Դոկտոր Ջեքիլը և միստր Հայդը (ֆիլմ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Դոկտոր Ջեքիլը և միստր Հայդը
անգլ.՝ Dr. Jekyll and Mr. Hyde
ԵրկիրԱՄՆ
Ժանրսարսափ ֆիլմ[1][2][3][…], ֆանտաստիկ ֆիլմ[2] և գրական ստեղծագործության էկրանավորում[4]
ԹեմաԼիբիդո[4]
ՀիմքԲժիշկ Ջեքիլի և պարոն Հայդի տարօրինակ պատմությունը[4]
Թվական1931
Լեզուանգլերեն
ՌեժիսորՌուբեն Մամուլյան[1][5][2][…]
ՊրոդյուսերՌուբեն Մամուլյան
Սցենարի հեղինակPercy Heath? և Samuel Hoffenstein?
ԴերակատարներՖրեդրիկ Մարչ[1][5][6][…], Միրիամ Հոփքինս[1][5][6][…], Ռոուզ Հոբարտ[1][5][6][…], Holmes Herbert?[1][5][6][…], Halliwell Hobbes?[1][5][7], Սեմ Հարիս[1][7], Դուգլաս Ուոլթոն[7], Edgar Norton?[1][5][7], Tempe Pigott?[1][7] և Առնոլդ Լյուսի[8]
ՕպերատորԿարլ Ստրասս
ԵրաժշտությունՅոհան Սեբաստիան Բախ
ՄոնտաժWilliam Shea?
Պատմվածքի վայրԼոնդոն[4]
ԿինոընկերությունՄետրո Գոլդվին Մայեր
Տևողություն92 րոպե

Դոկտոր Ջեքիլը և միստր Հայդը (անգլ.՝ Dr. Jekyll And Mr. Hyde), Ռոբերտ Լուիս Սթիվենսոնի «Դոկտոր Ջեքիլի և միստր Հայդի տարօրինակ պատմությունը» պատմվածքի էկրանավորումը, որն իրականացրել է Ռուբեն Մամուլյանը 1931 թվականին: Երկու գլխավոր դերերը կատարել է Ֆրեդրիկ Մարչը, ինչի համար արժանացել է «Օսկար» մրցանակի:  

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դոկտոր Ջեքիլը (Ֆրեդրիկ Մարչ, է նաև միստր Հայդի դերը) մտադրվում է ինչքան հնարավոր է շուտ ամուսնանալ իր սիրեցյալ Մյուրիելի (Ռոուզ Հոբարտ) հետ: Նա տատանվում է: Մյուրիելի հայրը՝ խստաբարո գեներալ Կերյուն, պնդում է, որ սիրահարները, «հանուն քաղաքավարության», հարսանիքը ութ ամսով հետաձգեն, որպեսզի այն կայանա իր հարսանիքի տարեդարձի օրը:

Նույն երեկո տուն վերադառնալիս գեներալի համառությունից սրտնեղած Ջեքիլը Լոնդոնի մռայլ թաղամասերից մեկում հանդիպում է անառակ Այվային (Միրիամ Հոփկինս), ում ընկերը հենց իր տան դիմաց ծեծել էր նրան: Ջեքիլը նրան բարձրացնում է իր սենյակ, իսկ Այվիին «բոլոր կանոններով» գայթակղում է նրան (հետաքրքրական է այն դրվագը, որտեղ Հոփկինսը սեթևեթելով հանում է զուգագուլպաները): Երբ նա արդեն պատրաստվում էր Ջեքիլին քարշ տալ իր բնակարան (ավելի ճիշտ՝ անկողին), հանկարծ հայտնվում է դոկտոր Լենյոնը (Հոլմս Հերբերտ) (վերջինս վերադառնում էր պարահանդեսից), բռնացնում նրանց համբուրվելիս և ատամները կրճտացնելով դուրս է քաշում անառակ կնոջ ձեռքից: Ջեքիլը պետք է գիտակցեր, որ իր «պուրիտանական աշխարհը» անընդունելի է համարում «թեթև վարքի կանանց» հետ շփումները:

Այդ ժամանակվանից նա սկսում է փորձարկումներ կատարել իր լաբորատորիայում, որպեսզի ինքն իրեն օգնի դուրս գալու փակ շրջանակներից և զարգացնելու իր սեքսուալ կարողությունները: Նա պատրաստում է մի ըմպելիք, որը խմելուց հետո փոխակերպվում է մի ուրիշ վիճակի և բացականչում. «Ազա՜տ եմ: Վերջապես ես ազա՜տ եմ: Լենյո՜ն, Կերյու՜, դուք կյանքը մերժող երկերեսանիներ եք: Եթե կարողանայիք դուք հիմա տեսնե՜լ ինձ»: Ջեքիլը, կապկանման Հայդի կերպարանքով (ընդ որում ոչ միայն արտաքնապես, այլ նաև օրանգուտանի շարժուձևով), գտնում է Այվիին և սկսում է գայթակղել նրան: Այժմ Հայդին թմրանյութ հարկավոր չէ: Նա շուտով նորից փոխակերպվում է Ջեքիլի, գտնում է Այվիին և խնդրում օգնել ու սատարել իրեն, բայց Այվին նրա մեջ չի տեսնում Հայդին և պատասխանում է անտարբերությամբ: Սակայն շուտով թմրանյութը նորից գործում է, և Հայդը կատաղության նոպայի պահին խեղդում է Այվիին:

Սպանությունը մնում է չբացահայտված, իսկ Ջեքիլը հասնում է խելագարության: Նա կորցնում սերը իր Մյուրիելի հանդեպ և հրաժարվում նրանից: Այդ նորությունը թուլացնում, հալումաշ է անում հարսնացուին, և նա հիվանդանում է: Դոկտորը Ջեքիլիլի կերպարով գալիս է նրան օգնելու, բայց հանկարծ կերպարանափոխվում է Հայդի: Հայտնվում է գեներալը, և նրանց միջև ընդհարում է սկսվում: Հայդը սպանում է նրան և փախչում: Ոստիկանությունը կրնկակոխ հետապնդում է Հայդին և կրակում: Նա ընկնում է գետնին: Մահանալիս Հայդը դանդաղորեն փոխակերպվում է Ջեքիլի:

Դերերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստեղծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ջեքիլի փոխակերպվելը Հայդի նկարահանումը մեկ պլանով տվյալ ժամանակի կինեմատոգրաֆիայում համարվում էր տեխնիկական առաջընթացի գագաթնակետ: Այդ ֆիլմի նկարահանման ժամանակ կիրառվեց գունային ֆիլտրերի բարդ համակարգ, որը հնարավորություն էր տալիս հերթականությամբ երևակել գրիմի առանձին տարրերը` ստեղծելով դեմքի պլաստիկ շարժումների և կերպարանքի փոխակերպման պատրանք[9]: 26 տարի անց Մարիո Բավան գունային ֆիլտրերի այս հնարը կրկնեց «Վամպիր» ֆիլմում:

Ջեքիլի փոխակերպումը Հայդի կատարվում էր հոգեբան Չեզարե Լոմբրոզոյի տեսության ճշգրիտ համապատասխանությամբ: Վերջինս գտնում էր, որ մարդու արտաքինից կարելի է որոշել նրա քրեական հակվածությունը: Ավելի ուշ այս ֆիլմի կադրերից մեկը օգտագործվեց Լոմբրոզոյի հրատարակություններից մեկում՝ որպես պատկերազարդում[9]:

Ժառանգություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի այն կադրը, որտեղ գազանակերպ Հայդը հենված է ապակուն, Իգոր Մասլեննիկովի «Շերլոկ Հոլմսը և դոկտոր Վաթսոնը» կինոնկարում օգտագործվել է որպես Շերլոկ Հոլմսի հանցագործների քարտադարանի լուսանկար:

Իլֆ և Պետրովի ուղեգրություններում կա գրառում մի Իլյա Առնոլդովիչի` 1935 թվականի դեկտեմբերի 13-ին իր կնոջն ուղղված նամակից, որում խոսվում է իր դիտած ֆիլմից ստացած տպավորությունների մասին. «Այսօր Մամուլյանը մեզ ցուցադրեց իր երկու ֆիլմերը՝ «Դոկտոր Ջեքիլը»՝ ըստ Ստիվենսոնի և տոլստոյյան «Հարությունը»: «Ջեքիլը» հիասքանչ է արված»:

Ջեքիլը և Հայդը ի հայտ են գալիս նաև «Մի անգամ հեքիաթում» սերիալի 5-րդ սեզոնում:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]