Նիրվանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Նիրվանա (այլ կիրառումներ)

Նիրվանա (սանսկր.՝ निर्वाण, բառացի՝ «հանգում, ավարտում»), հնդկական կրոնական հասկացություն, բարձրագույն վիճակ։ սովորաբար ասոցացվում է հինդուիզմի, ջայնիզմի և բուդդայականության հետ: Նկարագրվում է որպես բոլոր կենդանի արարածների բարձրագույն նպատակ և Բուդդիզմում ամենագլխավոր հասկացություներից մեկը։

Հնդկաստանում կրոնի բնագավառում նիրվանան հոմանիշ է մոկշային և մուկտիին: Հնդկաստանում տարածված բոլոր կրոններում այն համարվում է կատարյալ հանգստություն, ազատության, գերագույն երջանկություն, սամսարայից (կյանքի և մահվան կրկնող ցիկլ) ազատում կամ ավարտ[1][2]:

Բուդդայականությունում և բուդդայականությունից դուրս նիրվանային տրվում է տարբեր մեկնաբանություններ[3]. բուդդայականությունում նիրվանան ասոցացվում է ինքնության բացակայության և դատարկության հետ, նշում վերածննդի ավարտը[3][4][5]: Հինդուիզմում այն ատմանի ինքնության միավորումն է Բրահմանի հետ[6][7][8]:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիրվանա տերմինը հանդիպում է հնդկաստանում տարածված բոլոր հիմնական կրոնների գրություններում՝ բուդդայականությունում[9], հինդուիզմում[10], ջայնիզմում[11] և սիկհականությունում[12][13]: Նիրվանայի գաղափարը մտքի խոր խաղաղությունն է, որը ձեռք է բերվում մոկշայի (ազատություն սամսարայից) հետ կամ ազատում տառապանքից (բուդդայականությունում՝ դուխմա):

Մոկշայի գաղափարը կապված է վեդայական մշակույթի հետ[14][15]: Մահից հետո կյանքի հույսը սկսվեց հայրերի կամ նախնիների և աստվածների աշխարհ կամ դրախտ գնալու գաղափարներով[14]:

Սամսարայից ազատումը Հնդկաստանում դարձել է հիմնական նպատակ և ներկայացվել տարբեր տերմիններով՝ նիրվանա, մոկշա, մուկտի և կաիվալա[16]:

Չնայած տերմինը շատ է հանդիպում հին հնդկական ավանդական գրականությունում, այն հիմնականում կապված է բուդդիզմի հետ[web 1]: Ավելի ուշ այն ընդունվել է հնդկական այլ կրոնների կողմից, բայց տարբեր իմաստներով և նկարագրությամբ (Մոկշա), ինչպիսին է Մահաբհարաթայի հինդուական տեքստում Bhagavad Gita-ն[10]:

Բուդդայականությունում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարը պատկերում է Բուդդային՝ մուտք գործելով նիրվանա:

Նիրվանան (nibbana) բառացիորեն նշանակում է «փչել» կամ «մարել»[17]: Կիրառվում է նաև նկարագրելու Բուդդիզմում հիմնական նպատակը՝ ազատումը սամսարայից (վերածննդի ցիկլից)[18]:

Բուդդայական գիտնական ավանդույթում ենթադրվել է, որ Բուդդան իրականացրել է նիրվանայի երկու տեսակ՝ լուսավորության և իր մահվան[19]:

Բուդդայական ավանդույթի համաձայն, նիրվանան նկարագրվում է որպես «հրդեհների» մարում, որոնք առաջացնում են վերածնունդ և հարակից տառապանքներ[20]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Gavin Flood, Nirvana. In: John Bowker (ed.), Oxford Dictionary of World Religions
  2. Anindita N. Balslev (2014)։ On World Religions: Diversity, Not Dissension։ SAGE Publications։ էջեր 28–29։ ISBN 978-93-5150-405-4 
  3. 3,0 3,1 Loy David (1982)։ «Enlightenment in Buddhism and Advaita Vedanta»։ International Philosophical Quarterly (Philosophy Documentation Center) 22 (1): 65–74։ doi:10.5840/ipq19822217։ «What most distinguishes Indian from Western philosophy is that all the important Indian systems point to the same phenomenon: Enlightenment or Liberation. Enlightenment has different names in the various systems – kaivalya, nirvana, moksha, etc. – and is described in different ways...» 
  4. Steven Collins (1990)։ Selfless Persons: Imagery and Thought in Theravada Buddhism։ Cambridge University Press։ էջեր 81–84։ ISBN 978-0-521-39726-1 
  5. Peter Harvey (2001)։ Buddhism։ Bloomsbury Academic։ էջեր 98–99։ ISBN 978-1-4411-4726-4։ «[Nirvana is] beyond the processes involved in dying and reborn. [...] Nirvana is emptiness in being void of any grounds for the delusion of a permanent, substantial Self, and because it cannot be conceptualized in any view which links it to 'I' or 'mine' or 'Self'. It is known in this respect by one with deep insight into everything as not-Self (anatta), empty of Self.» 
  6. Brian Morris (2006)։ Religion and Anthropology: A Critical Introduction։ Cambridge University Press։ էջ 51։ ISBN 978-0-521-85241-8։ «There has been some dispute as to the exact meaning of nirvana, but clearly the Buddhist theory of no soul seems to imply quite a different perspective from that of Vedantist philosophy, in which the individual soul or self [atman] is seen as identical with the world soul or Brahman [god] (on the doctrine of anatta[no soul] ...» 
  7. Gwinyai H. Muzorewa (2000)։ The Great Being։ Wipf։ էջեր 52–54։ ISBN 978-1-57910-453-5։ «Even the Atman depends on the Brahman. In fact, the two are essentially the same. [...] Hindu theology believes that the Atman ultimately becomes one with the Brahman. One's true identity lies in realizing that the Atman in me and the Brahman - the groud of all existence - are similar. [...] The closest kin of Atman is the Atman of all living things, which is grounded in the Brahman. When the Atman strives to be like Brahman it is only because it realizes that that is its origin - God. [...] Separation between the Atman and the Brahman is proved to be impermanent. What is ultimately permanent is the union between the Atman and the Brahman. [...] Thus, life's struggle is for the Atman to be released from the body, which is impermanent, to unite with Brahman, which is permanent - this doctrine is known as Moksha.» 
  8. Fowler, 2012, էջ 46
  9. Trainor, 2004, էջ 68
  10. 10,0 10,1 Fowler, 2012, էջ 48
  11. Helmuth von Glasenapp (1999)։ Jainism: An Indian Religion of Salvation։ Motilal Banarsidass։ էջեր 234, 492։ ISBN 978-81-208-1376-2 
  12. Sikhism And Indian Civilization By R.K. Pruthi։ 2004։ էջ 200 
  13. World History: To 1800 By William J. Duiker, Jackson J. Spielvogel։ 2008։ էջեր 52, 53 
  14. 14,0 14,1 Collins, 2010, էջ 29
  15. Collins, 1998, էջ 136
  16. Collins, 2010, էջ 31
  17. Steven Collins (1998)։ Nirvana and Other Buddhist Felicities։ Cambridge University Press։ էջ 191։ ISBN 978-0-521-57054-1 
  18. Buswell, Lopez, էջեր 589-590
  19. Buswell, Lopez, էջ 590
  20. «nirvana»։ Encyclopædia Britannica։ Վերցված է 22 October 2014 


Քաղվածելու սխալ՝ <ref> tags exist for a group named "web", but no corresponding <references group="web"/> tag was found, or a closing </ref> is missing