Կարլ Վիլհելմ Շեելե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Կարլ Վիլհելմ Շեելե
Carl Wilhelm Scheele
Carl Wilhelm Scheele from Familj-Journalen1874.png
Ծնվել է դեկտեմբերի 9, 1742({{padleft:1742|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:9|2|0}})[1], դեկտեմբերի 19, 1742({{padleft:1742|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:19|2|0}})[2][3] կամ դեկտեմբերի 29, 1742({{padleft:1742|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:29|2|0}})[4]
Շտրալզունդ, Գերմանիա[5]
Մահացել է մայիսի 21, 1786({{padleft:1786|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:21|2|0}}) (43 տարեկանում)
Կյոպինգ, Västmanland County, Շվեդիա
Քաղաքացիություն Flag of Germany.svg Գերմանիա
Flag of Sweden.svg Շվեդիա
Մասնագիտություն քիմիկոս և դեղագործ
Գործունեության ոլորտ քիմիա
Անդամակցություն Էրֆուրտի կիրառական գիտությունների ակադեմիա և Շվեդիայի թագավորական գիտությունների ակադեմիա
Տիրապետում է լեզուներին գերմաներեն[6]
Carl Wilhelm Scheele Վիքիպահեստում

Կարլ Վիլհելմ Շելլե (շվեդ.՝ Carl Wilhelm Scheele, դեկտեմբերի 9, 1742, Ստրալսունդ Շվեդիա - մայիսի 21, 1786, Չյոպնգ, Շվեդիա ), շվեդ քիմիկոս, դեղագործ։ Շվեդական թագավորական ԳԱ անդամ (1775

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարլ Վիլհելմ Շելլե ծնվել է Շտրալզունդ քաղաքում, որը այդ ժամանակ մտնում էր Շվեդիայի կազմի մեջ՝ գարեջրագործի և վաճառականի ընտանիքում։

Սովորել է Շտրալզունդի մասնավոր դպրոցում, իսկ 1757 թվականին տեղափոխվել Գետեբորգ։ Նրա ծնողները չունեին միջոցներ, նրան բարձրագույն կրթություն տալու համար, նա դարձավ դեղագործի աշակերտ և սկսեց զբաղվել ւնքնաուսուսմամբ։ Աշխատելով դեղատանը, Շեելեն հասավ մեծ հաջողությունների քիմիայի ոլորտում։ Շեելենը Գետերբուրգում աշխատեց 8 տարի, ապա տեղափողվեց Մալմե, որտեղ դեղագործական լաբորատորիայում կարողացավ զբաղվել գիտական ուսումնասիրություններով։ Հետագայում Շեելենը աշխատել է Ստոկհոլմի (1768-1769), Ուպպսալի (1770-1774) դեղատներում։

Շելլենը հայտնաբերել է անօրգանական և օրգանական մի շարք միացություններ։ 1774 թվականին նա ցույց տվեց, որ պիրոլիզը իրենից ներկայացնում է անհայտ մետացների միացություն։ 1778 թվականին մոլիբդենի բնական հանքանյութերից նա ստացավ մոլիբդենի եռօքսիդը, իսկ 1781[7] թվականին վոլֆրամի եռօքսիդը։

Շելլեն ֆլոգիստոնի տեսության կողմնակից էր։ Ստացել և ուսումնասիրել է բազմաթիվ օրգանական և անօրգանական նյութեր՝ գինեթթուն, սիլիցիումի ֆտորիդը, ֆտորջրածնական և սիլիցիումֆտորջրածնական թթուները, քլորը, արսենական թթուն, թրթնջկաթթուն, կաթնաթթուն, մոլիբդենական և վոլֆրամական անհիդրիդները, կապտաթթուն, գլիցերինը, լիմոնաթթուն, խնձորաթթուն, գազաթթուն ևն։ Ավելի վաղ, քան Պրիստլին ստացել է թթվածինը (1772), բայց այդ մասին հաղորդել է միայն 1777 թվականին։ Նրա անվամբ է կոչվում շեելիտ միներալը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Encyclopædia Universalis
  2. 1911 Encyclopædia Britannica — 11 — New York City: 1911.
  3. http://www.carl-wilhelm-scheele.com/
  4. SUDOC
  5. Шееле Карл Вильгельм // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  6. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb12459873r
  7. Карл Вильгельм Шееле (1742—1786) // Энциклопедический словарь юного химика. 2-е изд. / Сост. В. А. Крицман, В. В. Станцо. — Педагогика, 1990. — С. 114. — ISBN 5-7155-0292-6.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Шееле, Карл-Вильгельм // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона։ В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Abbott, David. (1983). Biographical Dictionary of Scientists: Chemists. New York: Peter Bedrick Books. էջեր 126–127. ISBN 0-911745-81-5. 
  • Bell, Madison S. (2005). Lavoisier in the Year One. New York: W.W. Norton & Company, Inc. ISBN 0-393-05155-2. 
  • Cardwell, D.S.L. (1971). From Watt to Clausius: The Rise of Thermodynamics in the Early Industrial Age. Heinemann: London. էջեր 60–61. ISBN 0-435-54150-1. 
  • Dobbin, L. (trans.) (1931). Collected Papers of Carl Wilhelm Scheele. G. Bell & Sons, London. 
  • Farber, Eduard ed. (1961). Great Chemists. New York: Interscience Publishers. էջեր 255–261. 
  • Greenberg, Arthur. (2000). A Chemical History Tour: Picturing Chemistry from Alchemy to Modern Molecular Science. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc.. էջեր 135–137. ISBN 0-471-35408-2. 
  • Greenberg, Arthur. (2003). The Art of Chemistry: Myths, Medicines and Materials. Hoboken: John Wiley & Sons, Inc.. էջեր 161–166. ISBN 0-471-07180-3. 
  • Schofield, Robert E (2004). The Enlightened Joseph Priestley: A Study of His Life and Work from 1773-1804. Pennsylvania: The Pennsylvania State University Press. ISBN 0-271-02459-3. 
  • Shectman (2003). Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions, and Discoveries of the 18th Century. Connecticut: Greenwood Press. ISBN 0-313-32015-2. 
  • Sootin, Harry (1960). 12 Pioneers of Science. New York: Vanguard Press. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 8, էջ 475 CC-BY-SA-icon-80x15.png