Կծվիչ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Կծվիչ
Armoracia rusticana.jpg
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Ինֆրաթագավորություն Streptophyta
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytes)
Կարգ Կաղամբածաղկավորներ (Brassicales)
Ընտանիք Կաղամբազգիներ (Brassicaceae)
Տրիբա Cardamineae
Ցեղ Կծվիչ (Armoracia)
G.Gaertn., B.Mey. & Scherb., 1800

Կծվիչ, ծովաբողկ, ժախուկ, քթառ (լատ.՝ Armoracia), կաղամբազգիների (խաչածաղկավորներ) ընտանիքին պատկանող բազմամյա խոտաբույսերի ցեղ։

Կենսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կծվիչ սովորական: Բուսաբանական նկարազարդում Martin Cilenšek «Naše škodljive rastline» գրքից (1892)

Արմատները մսալի են։ 50-150 սմ բարձրությամբ ցողունը կանգուն է։ Խոշոր տերևները երկարավուն են։։ Ծաղիկները մանր են, սպիտակ, ծաղկաբույլը՝ ողկույզ։ Մանր սերմերով պտուղը պատիճ է։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աճեցվում է բանջարանոցներում, վայրի պայմաններում հանդիպում է Գեղարքունիքի մարզի թփուտներում և աղբավայրերում։ Գեղազարդային բույս է[1]։

Նշանակություն և կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արմատները և տերևները պարունակում են վիտամիններ, եթերային յուղեր, հանքային աղեր, ֆիտոնցիդներ, լիզոցիմ ֆերմենտ։ Կծու համը և յուրահատուկ հոտը պայմանավորված են ալիլային (մանանեխային) յուղով և սինիգրին գլիկոզիդով։ Արմատները որպես համեմունք հում, եփած, թթու դրած վիճակում օգտագործում են սննդի մեջ։

Բույսն ունի բուժիչ նշանակություն (ախորժաբեր, հակացինգային, ստամոքս-աղիքային համակարգի գործունեությունը կանոնավորող և այլն)։ Կիրառվում է նաև կոսմետիկայում։ Մշակության մեջ բազմացնում են արմատային կտրոններով։ Բերքը հավաքում են աշնանը (բերքատվությունը՝ 50-100 ց/հա)։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 5, էջ 485 CC BY-SA icon 80x15.png