Համաշխարհային ժառանգություն
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Welterbe.svg/250px-Welterbe.svg.png)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Gizeh_Cheops_BW_1.jpg/250px-Gizeh_Cheops_BW_1.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a5/06_Chardin_Ecs-miazin_nomm%C3%A9e_commun%C3%A9ment_les_trois_eglises.jpg/250px-06_Chardin_Ecs-miazin_nomm%C3%A9e_commun%C3%A9ment_les_trois_eglises.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Uffizi_Gallery%2C_Florence.jpg/250px-Uffizi_Gallery%2C_Florence.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Liberty-statue-from-below.jpg/250px-Liberty-statue-from-below.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Sankt_Petersburg_Auferstehungskirche_2005_a.jpg/250px-Sankt_Petersburg_Auferstehungskirche_2005_a.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8c/Borobudur-Nothwest-view.jpg/250px-Borobudur-Nothwest-view.jpg)
Համաշխարհային ժառանգություն (անգլ.՝ World Heritage, ֆր.՝ Patrimoine Mondial), բնական և մարդու ձեռքերով ստեղծած մշակութային արժեքներն են, որոնք պաշտպանվում և ժողովրդականացվում են իրենց յուրահատուկ պատմական կամ էկոլոգիական նշանակության համար։
Կազմակերպություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]1972 թվականին ՄԱԿԳՄԿ-ը (ՅՈՒՆԵՍԿՕ) ընդունել է «Համաշխարհային մշակութային և բնական ժառանգության պաշտպանման կոնվենցիան» (ուժի մեջ է մտել 1975 թվական)։ ԽՍՀՄ-ը վավերացրել է կոնվենցիան 1988 թվականի մարտի 9-ին։ Մինչև 2009 թվականի ապրիլին կոնվենցիան վավերացրել են 186 երկրներ։
Չափանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Համաշխարհային ժառանգության ցանկի ամենակարևոր նպատակն է պահպանել և հայտնի դարձնել յուրահատուկ օբյեկտները, և անկողմնակալության համար կազմված են եղել գնահատության չափանիշները։
Սկզբում (1978 թվականից) եղել են միայն մշակութային ժառանգության օբյեկտների չափանիշներ, և այդ ցանկը ուներ վեց կետ։ Իսկ հետո, մայրցամաքների, այդպես ասած, հավասարակշռությունը պահպանելու համար բոլոր չափանիշները միացրել են և այսօր Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտը պիտի ունենա գոնե մեկ չափանիշ թվարկածից[1].
Մշակութային չափանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- I. Օբյեկտը մարդկային ստեղծագործական գլուխգործոց է։
- II. Օբյեկտը վկայում է մարդկային արժեքների տվյալ ժամանակահատվածում կամ որոշ մշակութային բնագավառում, ճարտարապետությունում կամ տեխնոլոգիայում, մոնումենտալ արվեստում, քաղաքների պլանավորման կամ լանդշաֆտների ստեղծման փոխադարձ ազդեցության մասին։
- III. Օբյեկտը ունիկալ է կամ առնվազն բացառիկ՝ մշակութային ավանդույթի կամ քաղաքակրթության համար, որը գոյություն ունի մինչ այսօր կամ արդեն անհետացել է։
- IV. Օբյեկտը կոնստուկցիայի, ճարտարապետական կամ տեխնոլոգիական անսամբլի, կամ լանդշաֆտի ակնառու օրինակ է, որը ներկայացնում է մարդկային պատմության զգալի մաս։
- V. Օբյկետը մարդկային ավանդական կառուցման ակնառու օրինակ է, հողի և ծովի ավանդական օգտագործումով, ելնելով մշակույթի (կամ մշակույթների) կամ շրջապատող միջավայրի հետ մարդկային փոխհարաբերությունների օրինակ, հատկապես եթե բնությունը դարձել է խոցելի անշրջելի փոփոխությունների ուժեղ ազդեցության պատճառով։
- VI. Օբյեկտը ուղղակիորեն կամ մասամբ կապված է իրադարձությունների կամ գոյություն ունեցող ավանդույթների, գաղափարների, համոզմունքների, գեղարվեստական և գրական հետ, և ունի համամարդկային նշանակություն։ (Ըստ ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի կոմիտեի կարծիքի, այդ չափանիշը նախընտրելի է օգտագործել կամ ևս մեկ չափանիշի, կամ չափանիշների հետ։)
Բնածին չափանիշներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- VII. Օբյեկտը մի բնական ֆենոմեն է կամ էսթետիկ նշանակության և բացառիկ բնական գեղեցկության տարածություն։
- VIII. Օբյեկտը Երկրի պատմության գլխավոր փուլերի նշանավոր օրինակ է, այդ թվում նաև անցյալի հուշարձան, ռելիեֆի զարգացման մեջ կատարվող երկրաբանական պրոցեսների խորհրդանիշ կամ գեոմորֆիկական կամ ֆիզիոգրաֆիկական յուրահատկությունների խորհրդանիշ։
- IX. Օբյկետը երկրայինների, քաղցրահամների, ափայինների ու ծովային էկոսիստեմների և բուսական ու կենդանական համայնքների էվոլյուցիայում էկոլոգիական և կենսաբանական կատարվող պրոցեսների բացառիկ նմուշ է։
- X. Օբյեկտը ներառում է կարևորագույն կամ նշանավոր բնական միջավայր, դրա մեջ կենսաբանական բազմազանության, այդ թվում գիտության և պաշտպանման տեսակետից բացառիկ համաշխարհային արժեքների պահպանման համար։
Հետևյալ աղյուսակը բովանդակում է Համաաշխարհային ժառանգության օբյեկտները աշխարհագրական դասակարգման առումով[2]՝
Շրջան Բնական Մշակութային Խառը Ընդհանուր Աֆրիկա 33 42 3 78 Արաբական նահանգներ 4 60 1 65 Ասիա-Խաղաղօվկիանոսային 48 129 9 186[3] Եվրոպա, ԱՄՆ, և Կանադա 56 375 9 440 Լատինական Ամերիկա և Կարիբներ 35 83 3 121 Ընդհանուր 176 689 25 890
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/hy/timeline/r1zsq25c3jalt01pdb08i4j7uwbw0k8.png)
Տես նաև
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ՅՈՒՆԵՍԿՕ
- Եվրոպայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
- Ասիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
- Հյուսիսային Ամերիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
- Հարավային Ամերիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
- Օվկիանիայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
- Աֆրիկայում ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի Համաշխարհային ժառանգության ցանկ
Արտաքին հղումներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ՄԱԿԳՄԿ-ի համաշխարհային ժառանգության կայքէջը(անգլ.)
- «Բնական ժառանգության պաշտպանության» հիմնադրամը
- Համաշխարհային ժառանգության օբյեկտների ցանկը (անգլ.)
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ Չափանիշների ցանկը պաշտոնական կայքում (անգլ.)
- ↑ Stats
- ↑ Ուբսու Նուր ջրավազանը գտնվում է Ռուսաստանի և Մոնղոլիայի սահմանին և մնում է Ասիա-Խաղաղօվկիանոսային շրջան։
|
Այս հոդվածն ընտրվել է Հայերեն Վիքիպեդիայի օրվա հոդված: |