոնֆուցիական քառագրքի՝ իր իսկ կողմից առանձնացված ու մեկնաբանված «Լունյույ», ,,Մենցզի,, «Չժունյուն», «Դասյուե» գրքերի ստեղծումը, քառագիրք, որ Մին և Ցին արքայատոհմերի օրոք դարձել էր դասական կոնֆուցիական կրթության հիմքը:

Չժու Սին՝ որպես մանկավարժ ունեցել է բազմաթիվ շնորհալի սաներ, որոնցից են հետագայում փիլիսոփայական ուշագրավ, մեծարժեք աշխատություններ հեղինակած Կե Սյուեն, Չեն Չունը, Տեն Դեցույը և այլք:

Չինաստանի համար առանձնահատուկ հասարակական նշանակություն է ունեցել «Ցզյա-լի» («Ընտանեկան ծիսակարգեր») տրակտատը, որը կազմվել է Չժու Սիի կողմից կամ նրա ղեկավարությամբ: Այդ տրակտատում հանգամանորեն շարադրված են չափահասության, հարսանիքի, հուղարկավորության, նախնիների մեծարման արարողակարգերը: Դրա պարզեցված հրատարակությունները հիմք են դարձել չինական հասարակության հետագա կոնֆուցիական ինդոկտրինացման համար: Այլևայլ սկզբունքների թվում Չժու Սին հաստատում է ընտանիքում կնոջ ստորադասված վիճակը, ընդ որում՝ ավելի խիստ ձևով, քան ընդունված էր սույան ժամանակների կոնֆուցիական ընտրյալ խավում. կինը չպետք է ունենար ֆինանսական անկախություն, չպիտի իրեն նվիրեր որևէ գիտության կամ արվեստի, չէր ունենալու ամուսնալուծվելու, երկրորդ անգամ ամուսնանալու իրավունք: Ծանր պարտավորություններ էին դրվում նաև երկու սեռերի երիտասարդների վրա:

Պատմական դերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Յուան արքայատոհմի իշխանության օրոք՝ 1313 թվականից Չժու Սիի ուսմունքը պաշտոնապես մտցվել է գիտական կոչման կամ բարձրաստիճան պաշտոնի համար հանձնվող քննությունների համակարգի մեջ:

Քսաներորդ դարի 30-ական թվականներին Ֆեն Յուլանի և Չինաստանի սահմաններից դուրս ապրող, հետկոնֆուցիականության ներկայացուցիչ մի շարք չին փիլիսոփաների կողմից փորձեր են կատարվել արդիականեցնելու այդ ուսմունքը: Ճապոնիայում Չժու Սիի ուսմունքը տարածվել է Սյուսիգակու (朱子学, Չժու Սիի դպրոց) անվամբ: Այդ դպրոցի առավել ազդեցիկ ներկայացուցիչներն էին Ֆուձիվարա Սեյկան (1561—1619 թթ.) և վերջինիս աշակերտ Հայասի Ռաձանը, որոնց ջանքերով ստեղծված չժուսիական կրթական համակարգը գործել է մինչև «Մեյձի հեղափոխությունը» (1867—1868 թթ..):

Կորեայում չին մեծ փիլիսոփայի ուսմունքն ստացել է չուջահակ (կորեերեն՝ 주자학) անվանումը: Դրա առաջին քարոզիչները 13-14-րդ դարերում Չինաստանում ուսանած երիտասարդներն էին: Իսկ կորեական ուղղափառ չժուսիականության հիմնադիր համարվում է Կորյո պետության առաջին նախարար Չոն Մոնջուն (XIV դար): XVI դարում Կորեայում ստեղծվել է չժուսիական խոշորագույն դպրոց, որը հայտնի է սոննիհակ կամ լիհակ անվամբ (պատճենված է չինարեն 理學 լիսյուեից): XIX դարի վերջերին այդ ուսմունքը կորեացի համակիրների կողմից ընկալվել է որպես ճապոնական բռնության դեմ մղվող պայքարում չինացիներին ու կորեացիներին միավորող գաղափարական կարևորագույն տարր:

Չժու Սիի պատմական դերի գնահատման հարցը, Չինաստանի կայսերական ողջ ժառանգության հետ մեկտեղ, XX դարում ենթարկվել է վերաիմաստավորման. նրա ուսմունքն ու գաղափարախոսությունը նշվել է այն գործոնների թվում, որոնք հանգեցրել են Չինաստանի անկմանը: Այդ կարգի մեղադրանքները, կամա թե ակամա, դարձյալ խոսում են նրա պատմական նշանակության մասին:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Алексеев В. М. Китайская литература. М., 1978, с. 429—498
  • Голыгина К. И. «Великий предел». Китайская модель мира в литературе и культуре (I—XIII вв.). М., 1995, с. 306—323
  • Гусаров В. Ф. Непоследовательность Конфуция и дуализм философии Чжу Си.// Третья научная конференция «Общество и государство в Китае». Т.1. М., 1972.
  • Зайцев В. В. О формировании философского учения Чжу Си // Из истории китайской философии: становление и основные направления (даосизм, буддизм, неоконфуцианство). М., 1978.
  • История китайской философии. М., 1989, с. 332—349
  • Кобзев А. И. Философия китайского неоконфуцианства. М., 2002, указатель
  • Краснов А. Б. Учение Чжу Си о природе человека // Конфуцианство в Китае. Проблемы теории и практики. М., 1982. С.126-148..
  • Мартынов А. С. Чжу Си и официальная идеология императорского Китая // Конфуцианство в Китае. Проблемы теории и практики. М., 1982. С.111-125.
  • Мартынов, А. С. Буддизм и конфуцианцы. Су Дун-по (1036—1101) и Чжу Си (1130—1200) // Буддизм, государство и общество в странах Центральной и Восточной Азии в средние века. — М.: Наука, 1982. — С. 206—316.
  • Панфилов, С. С. Отношение Чжу Си к буддийской традиции // Шестая буддологическая конференция: Тезисы / Сост. С. Э. Коротков, Е. А. Торчинов. — СПб.: 1999. — С.38—42.
  • Тиллман Х. К. Сознание Неба (тянь) в системе воззрений Чжу Си // Ретроспективная и сравнительная политология. Публикации и исследования. Вып. I.: Наука. Главная редакция восточной литературы, 1991. — С.302-319.
  • Фицджеральд, С. П. Китай. Краткая история культуры. / Пер. с англ. Р. В. Котенко. — СПб.: Евразия, 1998. ISBN 5-8071-0010-7 — Глава XX. Чжу Си и неоконфуцианство
  • Лю Шу-сянь. Чжу-цзы чжэсюэ сысян ды фачжань юй ваньчэн (Развитие и формирование философской мысли Учителя Чжу [Си]). Тайбэй, 1986
  • Сюн Вань. Чжу-цзы ли-сюэ юй фо-сюэ (Учение о принципе учителя Чжу [Си] и буддизм) // Хуаган фо-сюэ сюэбао. Вып. 7. 01.1984, с. 261—285
  • Сю-сигаку тайкэй (Общий курс учения Чжу Си). Т. 1-9. Токио, 1974-75
  • Фань Шоу-кан. Чжу-цзы цзи ци чжэсюэ (Учитель Чжу [Си] и его философия). Пекин, 1983
  • Цянь Му. Чжу-цзы синь сюэ ань (Новый отчет об учении Учителя Чжу [Си]). Т. 1-5. Тайбэй, 1971
  • Чжан Ли-вэнь. Чжу Си сысян яньцзю (Исследование идеологии Чжу Си). Пекин, 1981
  • Чэнь Лай. Чжу Си чжэсюэ яньцзю (Исследование философии Чжу Си). Пекин, 1987
  • Adler J.A. The Inter-penetration of Stillness and Activity in Chu Hsi`s Appropriation of Chou Tun-i // Association for Asian Studies Annual Meeting. Bost., 1999
  • Angle S.C. The Possibility of Sagehood: Reverence and Ethical Perfection in Zhu Xi`s Thought // JCP, № 25 (3), 09.1998, p. 281—303
Չժու Սիի՝ 1194 թ. գրած պաշտոնական նամակներից մեկը
  • D. Bodde. Philosophy of Chu Hsi, Camb., 1942
  • Bruce J.P. Chu His and His Masters. L., 1923
  • Chan Wing-tsit. Chu Hsi: Life and Thought. Hong Kong, 1986
  • Chan Wing-tsit. Chu Hsi: New Studies. Honolulu, 1989
  • Ch`eng Chung-ying. New Dimensions of Confucian and Neo-Confucian Philosophy. Albany, 1991
  • Ching J. The Reli-gious Thought of Chu Hsi. N.Y., 2000
  • Chu Hsi and Neo-Confucianism. Honolulu, 1988
  • De Bary W.T. Neo-Confucian Orthodoxy and the Learning of the Mind-and-Heart. N.J., 1981
  • Gardner D.K. Chu Hsi and the Ta-hsueh: Neo-Confucian Reflection on the Confucian Canon. Camb. (Mass.), 1986
  • Kim Yung Sik. The Natural Philosophy of Chu Hsi (1130—1200). Phil., 2000
  • Le Gall S. Le philosophe Tchou Hi, sa doctrine, son influence. Chang-hai. 1894
  • Munro D.J. Images of Human Nature: A Sung Portrait. Princ., 1988
  • Sargent G.E. Tchou Hi contre le Bouddhisme. P., 1955
  • Tillman H.C. Utilitarian Confucianism: Ch`en Liang`s Challenge to Chu Hsi. Camb. (Mass.), 1982.
  • Tillman H.C. Confucian Discourse and Chu Hsi’s Ascendancy (1992);
  • J. Percy Bruce. Chu Hsi and His Masters, Probsthain & Co., London, 1922.
  • Daniel K. Gardner. Learning To Be a Sage, University of California Press, Berkeley, 1990. 0-520-06525-5.
  • Bruce E. Carpenter. 'Chu Hsi and the Art of Reading' in Tezukayama University Review (Tezukayama daigaku ronshū), Nara, Japan, no. 15, 1977, pp. 13–18. ISSN 0385-7743
  • Wing-tsit Chan, Chu Hsi: Life and Thought (1987). 0-312-13470-3.
  • Wing-tsit Chan, Chu Hsi: New Studies. University of Hawaii Press: 1989. 978-0-8248-1201-0
  • Gedalecia, D (1974). "Excursion Into Substance and Function." Philosophy East and West. vol. 4, 443-451.
  • Hoyt Cleveland Tillman, Utilitarian Confucianism: Ch‘en Liang's Challenge to Chu Hsi (1982)
  • Wm. Theodore de Bary, Neo-Confucian Orthodoxy and the Learning of the Mind-and-Heart (1981), on the development of Zhu Xi's thought after his death
  • Wing-tsit Chan (ed.), Chu Hsi and Neo-Confucianism (1986), a set of conference papers
  • Donald J. Munro, Images of Human Nature: A Sung Portrait (1988), an analysis of the concept of human nature in Zhu Xi's thought
  • Joseph A. Adler, Reconstructing the Confucian Dao: Zhu Xi's Appropriation of Zhou Dunyi (2014), a study of how and why Zhu Xi chose Zhou Dunyi to be the first true Confucian Sage since Mencius
  • McClatchie Thomas (1874)։ Confucian Cosmogony: A Translation of Section Forty-nine of the Complete Works of the Philosopher Choo-Foo-Tze։ Shanghai: American Presbyterian Mission 
  • Bruce J. Percy (1922)։ The philosophy of human nature։ London: Probsthain 
  • Wing-tsit Chan (1963), A Source Book in Chinese Philosophy. Princeton, NJ: Princeton University Press.
  • Gardner, Daniel (1986). Chu Hsi and Ta-hsueh: Neo-Confucian Reflection on the Confucian Canon. Cambridge: Harvard UP.
  • Chan Wing-tsit (1967)։ Reflections On Things at Hand։ New York: Columbia University Press 
    • A full translation of 近思錄.
  • Gardner Daniel K. (1990)։ Learning to be a sage: selections from the Conversations of Master Chu, arranged topically։ Berkeley: U. California Press։ ISBN 0520909046 
  • Wittenborn Allen (1991)։ Further reflections on things at hand։ Lanham: University Press of America։ ISBN 0819183725 
    • A full translation of 續近思錄.
  • Ebrey Patricia (1991)։ Chu Hsi's family rituals։ Princeton, N.J.: Princeton University Press։ ISBN 0691031495 
    • A full translation of 家禮.
  • Adler Joseph A. (2002)։ Introduction to the study of the classic of change (I-hsüeh ch'i-meng)։ Provo, Utah: Global Scholarly Publications 
    • A full translation of 易學啟蒙.
  • Adler Joseph A. (2014)։ Reconstructing the Confucian Dao: Zhu Xi's Appropriation of Zhou Dunyi)։ Albany: SUNY Press 
    • Full translation of Zhu Xi's commentaries on Zhou Dunyi's Taijitu shuo 太極圖說 and Tongshu 通書.

Չժու Սիի միջնադարյան դիմանկարներից

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. Gardner, pp. 3 - 6
  3. Xu Haoran։ «The Relationship Between Zhen Dexiu and Neo-Confucianism:under the Background of an Imperial Edict Drafter»։ CNKI։ Journal of Peking University (philosophy of Social Sciences)։ Վերցված է 11 January 2017 
  4. Rodney Leon Taylor, Howard Yuen Fung Choy (January 2005)։ The Illustrated Encyclopedia of Confucianism: A-M։ The Rosen Publishing Group։ էջ 53։ ISBN 978-0-8239-4080-6 
  5. Chan 1989: 34.
  6. Chan 1989: 34. Hui refers to Hui-chou his ancestral place in Anhui, now Jiangxi.
  7. Gardner 1989: 9.
  8. Gardner 1989: 9.
  9. Bettine Birge (7 January 2002)։ Women, Property, and Confucian Reaction in Sung and Yüan China (960–1368)։ Cambridge University Press։ էջ 183։ ISBN 978-1-139-43107-1 
  10. «Writings of the Orthodox School»։ World Digital Library։ Library of Congress։ Վերցված է 11 January 2017 
  11. Chan 1963: 588.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Чжу-цзы да цюань (Полное [собрание сочинений] Учителя Чжу). Т. 1-12. Тайбэй, 1970;
  • Чжу-цзы юй лэй (Классифицированные речи Учителя Чжу). Кн. 1-8. Пекин, 1986;
  • Чжу Си. Натурфилософия. Природа человека, его сознание, воля и чувства. О воспитании и знании / Пер. М. Л. Титаренко // Антология мировой философии. Т. 1, ч. 1. М., 1969;
  • Чжу Си. Син. Жэнь у чжи син (Природа-син. Природа-син человека и вещей / Пер. В. В. Зайцева) // Человек как философская проблема: Восток-Запад. М., 1991;
  • О сознании (Синь): Из философского наследия Чжу Си / Пер. с кит. А. С. Мартынова и И. Т. Зограф; Вступ. ст. и коммент. к пер. А. С. Мартынова; грам. очерк И. Т. Зограф. — М.: Восточная литература, 2002. — 318 с — (Памятники письменности Востока. СХХII).
  • De Harles Ch. (tr.). Tchou Hi. La Siao Hio, ou morale de la jeunesse. P., 1889;
  • Bruce J.P. (tr.). The Philosophy of Human Nature by Chu Hsi. L., 1922;
  • Graf O. (verdeut.) Tschu Hsi. Djin-si lu, die sungkonfuzianische Summa. Bd 1-3. Tokio, 1953—1954;
  • Chan Wing-tsit (tr.). Reflections on Things at Hand: The Neo-Confucian Anthology Compiled by Chu His and Lü Tsu-ch`ien. N.Y., L., 1967;
  • Gardner D.K. (tr.). Chu Hsi. Learning to be a Sage: Selections from the Conversations of Master Chu, Arranged Topically. Berk., 1990;
  • Ebrey P.B. (tr.) Chu Hsi`s Family Rituals: A Twelfth Century Manual for the Performance of Cappings, Weddings, Funerals and Ancestral Rites. Princ., 1991.
  • John Berthrong, Concerning Creativity—A Comparison Of Chu Hsi, Whitehead, And Neville. Albany: SUNY Press, 1998. 254 p. ISBN 0-7914-3944-5.