Թուրքմեներեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Infoboxforlang.png
Թուրքմեներեն
Türkmençe, türkmen dili,
Түркменче, түркмен дили,
تۆرکمن ديلی ,تۆرکمنچه
Տեսակլեզու[1] և կենդանի լեզու[2]
Ենթադասօղուզական լեզուներ և Թյուրքական լեզվախումբ[3]
ԵրկրներFlag of Afghanistan.svg Աֆղանստան, Flag of Iran.svg Իրան և Flag of Turkmenistan.svg Թուրքմենստան
Խոսողների քանակ12 000 000±2 000 000 մարդ
Գրերի համակարգլատինական այբուբեն, կյուրեղագիր, Արաբական գիր, Թուրքմենական այբուբեն, Ռուսերեն բրայլի գրեր և արաբերենի այբուբեն
IETFtk
ԳՕՍՏ 7.75–97тук 695
ISO 639-1tk
ISO 639-2tuk
ISO 639-3tuk
Turkmen language Վիքիպահեստում

Թուրքմեներեն (Türkmençe, türkmen dili, Түркменче, түркмен дили تۆرکمن ديلی ,تۆرکمنچه) Թուրքմենստանի պաշտոնական լեզուն և Թուրքմենների մայրենի լեզուն:Այն Թյուրքական լեզվախմբի լեզուներից մեկն է, որով խոսում են 5.9 մարդ Թուրքմենստանում, ինչպես նաև մոտավաորապես 719,000 մարդու կողմից Իրանի Հյուսիսարևելյան շրջանում:[4]և շուրջ 1.5 միլիոն մարդու կողմից Աֆղանստանի հյուսիս-արևմուտքում: Իրանի ոչ բոլոր թուրքմեններն են խոսում թուրքմենրենով: շատերը խոսում են Խորասանի թյուրքերենով

Դասակարգում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրքմեներենը թյուրքական լեզվախմբի արևելյան օղյուզական ենթախմբի լեզու է: Իրեն մոտ լեզուները Թուրքերենն և Ադրբեջաներենն է, որոնց հետ այն ունի շատ ընդհանրություններ:

Թուրքմեներենը ունի սինհարմոնիկ ներդաշնակություն և չունի քերականական սեռ: Շարահյուսական հերթականությունը "ենթակա-ուղիղ խնդիր-ստորոգյալ" ՝

Ներկայումս գրավոր թուրքմեներենը հիմնված է Թեկե բարբառի վրա: Այլ բարբառներն են Նօհրուլի, Յոմունդ, Յանեվլի, Հասարլի, Ներեզիմ, Գյոկլեն, Սալիր, Սարիկ, Յարսարի և Ջուդուր: Թուրքմեներենի ռուսականը բարբառը կոչվում է Տրուխմեն: Տեկե բարբառը երբեմն նշվում է որպես "Չագատայ" լեզվի բարբառ, բայց իրականում թուրքմենական բոլոր բարբառները շատ քիչ ազդեցություն են ունեցել Չագատայ լեզվից:

Գրերի համակարգ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաշտոնապես Թուրքմեներեն գրում են լատինահենք այբուբենով, որը կոչվում է Թազե Էլիպիբե, կամ նոր այբուբեն: Այնուամենայինիվ որոշ մարդիկ և հատկապես շատ ընդդիմադիր քաղաքական ուժեր օգտագործում են նախկին խորհրդային կիրիլագիր այբուբենը: Մինչև 1929 թվականը թուրքմեներենը գրում էին Արաբական գրերով: 1929-1938-ին օգտագործում էին լատինատառը, ապա կիրիլատառը 1938-ից 1991 թվականներին:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]