Գնարբուկ գարնանային

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գնարբուկ գարնանային
Գնարբուկ գարնանային
Գնարբուկ գարնանային
Դասակարգում
Թագավորություն  Բույսեր (Plantae)
Վերնաբաժին Բարձրակարգ բույսեր (Embryophyta)
Տիպ/Բաժին Անոթավոր բույսեր (Tracheophyta)
Ենթատիպ Սերմնավոր բույսեր (Spermatophytina)
Կարգ Հավամրգածաղկավորներ (Ericales)
Ընտանիք Գնարբուկազգիներ (Primulaceae)
Ցեղ Գնարբուկ (Primula)
Տեսակ Գնարբուկ գարնանային (P. veris)
Միջազգային անվանում
Primula veris

Գնարբուկ գարնանային, գնարբուկազգիների ընտանիքին պատկանող դեղաբույս, որն աչքի է ընկնում ծաղիկների ամենաբազմազան գունավորմամբ՝ սպիտակ, կրեմագույն, վարդագույն, բաց մանուշակագույն, կարմրավուն և այլն։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծաղիկները հավաքված են հովանոցանման ծաղկաբույլերում։ Ունի բազմաթիվ պարտիզային սորտեր և լիաթերթիկ ձևեր։ Պարտիզային սորտերը բազմացնում են ցանքի միջոցով, իսկ լիաթերթիկ ձևերը՝ կտրոնավորմամբ կամ երկամյա բույսերի թփի բաժանմամբ։ Բույսը գրունտային պայմաներում լավ է աճում և վաղ գարնանը առատորեն ծաղկում է։ Գերադասում է բավարար խոնավ, սննդանյութերով հարուստ, ստրուկտուրային սևահողերը։ Լուսասեր է, սակայն լավ է աճում նաև ստվերում հատկապես գարնան վերջում և ամռան ընթացքում։ Սերմերը ցանում են աշնանը ջերմատանը, երկու անգամ վերատնկում կատարելուց հետո տեղափոխում են սառը ջերմատներ։ Մշտական տեղում տնկում են աշնանը կամ վաղ գարնանը։ Եթե թուփը փարթամ է աճել, 3-4 տարի հետո կարելի է նրանից կտրոններ վերցնել։ Արդեն խոշորացած բույսերը կոճղարմատների կիսման միջոցով բազմացնում են գարնանը կամ ամռան վերջում[1]։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աճում է ստորին և միջին լեռնային գոտիների անտառներում, թփուտներում, մարգագետիններում և այգիներում։ Տարածված է Հայաստանի բոլոր մարզերում և Արցախում։ Գեղազարդային և մեղրատու բույս է[2]։

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օգտագործվում է եզրաշերտերում, ծաղկաթմբերում կամ միքսբորդներում, քարապարտեզներում և ալպինարիաներում։ Ջերմատնային պայմաներում մշակվում է որպես թաղարային կուլտուրա[1]։

Բուժական նպատակներով օգտագործում են կոճղարմատները արմատներով, տերևներն ու ծաղիկները։ Արտաքին կիրառման եղանակով արմատների և կոճղարմատի եփուկն ու ոգեթուրմը գործածում են կոկորդի բորբոքումների, հազի, ցնցուղատապի բուժման համար (ողողումների միջոցով)[2]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Լ․Վ․Հարությունյան, Քո շրջապատի ծաղիկները, Երևան, «Արևիկ» հրատարակչություն 1987
  2. 2,0 2,1 Ծատուրյան Թամարա, Գևորգյան Մարգարիտա (2014)։ Պողոսյան Ա․, Զաքարյան Ն․, eds.։ Հայաստանի վայրի դեղաբույսեր (հայերեն)։ Երևան: Լուսակն։ էջ 315։ ISBN 9789939834689