Մարիա Տոլչիֆ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մարիա Տոլչիֆ
Դիմանկար
Ծնվել էհունվարի 24, 1925(1925-01-24)[1][2][3][…]
ԾննդավայրFairfax, Օսեյջ, Օկլահոմա, ԱՄՆ[4]
Մահացել էապրիլի 11, 2013(2013-04-11)[1][2][5][…] (88 տարեկան)
Մահվան վայրՉիկագո[6]
Քաղաքացիություն ԱՄՆ
ԱզգությունOsage Nation?
ԿրթությունSchool of American Ballet? և Բևեռլի Հիլզ բարձրագույն դպրոց
Մասնագիտությունբալետի պարող
ԱմուսինՋորջ Բալանչին, Elmourza Natirboff?[7] և Henry Paschen Jr.?[7]
Պարգևներ և
մրցանակներ
ԵրեխաներElise Paschen?
 Maria Tallchief Վիքիպահեստում
Է․ Բրուն և Մ․ Տոլչիֆ, 1961 թվական

Էլիզաբեթ Մարիա Տոլչիֆ (անգլ.՝ Elizabeth Marie Tallchief, հունվարի 24, 1925(1925-01-24)[1][2][3][…], Fairfax, Օսեյջ, Օկլահոմա, ԱՄՆ[4] - ապրիլի 11, 2013(2013-04-11)[1][2][5][…], Չիկագո[6]), այսպես կոչված «հինգ լուսիններից» մեկը, ամերիկացի առաջին պրիմա-բալետի պարուհին[9], հնդկացիների ներկայացուցիչ առաջին բալետի պարուհին[10]։ Համարվում է, որ նա հեղափոխություն է կատարել բալետում[11][12][13][14]։

Բալետի պարուհու ավագ քույրը՝ Մարջորի Տոլչիֆը, Ջորջ Բալանչինի երրորդ կինն է։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նրա հայրը (Ալեքսանդր Ջոզեֆ Տոլչիֆ) եղել է օսեյջիների առաջնորդը, իսկ մոր (Ռութ Պորտեր) նախնիները եղել են շոտլանդացիներ և իռլանդացիներ[15][16]. Ազգանունը թարգմանաբար նշանակում է «բարձրաստիճան առաջնորդ»[17]։ Հարազատներն ու ընկերները նրան անվանել են «Բեթթի Մերի» (Betty Marie)։ Ծնողները ծանոթացել են, երբ Մարիայի մայրն այցելել է իր քրոջը, որն աշխատում էր որպես տնտեսուհի Ալեքսանդր Ջոզեֆի մոր մոտ[15]։

Տոլչիֆը պարել է փոքրուց. արդեն երեք տարեկանում նա պարի պարապմունքների է գնացել։ Երբ դարձել է ութ տարեկան, ընտանիքը տեղափոխվել է Կալիֆորնիա՝ Լոս Անջելես, որտեղ քույրերն ավելի մեծ հնարավորություններ են ունեցել պարով զբաղվելու համար։ 17 տարեկանում նա վարձահրավերի փնտրտուքով տեղափոխվել է Նյու Յորք, որտեղ գործատուների պնդմամբ վերցրել է «Մարիա Տոլչիֆ» (Maria Tallchief) կեղծանունը։ Հինգ տարվա ընթացքում պարել է «Մոնտե Կառլոյի Ռուսական բալետ» ընկերությունում (1942-1947)[18], որտեղ ծանոթացել և ամուսնացել է Ջորջ Բալանչինի հետ։ Երբ Բալանչինը դարձել է սեփական թատերախմբի բալետմայստերը, Տոլչիֆը դարձել է հիմնական մենակատարներից մեկը[19]։ 1956 թվականին՝ Բալանչինի հետ ամուսնալուծությունից անմիջապես հետո, Տոլչիֆը լքել է թատերախումբը։

Տոլչիֆի կրքոտ պարելաոճը հաջողությամբ զուգակցվել է Բալանչինի վիրտուոզ խորեոգրաֆիայի հետ՝ լի տեխնիկական բարդություններով։ Բալետի պարուհուն ճանաչում է բերել «L'Oiseau de feu» բալետի գլխավոր պարտիան (1949 թվական)։ Հաջող է եղել նաև Դրաժե փերու պարտիան «Մարդուկ-Ջարդուկը» բալետում։ Նա շրջագայել է ամբողջ աշխարհով՝ դառնալով առաջին ԱՄՆ քաղաքացին, որը ելույթ է ունեցել Ռուսաստանի օպերայի և բալետի պետական ակադեմիական թատրոնում։ Պարբերաբար ելույթ է ունեցել ամերիկյան հեռուստատեսությամբ։ Կատարողական կարիերան ավարտելուց հետո 1966 թվականին Մարիա Տոլչիֆն ակտիվ մասնակցություն է ունեցել Չիկագոյի բալետի զարգացման գործում։ 1974 թվականին նա հիմնել է Չիկագոյի քաղաքային բալետի թատերախումբը, որը ի սկզբանե գործել է Լիրիկական օպերայի կազմում, իսկ ավելի ուշ՝ 1981 թվականին, դարձել ինքնուրույն խումբ։

Օկլահոմայում տեղադրված են բալետի պարուհու մի քանի արձաններ։ Նա դարձել է Կանանց փառքի ամերիկյան ազգային սրահի անդամ և արժանացել Ազգային մեդալի՝ արվեստում ունեցած ներդրման համար։ 1996 թվականին Տոլչիֆն արժանացել է Քենեդի կենտրոնի մրցանակին։ Նրա կյանքը դարձել է մի քանի վավերագրական ֆիլմերի և կենսագրությունների առարկա։

Կարիերա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1942 թվականին ավարտել է Բևեռլի Հիլզի միջնակարգ դպրոցը։ 17 տարեկանում գնացել է Նյու Յորք և սկսել է ելույթ ունենալ Սերժա Ջենհեմայի թատերախմբում[20][21]։ Առաջին անգամ հանդես է եկել «Փարիզյան ուրախություն» բալետում[22]։

Մոնտե Կառլոյի ռուսական բալետում աշխատելու առաջին երկու ամսվա ընթացքում հանդես է եկել յոթ տարբեր բալետներում։

Բալանչինի ժամանակաշրջան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944 թվականի գարնանը Մոնտե Կառլոյի ռուսական բալետը վարձել է հայտնի բալետմեյստեր Ջորջ Բալանչինին նոր ներկայացման՝ «Նորվեգիայի երգը» աշխատանքի համար։ Այդ քայլը դարձել է շրջադարձային Տոլչիֆի և Բալինչինայի կարիերաներում[22]։

Բալինչինը վերջինիս ներգրավվել է կարևոր դերերում։ «Danses Concertantes»-ում նա եղել է ջազային պա-դե-տրուայի մի մասը, «Bourgeois Gentilhomme»-ում ունեցել է պա-դե-դե Յուրեք Լազովսկիի հետ[22]։ 1946 թվականի օգոստոսի 16-ին Բալանչինը և Մարիան ամուսնացել են[21]։ Երբ Տոլչիֆի պայմանագրի ժամկետը լրացել է, նա միացել է Բալչինին, որն այդ ժամանակ Ֆրանսիայում էր որպես Փարիզյան օպերայի բալետի թատերախումբ հրավիրված խորեոգրաֆ։

Նյու Յորք Սիթի բալետ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1946 թվականին Բալանչինը բարերար Լինքոլն Կիրշտայնի հետ համատեղ հիմնել է բալետային միություն, որը եղել է ուղղակիորեն Նյու Յորք Սիթի բալետի նախատիպը։ Քանի որ Մոնտե Կառլոյի ռուսական բալետի հետ պայմանագրի ժամկետը լրանալուն մնացել էր վեց ամիս, նա խմբում մնացել է մինչև 1947 թվականը[22][23]։

Երբ ամուսինները վերադարձել են Միացյալ Նահանգներ, Մարիա Տոլֆիչը կարճ ժամանակում դարձել է 1948 թվականի հոկտեմբերին բացված Նյու Յորքի Սիթի բալետի առաջին աստղերից մեկը և առաջին պրիմա-բալետի պարուհին[24]։

Խաղացանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Նոյեմբերի 27, 1949 — Հրեղեն թռչուն*, «Հրեղեն թռչուն», Ջորջ Բալանչին (Իվան ցարևիչ՝ Ֆրանսիսկո Մոնսիոն)

(*) — դերի առաջին կատարող։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Encyclopædia Britannica
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Internet Broadway Database — 2000.
  3. 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
  4. 4,0 4,1 4,2 Carnegie Hall linked open data — 2017.
  5. 5,0 5,1 5,2 Aloff M. Tallchief, Maria (24 January 1925–11 April 2013) // American National Biography Online / S. Ware[New York]: Oxford University Press, 2017. — ISSN 1470-6229doi:10.1093/ANB/9780198606697.ARTICLE.1803916
  6. 6,0 6,1 6,2 Deutsche Nationalbibliothek Record #119550636 // Gemeinsame Normdatei (գերմ.) — 2012—2016.
  7. 7,0 7,1 FamilySearch Family Tree — 2009.
  8. https://www.womenofthehall.org/inductee/maria-tallchief/
  9. Hedy Weiss (April 12, 2013). «American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88». Chicago Sun Times. Retrieved April 15, 2013.
  10. Howard Chua-Eoan (April 12, 2013). «The Silent Song of Maria Tallchief: America’s Prima Ballerina (1925—2013)». Time. Retrieved April 16, 2013.
  11. Hedy Weiss (2013 թ․ ապրիլի 12). "American prima ballerina Maria Tallchief dies at 88". Chicago Sun Times. Արխիվացված է the original 2013 թ․ ապրիլի 16-ին. Retrieved 2013 թ․ ապրիլի 15. {{cite news}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  12. Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief(անգլ.) // Dance Magazine[en] : magazine. — № April 1961.
  13. Halzack, Sarah (2013 թ․ ապրիլի 12). "Maria Tallchief, ballet star who was inspiration for Balanchine, dies at 88". The Washington Post. Retrieved 2013 թ․ ապրիլի 14.
  14. Howard Chua-Eoan (2013 թ․ ապրիլի 12). "The Silent Song of Maria Tallchief: America's Prima Ballerina (1925-2013)". Time.
  15. 15,0 15,1 Anderson, Jack (2013 թ․ ապրիլի 12). "Maria Tallchief, a Dazzling Ballerina and Muse for Balanchine, Dies at 88". The New York Times. Retrieved 2013 թ․ ապրիլի 13.
  16. Maria Tallchief; Larry Kaplan 1 // Maria Tallchief: America's Prima Ballerina. — Holt, 1998. — ISBN 0-8050-3302-5
  17. В. Е. Багно. На рубеже двух столетий: сборник в честь 60-летия Александра Васильевича Лаврова. — Новое литературное обозрение, 2009. — С. 417. — 848 с.
  18. Суриц Е. Я. Толчиф, Мария // Балет : энциклопедия / Гл. ред. Ю. Н. Григорович. — М.: Советская энциклопедия, 1981. — 623 с.
  19. Anderson, Jon; Smith, Sid (2015 թ․ ապրիլի 12). "Maria Tallchief dead at 88:Chicago dance legend, Balanchine muse". Chicago Tribune. Արխիվացված է the original 2015 թ․ օգոստոսի 7-ին. Retrieved 2015 թ․ սեպտեմբերի 15.
  20. "TALLCHIEF, ELIZABETH MARIA (1925- )". web.archive.org. 2013 թ․ ապրիլի 17. Արխիվացված է the original 2013 թ․ ապրիլի 17-ին. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 11.
  21. 21,0 21,1 Anderson, Jack (2013 թ․ ապրիլի 12). "Maria Tallchief, a Dazzling Ballerina and Muse for Balanchine, Dies at 88". The New York Times. 0362-4331. Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 11.
  22. 22,0 22,1 22,2 22,3 "Maria Tallchief : America's prima ballerina : Tallchief, Maria : Free Download, Borrow, and Streaming". Internet Archive (in անգլերեն). Retrieved 2020 թ․ հուլիսի 11.
  23. "Dance Magazine 1960 Award Winners: Maria Tallchief" // Dance Magazine.
  24. Howard Chua-Eoan The Silent Song of Maria Tallchief: America’s Prima Ballerina (1925-2013)(անգլ.) // Time : magazine. — 2013-04-12. — ISSN 0040-781X.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]