Դեյր էլ-Բահարի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հատշեպսուտի տաճարի ընդհանուր տեսքը

Դեյր Էլ-Բահարի[1] (արաբ․՝ الدير البحري‎‎), հին կառույցների տարածք Լուքսորի (հնում Թեբե) շրջակայքում: 1893-1966 թվականներին (ընդմիջումներով) պեղել են տարբեր երկրների (Շվեյցարիա, ԱՄՆ, Լեհաստան) գիտնականներ։ Պեղումներից հայտնաբերվել են՝ Մենտուհոտեպ 2-րդ փարավոնի (մ․ թ․ ա․ 21-րդ դար), Հատշեպսուտ թագուհու (մ․ թ․ ա․ 15-րդ դարի սկիզբ, ճարտարապետ Սենմուտ), Թութմոս 3 -րդ փարավոնի մասամբ վիմափոր հուշադամբան-տաճարներ: Թեբեի մնացած հուշարձանների հետ միասին հսկվում են, որպես Համաշխարհային ժառանգություն:

Հաչեփսութ տաճար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հաչեփսութ տաճար

Հաչեփսութ թագուհու հոգեհանգստի տաճարը հնում կոչվել է Ջեսեր - Ջեսերու՝ «Սրբերից Սուրբը»: Այն կառուցվել է 9 տարվա ընթացքում՝ թագուհու կառավարման 7 - րդ տարուց (մ.թ.ա. 1482 թվական) մինչև 16 - րդ տարին (մ.թ.ա. 1473 թվական): Տաճարի ճարտարապետն Սենմուտն էր և չնայած այն մեծ մասամբ նման է իր կողքին գտնվող Միջին թագավորության փարավոն Մենտուհոտեպ 2-րդի տաճարին, սակայն նրա փառահեղ շարասյունը մինչ այսօր ապշեցնում է: Ժամանակին այս տաճարը շատ առումներով եզակի էր, ցուցադրելով ճարտարապետական ներդաշնակություն Աթենքի Պարթենոնի կառուցումից 1000 տարի առաջ:

Ջոսեր Ջոսերուն ուներ երեք խոշոր պատշգամբներից զարդարված և սիտակաձյուն կրաքարից պատրաստված սյուներ: Պատշգամբները կենտրոնում բաժանվում են թեքամուտքերով, որոնք տանում են դեպի վեր՝ տաճարի սրբավայր:

Սրբավայրի մուտքը
Պատշգամբների երեք շարքերը

Տաճարի պատշգամբները զարդարված են թագուհու բազում վառ գրված օսիրիսական քառանկյուն հարթ որմնասյուններով, նրա ծնկաչոք ահռելի արձաններով և սֆինքսներով, որոնցից շատերը պահվում են Կահիրեի եգիպտական թանգարանի հավաքածուների և Նյու Յորքի Մետրոպոլիտենի թանգարանում: Առաջին պատշգամբ տանում է երկար, բազմագույն ավազաքարից պատրաստված թագուհու սֆինքսներով ալլեան, որի շուրջը տնկված են Պունտից բերված զմռենիներ: Սֆինքսները գտնվում են ճանապարհի երկու կողմում՝ մոտավորապես 40 մետր երկարությամբ, որը տաճարի ստորին պատժգամբից տանում է դեպի անապատի և Նեղոսի ափին ոռոգվող դաշտերի սահմանները, որտեղ կանգնեցված է հսկայական զարդարված սյուն: Բացի թագուհուն նվիրված լինելուց Դեյր էլ-Բահարիի համալիրները նվիրված են Ամոն - Ռային՝ Հաչեփսութի աստվածացրած հորը՝ Թութմոս 1 - ին, հանդերձյալ աշխարհ ուղեկցող Անուբիսին և Հաթհորին՝ Իմենտետին, Արևմտյան Թեբեի մեռելաքաղաքի վրա տիրողին և մահացածների մեծ պաշտպանին: Տաճարի հենց դիմաց տնկված է էկզոտիկ ծառերի և թփերի այգի, Տ - աձև լողավազաններով:

Տաճարի եզակի ռելիեֆը ունш կատարման ցնցող մակարդակ և հիմնականում պատմում 1 Հաչեփսութ թագուհու կառավարման տարիների իրադարձությունների մասին: Այսպես, ստորին պատշգամբի սյունասրահում նկարված է թագուհու կոթողների տեղափոխումը Ասուանից դեպի Կառնակ և Վերին և Ստորին Եգիպտոսների միավորմանը նվիրված ծիսական դրվագներ: Երկրորդ պատշգամբի ռելիեֆները պատմում են Հաչեփսութի ծնողների աստվածային միության՝ Ամոն աստծո և թագուհի Յահմեսի, ինչպես նաև նրա կառավարման 9 - րդ տարում դեպի Պունտ ռազմաառևտրական արշավի մասին: Երկու երկրների միասնության մասին պատկերված է նաև երկրորդ և երրորդ պատշգամբները միացնող թաքամուտքի ճաղաշարի վրա: Այս աստիճանների հիմքը զարդարված է կոբրայի քանդակային պատկերներով՝ Ուաջեթ ատվածուհու սիմվոլով, որի պոչը բարձրանում է վերև աստիճանների երկայնքով: Օձի գլուխը մարմնավորելով Ստորին Եգիպտոսի հովանավոր Ուաջեթին, իր թևերով շրջապատում է Հորը՝ Վերին եգիպտոսի հովանավոր աստվածը:

Պատի գիր

Երկրորդ պատշգամբի ծայրերին ընկած են Անուբիսի և Հաթհորի սրբավայրերը: Երկու սրբավայրերն էլ բաղկացած են 12 սյունազարդ հիպոոճային դահլիճներից, որոնք գտնվում են պատշգամբի վրա և դեպի ժայռի ներս գնացող տարածքներով: Հաթհորի սրբավայրի սյունագլուխները զարդարված են աստվածուհու ոսկեզօծ կերպարանքներով՝ ուղղված դեպի արևելք և արևմուտք, սրբավայրի պատերին պատկերված է հենց Հաչեփսութը, ով խմում է Հաթհորի կովի աստվածային կաթը: Վերին պատշգամբի տաճարները նվիրված են Եգիպտոսին կյանք տվող աստվածներին և իրեն՝ Հաչեփսութին: Երրորդ պատշգամբի կենտրոնում գտնվում են Ռայի և Հաչեփսութի ծնողների՝ Թութմոս 1 - ի և Յահմես ի տաճարները: Այս համալիրի կենտրոնում գտնվում է Սրբերից Սուրբը՝ Ամոն - Ռայի սրբավայրը, որը Դեյր էլ-Բահարիի տաճարի ամենագլխավորն է և ամենախոր մասում է գտնվում:

Հաչեփսութի սֆինքսի տեսքով, թագով հսկայական դիմանկարը պետք է տեսանելի լիներ Նեղոս գետով դեպի ներքև լողացող նավերի մակույկից՝ դա էր կառույցի հիմնական նպատակը, դրա համար վարյրը ընտրվել է հատուկ ժայռի տակ, որպեսզի դիմանկարը ամրացվի, որը Հաչեփսութի մահից հետո ավերվել է:

Զբոսաշրջիկների գնդակահարում Դեյր էլ-Բահարիում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1997 թվականի նոյեմբերի 17 - ի առավոտյան մի խումբ ահաբեկիչներ Դեյր էլ-Բահարիի Հաչեփսութ տաճար այցելածների վար կրակ բացեցին: Մահացավ 62 մարդ՝ 4 եգիպտացի և 58 օտարերկրացի զբոսաշրջիկ[2][3]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Дейр-эль-Бахри / Т. Х. Стародуб // Григорьев — Динамика. — М. : Большая российская энциклопедия, 2007. — С. 434. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 8). — ISBN 978-5-85270-338-5.
  2. Sönmez S. F., Apostolopoulos Y., Tarlow P. (1999)։ «Tourism in crisis: Managing the effects of terrorism»։ Journal of Travel Research 38 (1): 13–18։ doi:10.1177/004728759903800104 
  3. Tarlow, P. E. (2006). "Tourism and Terrorism". In Wilks J, Pendergast D & Leggat P. (Eds) Tourism in turbulent times: Towards safe experiences for visitors (Advances in Tourism Research), Elsevier, Oxford, pp. 80–82.