Մրջնակերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մրջնակերներ
Մրջնակերներ
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Կաթնասուններ
Կարգ Թերատամնավորներ
Ընտանիք Մրջնակերներ
Տեսակ Մրջնակեր
Լատիներեն անվանում
Myrmecophagidae


Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Մրջնակերներ (լատ.՝ Myrmecophagidae), թերատամնավորների կարգի կաթնասունների ընտանիք:

Անվան ստուգաբանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրջնակերը կոչվում է նաև մրջնաքաղ[1]: Հավանական է, որ անվանումը թարգմանություն է ռուսերենից: Մրջնակեր նշանակում է՝ մրջյուններով սնվող:

Դասակարգումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրջնակերների ընտանիքը ներառում է 2 ցեղի 3 տեսակի կենդանիներ և 11 ենթատեսակներ[2][3]:

Թերատամնավորների կարգում կա մրջնակերների ևս մեկ ընտանիք (Cyclopedidae), որը Myrmecophagidae ընտանիքի հետ միասին կազմում է մրջնակերների ենթակարգը:

Cyclopedidae ընտանիքը ներառում է 1 ցեղի 1 տեսակի կենդանի.

Տարածումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրջնակերները տարածված են Հարավային և Կենտրոնական Ամերիկայում (Հարավային Մեքսիկայից մինչև Բոլիվիա, Բրազիլիա և Պարագվայ): Հիմնականում բնակվում են արևադարձային անտառներում, երբեմն հանդիպում են նաև բաց տեղանքում՝ սավաննաներում, գետերի ափերին: Ակտիվ են առավելապես մթնշաղին և գիշերը: Վարում են վերգետնյա (մեծ մրջնակեր) կամ կիսածառաբնակ (քառամատ մրջնակեր) կենսակերպ:

Նկարագրությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրջնակերի 4 տեսակներից ամենափոքրը գաճաճ մրջնակերն է, որի մարմնի երկարությունը 36-45 սմ է, իսկ քաշը՝ մինչև 400 գ (միջին քաշը՝ մոտ 250 գ): Ամենախոշորը մեծ մրջնակերն է, որի մարմնի երկարությունը 110-130 սմ է, պոչի հետ միասին՝ մինչև 230 սմ, իսկ քաշը՝ մինչև 40 կգ: Արուներն ավելի խոշոր են էգերից: Մրջնակերներն ունեն երկար խողովականման դունչ և բարակ երկարավուն լեզու: Աչքերը փոքր են, ականջները՝ կլորավուն: Առջևի թաթերը հնգամատ են, մատներին կան երկար, սուր ու կեռ ճանկեր: Հատկապես զարգացած է երրորդ մատի ճանկը, որի երկարությունը մինչև 10 սմ է: Հետին թաթերը քառամատ են կամ հնգամատ՝ առավել կարճ ճանկերով: Որդանման լեզուն ծառայում է մրջյուններ որսալուն: Թքագեղձերում արտադրվող կպչուն թուքը խոնավացնում է լեզուն, ինչն օգնում է է մրջնաբնից մրջյուններ հավաքելուն: Ամենաերկարը մեծ մրջնակերի լեզուն է, որն ունի մինչև 60 սմ երկարություն (ամենաերկարն է ցամաքաբնակ կենդանիների մեջ):

Մրջնակերների մարմինը պատված է խիտ մազերով, որոնք կարող են լինել կարճ ու փափուկ (գաճաճ մրջնակեր) կամ երկար ու կոպիտ (մեծ մրջնակեր): Մորթու գույնը գորշից մինչև ոսկեգույն (մեջքի հատվածում) և սպիտակադեղնավուն (փորի հատվածում) է:

Ի տարբերություն թերատամնավորների մյուս ներկայացուցիչների (համրուկներ), մրջնակերները լիովին զուրկ են ատամներից: Դրա կարիքն իսկապես չկա, քանի որ հիմնական սնունդը բացառապես մրջյուններն ու տերմիտներն են, որոնց բները քանդում են հզոր առջևի թաթերով, որից հետո մրջյուններին հավաքում են իրենց կպչուն լեզվով: Հազվադեպ սնվում են նաև մեղուներով, բզեզների թրթուրներով: Անազատության մեջ մեծ մրջնակերը երբեմն սնվում է նաև պտուղներով: Ատամների բացակայությունը լրացվում է մրջնակերների ստամոքսի մուտքի հզոր մկանունքով, որն օգնում է տրորել սնունդը: Երբեմն մրջնակերները կուլ են տալիս ավազ կամ քարեր, որն օժանդակում է տրորման գործընթացին:

Մրջնակերներն ունեն հրաշալի հոտառություն, սակայն թույլ է լսողությունն ու տեսողությունը: Հզոր ճանկերը նրանց պաշտպանում են գիշատիչներից: Ապրում են միայնակ, բացառություն են կազմում միայն ձագ ունեցող մայրերը: Բազմանում են տարին մեկ անգամ: Էգ մրջնակերները ծնում են 1 ձագ, որին պահում են մեջքի վրա: Մրջնակերների քանակը գնալով նվազում է, սակայն նրանց պահպանության ահազանգ դեռևս չկա:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ռ.Ս. Ղազարյան, Կենդանիների անունների հայերեն-ռուսերեն-լատիներեն կարգաբանական բառարան, Գիրք Ա, Կաթնասուններ, Երևան-1998, Փյունիկ:
  2. Wozencraft, W. C. (2005). «Order Carnivora». in Wilson, D. E.; Reeder, D. M. Mammal Species of the World (3rd տպ.). Johns Hopkins University Press. էջեր 532–628. ISBN 978-0-8018-8221-0. OCLC 62265494. http://www.bucknell.edu/msw3/browse.asp?id=11800036. 
  3. Полная иллюстрированная энциклопедия. «Млекопитающие» Кн. 2 = The New Encyclopedia of Mammals / под ред. Д. Макдональда. — М.: «Омега», 2007. — С. 436. — 3000 экз. —ISBN 978-5-465-01346-8.