Ընձուղտատիտան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ընձուղտատիտան
Ընձուղտատիտան
Ընձուղտատիտան (վերականգնում)
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Դաս Սողուններ
Վերնակարգ Դինոզավրեր
Կարգ Սողունակոնքայիններ
Ենթակարգ Զավրոպոդոմորֆեր
Ինֆրակարգ Զաուրոպոդներ
Ընտանիք Brachiosauridae
Ցեղ Ընձուղտատիտան
Տեսակ Ընձուղտատիտան
Լատիներեն անվանում
Giraffatitan brancai (Janensch, 1914)
Հոմանիշներ
  • Astrodon brancai
  • Brachiosaurus brancai
  • Brachiosaurus branchi

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Ընձուղտատիտան (լատիներեն Giraffatitan brancai), հսկայական դինոզավր զաուրոպոդ, որը պատկանում է բրախիոզավրիդների ընտանիքին։ Նկարագրվել է 1914 թվականին Վերներ Էրնստ Մարտին Յանենշի կողմից՝ Brachiosaurus brancai անվան տակ։ Հայտնաբերվել է վաղ յուրայի ժամանակաշրջանի Տենդագուրու կոչվող շերտից, որը գտնվում է Տանզանիայում[1]։ կմախքը մոնտաժվել է Բեռլինի Բնական պատմության թանգարանում և հանդիսանում է երբևիցե մոնտաժված ամենամեծ դինոզավրի կմախքը (որպես ռեկորդակիր մտցված է Գինեսի ռեկորդների գրքում)։ Որպես առանձին ցեղ առանձնացվել է Ջ. Օլշեվսկու կողմից 1991 թվականին, բայց այդ ներդրումը չստացավ լայն ճանաչում և այս ցեղը հաճախ դիտվում է որպես Brachiosaurus[2] ցեղին հոմանիշ։ Ընձուխտատիտանների ցեղի առանձնացումը պայմանավորված է գանգի և կմախքի առանձնահատկություններով։ Բրախիոզավրիդներից առանձնանում է համեմատաբար մարմնի պարզ կառուցվածքով։ Ընդամենը 25 մետր երկարությամբ մարմինը կշռում էր մոտ 15-30 տոննա, իսկ բարձրությունը կարող էր գերազանցել 15 մետրը, բայց ներկայիս հաշվարկներով այս կենդանիները չէին կարող իրենց վիզը պահել ուղղահայց վիճակում հետևաբար՝ ունեցել են ավելի կարճ վիզ։ Ի տարբերություն ամերիկյան բրախիոզավրի, այս դինոզավրերի տեսակը հայտնի է գտնված տարբեր չափերի կմախքներով, ինչպես նաև ապրել է խմբերով(հոտերով)։ Այս դինոզավրերը բնորոշ են Տենդագուրու շերտին։ Հավանական է, որ սնվել են ծառերի տերևներով։ Գանգի կատարը ավելի վեր է, քան ամերիկյան տեսակի մոտ և ենթադրվում է, որ ծառայել է ջերմակարգավորման կամ վոկալիզացիայի համար (կատարի վրա կարող էին լինել մաշկային ձայնային պարկեր)։ Ավելի հին վերականգնված մոդելների համաձայն ենթադրվում էր, որ այս կենդանիները լավ լողորդներ են, բայց այժմ այդ կարծիքը հերքվում է, որը պայմանավորված է ընձուղտի մարմնի նմանությամբ և կարճ մատներով։ Ավելի լավ է ուսումնասիրված ամերիկյան տեսակը և հաճախ անվանվում է «բրախիոզավր»։

Ընձուղտատիտանի կմախքը Բեռլինյան թանգարանում
Ընձուղտատիտանի Գանգը և Գինեսի ռեկորդների սերտիֆիկատը Բեռլինյան թանգարանում

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. W. Janensch. 1914. Übersicht über die Wirbeltierfauna der Tendaguru-Schichten [Overview of the vertebrate fauna of the Tendaguru beds]. Archiv für Biontologie 3:81-110.
  2. Glut, Donald F. 1997. «Brachiosaurus». Dinosaurs: The Encyclopedia. McFarland & Company. p. 218.