Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի
թուրք.՝ Hezârfen Ahmed Çelebi
օսման.՝ هزارفنّ أحمد چلبی
X e221f20d.jpg
Ծնվել է1609
Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է1640
Ալժիր
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Մասնագիտությունֆիզիկոս և օդաչու
Գալաթայի աշտարակը, որտեղից Հեզարֆենը սկսել է իր թռիչքը

Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի (թուրք.՝ Hezârfen Ahmed Çelebi, 1609, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1640, Ալժիր), օսմանյան լեգենդար գիտնական- հայտնագործող: 1632 թվականին ինքնաշեն թևերով թռչելով Բոսֆորի վրայով՝ դարձել է համաշխարհային ավիացիայի առաջնամարտիկներից մեկը: Թռիչքի միակ վկայությունը գրառված է Էվլիյա Չելեբիի աշխատության մեջ՝ 10-րդ հատորում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեզարֆեն մականունը (պարս․՝ هزار հեզար[1] + արաբ․՝ فنّ‎‎‎ ֆեն — հազարագիտուն[2]) Ահմեդ Չելեբիին տվել է հայտնի ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին՝ Ահմեդի ունեցած մեծաքանակ գիտելիքների համար: Էվլիյա Չելեբին իր տաս հատորներից վերջինում երեք նախադասությամբ նկարագրել է Ահմեդի թռիչքը: Ուրիշ ոչ մի տեղ որևէ վկայություն չկա թռիչքի վերաբերյալ: Չնայած դրան, լեգենդը այսօր լայնորեն տարածվել է ողջ Թուրքիայում:

Սկզբում, գիտնական Հեզարֆենը 8 կամ 9 տարի փորձել է թռչել Օքմեյդանըի (ներկայումս գտնվում է Շիշլիում) վրայով: Հարմարանքը ունեցել է արծվի թևերի ձև: Վերջապես, նախապատրաստական երկարատև աշխատանքներից հետո՝ 1632 թվականին Հեզարֆենը թռել է Գալաթայի աշտարակից (ունի 55 մետր բարձրություն) և իր ինքնաշեն թևերով թռել է Բոսֆորի վրայով: Հեզարֆենը, առանց որևէ վնասվածքի, վայրէջք է կատարել Յուսքյուդար շրջանի Դողանջիլար տեղանքում, որը գտնվում է քաղաքի ասիական հատվածում: Այսպիսով նա թռել է 3,5 կիլոմետր:

Թռիչքի մասին նորությունը արագ տարածվել է Օսմանյան կայսրությունում: Շուտով օսմանյան սուլթան Մուրադ IV-ը, ով հետևում էր գիտնականի թռիչքին Սարայբուրնուի Թոփքափը ամրոցից, հրավիրեց Հեզարֆենին պալատ և պարգևատրեց նրան ոսկու քսակով: Սակայն, սուլթանի խորհրդականները և իմամները ստիպեցին սուլթանին փոխել իր որոշումը: Մուրադը հայտարարեց, որ այս մարդու առկայությունը Կոստանդնուպոլսում կարող է սպառնալ բնակչության անվտանգությանը: Դրանից հետո գիտնականը աքսորվում է Ալժիր, որտեղ էլ մահացել է 31 տարեկան հասակում[3]:

Էվլիյա Չելեբին պատմում է նաև Հեզարֆենի եղբոր Լագարի Հասան Չելեբիի մասին, ով, ինչպես նշվում է, առաջինն է հաջողությամբ փորձարկել հեռակառավարվող հրթիռը:

Հեզարֆենի թռիչքը ուղեգիծը

1648 թվականին Ջոն Ուիլքինսը նշել է, որ 1554-1562 թվականներին Կոստանդնուպոլսում ավստրիական դեսպան Օժիե Գիսլեն դե Բուսեքը, հետևել է ոմն մի թուրքի թռչելու փորձերը: Սակայն դա տեղի է ունեցել Ահմեդ Չելեբիի թռիչքից մեկ դար առաջ:

Մշակությում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]