Հադի Տակտաշ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հադի Տակտաշ
թաթ.՝ Мөхәммәтһади Хәйрулла улы Такташев
Ծնվել էհունվարի 1, 1901(1901-01-01)
ԾննդավայրՍուրգոդ (գյուղ, Տորբեևսկի շրջան), Spassk Uyezd, Տամբովի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էդեկտեմբերի 8, 1931(1931-12-08) (30 տարեկան)
Վախճանի վայրԿազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ
Մասնագիտությունբանաստեղծ
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն և Flag of the Soviet Union (1924–1955).svg ԽՍՀՄ
Ժանրերբանաստեղծություն և պոեմ
ԱզգականներQ61985331?

Հադի Տակտաշ (թաթ.՝ Hadi Taqtaş, իսկական անունը՝ Մահամմետհադի Խայրուլա ուլի Տակտաշև թաթ.՝ Мөхәммәтһади Хәйрулла улы Такташев, Mөxəmməthadi Xəyrulla uğlı Taqtaşev, հունվարի 1, 1901(1901-01-01), Սուրգոդ (գյուղ, Տորբեևսկի շրջան), Spassk Uyezd, Տամբովի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - դեկտեմբերի 8, 1931(1931-12-08), Կազան, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ)&nbsp, թաթար խորհրդային բանաստեղծ, թաթարական խորհրդային պոեզիայի հիմնադիրներից մեկը[1], մանկավարժ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1901 թվականի հունվարի 1-ին, Տամբովի նահանգի Սպասսկի գավառի Սիրկիդի (Սուրգոդ) գյուղում (ներկայումս՝ Մորդովիայի Տորբեևսկի շրջան), գյուղացիական բազմանդամ ընտանիքում[2]։ Սկզբնական կրթությունն ստացել է հայրենի գյուղի, ապա՝ հարևան Թաթարական Պիշլյայի մեդրեսեում։ Սովորելու տարիներին բանաստեղծական իր առաջին փորձերն է կատարել՝ կրելով Գաբդուլլա Տուկայի ստեղծագործությունների ուժեղ ազդեցությունը։

1915 թվականին մեկնել է Բուխարա, աշխատել մի բարեկամ առևտրականի տանը, ապա՝ որպես կառավարչի օգնական[2]։

1918 թվականին «Олуг Төркстан» («Մեծ Թուրքեստան») թերթում լույս է ընծայել «Төркстан сахраларинда» («Թուրքեստանի անապատներում») բանաստեղծությունը, որը նրա առաջին հրատարակված ստեղծագործությունն է[2]։ Այդ նույն տարվա աշնանը վերադարձել է հայրենի բնօրրան, ընդունվել մանկավարժական դասընթացներ և ավարտելուց հետո աշխատանքի անցել որպես թաթարերենի ուսուցիչ։

1919 — 1920 թվականներին ապրել է Օրենբուրգում, գրող Աֆզալ Թաղիրովի հետ խմբագրել թաթարական «Չքավորության ձայնը» թերթը, որտեղ տպագրել է նաև իր թաթարերեն գրած բանաստեղծությունները։

1921—1922 թվականներին ապրել է Տաշքենդում, իր մայրենի լեզուն՝ թաթարերենը դասավանդել թուրքեստանյան բանվորա-դեհկանական կոմունիստական համալսարանում, միաժամանակ բեղուն կերպով ստեղծագործել է (ուսումնասիրողները նրա ստեղծագործական այդ շրջանը բնորոշում են որպես ռոմանտիկական, իսկ ինքը՝ Տակտաշը՝ հիսյանիստական (արաբերեն «ընդվզում, խռովություն» բառից)։

1922 թվականի ամռանը մեկնել է Մոսկվա, ընդունվել Արևելքի աշխատավորների կոմունիստական համալսարանը, հաճախել Մայակովսկու, Եսենինի և անվանի այլ բանաստեղծների մասնակցությամբ միջոցառումներին։ 1927 թվականին լույս է տեսել Տակտաշի առաջին բանաստեղծական ժողովածուն՝ «Երկրի զավակները» խորագրով:Եվ դրանից հետո գրեթե յուրաքանչյուր տարի հրատարակել է մի նոր գիրք, բացի այդ՝ թատերգություններ է գրել թաթարական դրամատիկական թատրոնի համար։

Մահացել է 1931 թվականի դեկտեմբերի 8ին, Կազանում, տիֆից[2]։

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բանաստեղծական ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Газраилләр (Ազրաելներ, 1916)
  • Үтерелгән пәйгамбәр (Սպանված մարգարեն, 1918)

Պոեմներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Гасырлар һәм минутлар (Դարեր ու րոպեներ, 1924)
  • Мәхәббәт тәүбәсе (Սիրո երդում, 1927),
  • Алсу (1929),
  • Киләчәккә хатлар (Նամակներ գալիքին, 1931 (անավարտ)
  • «Սիրկիդի գյուղը» (1924),
  • «Փոթորկից հետո» (1924),
  • Күмелгән кораллар («Թաքցված զենքեր» (1927),
  • «Мукамай» (1929),
  • Сайланма әсәрләр, Казан, 1940;
  • Әсәрләр, Казан, 1942;
  • Әсәрләр, т. 1, Казан, 1950;
  • Пьесалар. Хикәяләр, Мәкаләләр, Казан, 1953;
  • Сайланма әсәрләр, Казан, 1963; в рус. пер.— Стихи, М., 1948;
  • Стихотворения и поэмы. [Предисл. X. Хайри], М., 1955.
  • Әсәрләр (1-3 հատոր, 1980-1983)
  • Истәлекләр, шигерләр (2001)

Թատերգություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Җир уллары («Երկրի զավակները» (1921) չափածո ողբերգություն
  • Югалган матурлык («Կորսված գեղեցկություն», (1928), դրամա
  • «Каміль» (1930), դրամա
  • Հրապարակագրություն

Հադի Տակտաշի նորարարական ստեղծագործությունները և հատկապես այդ առումով աչքի ընկնող Мокамай (1929) պոեմն ու Урман кызы (Անտառի աղջիկը, 1922) բանաստեղծությունը թաթարական պոեզիան հարստացրել են տաղաչափական նոր հնարքներով ու նոր ռիթմերով։

Հիշատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հադի Տակտաշի պատվին փողոցներ են անվանակոչվել Կազանում ու Թաթարստանի մի շարք այլ բնակավայրերում, Նաբերեժնիե Չելնիում, Սարանսկում, Տորբաևոյում...

2015 թ. Ռուսաստանի Դաշնության Ուլյանովսկի մարզի Ալագուլովո գյուղում կանգնեցվել է Տակտաշի կիսանդրին։

2017 թ. օգոստոսի 30-ին Կազանում կանգնեցվել է բանաստեղծի հուշարձանը (քանդակագործներ՝ Անդրեյ Բալաշով և Ասյա Մինուլինա, ճարտարապետ՝ Գերման Բակուլին)։

Գրողի հայրենի Սուրգադ գյուղում 2004 թվականին բացվել է Հադի Տակտաշի թանգարանը, այդ գյուղի կոլտնտեսությունը կրում էր գրողի անունը։

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]