Կիկույու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Infoboxforlang.png
Կիկույու
Gĩgĩkũyũ [ɣēɣēkōjó]
Տեսակ լեզու
Ենթադաս Բանտու
Երկրներ Քենիա Տանզանիա Ուգանդա
Շրջաններ Կենտրոնական նահանգ
Խոսողների քանակ 7 180 000 մարդ
Լեզվակիրների թիվը 6.6 միլիոն (2009 թվականի մարդահամար)[1]
Դասակարգում

Նիգերա-կոնգոլեզյան լեզուներ

Բենուե-կոնգոլեզյան լեզուներ
Բանտոիդային ճյուղ
Բանտու լեզուներ
Բանտու լեզուներ E գոտի
Կիկույու-կամբա լեզուներ
Գրերի համակարգ լատինական այբուբեն
IETF ki
ԳՕՍՏ 7.75–97 кик 302
ISO 639-1 ki
ISO 639-2 kik
ISO 639-3 kik
Kikuyu language Վիքիպահեստում

Կիկույու, աֆրիկյան լեզու, պատկանում է բանտու լեզուների արևելյան խմբին[2]: Խոսողները Քենիայի կիկույուներն են (Agĩkũyũ): Հաշվում են մոտ վեց միլիոն խոսողներ (Քենիայի բնակչության 22%-ը)[3], Քենիայի ամենամեծ էթնիկ խումբն է[4]: Կիկույուով խոսում են Նյերի և Նայրոբի շրջանների միջև ընկած տարածքում: Կիկույու լեզուն բանտու լեզուների թագիչու լեզուների ենթախմբի հինգ լեզուներից մեկն է, որը ձգվում է Քենիայից մինչև Տանզանիա: Կիկույուները իրենց տարածքները ճանաչում են Կենտրոնական Քենիան շրջապատող լեռնաշղթաներով, որն անվանում են Kĩrĩnyaga:

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կիկույուն բանտու լեզուների ընտանիքից է: Ըստ Մակրոմ Գասրիի դասակարգման (1948, 1967-71) այն պատկանում է E գոտու լեզուներին՝ կիկույու-կամբա խմբին: Գասրին և Բաստեն այս խումբն անվանում էին E50 խմբին, չնայած դրան SIL-ը չգիտես ինչու այն վերանվանել է E20-ի:

Բարբառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բարբառներից ամենանշանակալիներն են՝ նյերի, նդիա, էմմբու, գիչուգու, մերու:

Գիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գիրը հիմնված է լատինական այբուբենի վրա, որտեղ ավելացվել է ևս երկու տառ՝ ĩ և ũ: Բնիկ բառերում f l p q s v x z տառերը չեն օգտագործվում:

  • Տառեր՝ a b mb c nd e g ng ngʼ h i ĩ nj k m
  • Հնչյուններ՝ a β mb ʃ nd ɛ ɣ ŋg ŋ h i e ɲɟ k m
  • n ny o ũ r t th u w y
  • n ɲ ɔ o ɾ t ð u w j

Գիրն օգտագործվում է 19-րդ դարի վերջից:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Կիկույու Ethnologue-ում (18-րդ տպ․, 2015)
  2. Հ․Զ․ Պետրոսյան, Ս․Ա․ Գալստյան, Թ․Ա․ Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ․Բ․ Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 6։
  3. CIA Factbook, retrieved on 16 October 2007.
  4. «East Africa Living Encyclopedia»։ www.africa.upenn.edu։ Վերցված է 2016-05-08