Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի
թուրք.՝ Hezârfen Ahmed Çelebi
օսման.՝ هزارفنّ أحمد چلبی
Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի.jpg
Ծնվել է1609
Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է1640
Ալժիր
ՔաղաքացիությունOttoman flag.svg Օսմանյան կայսրություն
Մասնագիտությունֆիզիկոս և օդաչու
Գալաթայի աշտարակը, որտեղից Հեզարֆենը սկսել է իր թռիչքը

Հեզարֆեն Ահմեդ Չելեբի (թուրք.՝ Hezârfen Ahmed Çelebi, 1609, Ստամբուլ, Օսմանյան կայսրություն - 1640, Ալժիր), օսմանյան լեգենդար գիտնական- հայտնագործող: 1632 թվականին ինքնաշեն թևերով թռչելով Բոսֆորի վրայով՝ դարձել է համաշխարհային ավիացիայի առաջնամարտիկներից մեկը: Թռիչքի միակ վկայությունը գրառված է Էվլիյա Չելեբիի աշխատության մեջ՝ 10-րդ հատորում:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հեզարֆեն մականունը (պարս․՝ هزار հեզար[1] + արաբ․՝ فنّ‎‎‎ ֆեն — հազարագիտուն[2]) Ահմեդ Չելեբիին տվել է հայտնի ճանապարհորդ Էվլիյա Չելեբին՝ Ահմեդի ունեցած մեծաքանակ գիտելիքների համար: Էվլիյա Չելեբին իր տաս հատորներից վերջինում երեք նախադասությամբ նկարագրել է Ահմեդի թռիչքը: Ուրիշ ոչ մի տեղ որևէ վկայություն չկա թռիչքի վերաբերյալ: Չնայած դրան, լեգենդը այսօր լայնորեն տարածվել է ողջ Թուրքիայում:

Սկզբում, գիտնական Հեզարֆենը 8 կամ 9 տարի փորձել է թռչել Օքմեյդանըի (ներկայումս գտնվում է Շիշլիում) վրայով: Հարմարանքը ունեցել է արծվի թևերի ձև: Վերջապես, նախապատրաստական երկարատև աշխատանքներից հետո՝ 1632 թվականին Հեզարֆենը թռել է Գալաթայի աշտարակից (ունի 55 մետր բարձրություն) և իր ինքնաշեն թևերով թռել է Բոսֆորի վրայով: Հեզարֆենը, առանց որևէ վնասվածքի, վայրէջք է կատարել Յուսքյուդար շրջանի Դողանջիլար տեղանքում, որը գտնվում է քաղաքի ասիական հատվածում: Այսպիսով նա թռել է 3,5 կիլոմետր:

Թռիչքի մասին նորությունը արագ տարածվել է Օսմանյան կայսրությունում: Շուտով օսմանյան սուլթան Մուրադ IV-ը, ով հետևում էր գիտնականի թռիչքին Սարայբուրնուի Թոփքափը ամրոցից, հրավիրեց Հեզարֆենին պալատ և պարգևատրեց նրան ոսկու քսակով: Սակայն, սուլթանի խորհրդականները և իմամները ստիպեցին սուլթանին փոխել իր որոշումը: Մուրադը հայտարարեց, որ այս մարդու առկայությունը Կոստանդնուպոլսում կարող է սպառնալ բնակչության անվտանգությանը: Դրանից հետո գիտնականը աքսորվում է Ալժիր, որտեղ էլ մահացել է 31 տարեկան հասակում[3]:

Էվլիյա Չելեբին պատմում է նաև Հեզարֆենի եղբոր Լագարի Հասան Չելեբիի մասին, ով, ինչպես նշվում է, առաջինն է հաջողությամբ փորձարկել հեռակառավարվող հրթիռը:

Հեզարֆենի թռիչքը ուղեգիծը

1648 թվականին Ջոն Ուիլքինսը նշել է, որ 1554-1562 թվականներին Կոստանդնուպոլսում ավստրիական դեսպան Օժիե Գիսլեն դե Բուսեքը, հետևել է ոմն մի թուրքի թռչելու փորձերը: Սակայն դա տեղի է ունեցել Ահմեդ Չելեբիի թռիչքից մեկ դար առաջ:

Մշակությում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]