Ացետիլցիստեին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ացետիլցիստեին
(R)-N-Acetylcysteine Structural Formulae.png
Քիմիական բանաձևC₅H₉NO₃S
Մոլային զանգված163,03 զանգվածի ատոմական միավոր[1] գ/մոլ
Դասակարգում
CAS համար616-91-1
PubChem12035
EINECS համար210-498-3
SMILESCC(=O)NC(CS)C(=O)O
ЕС210-498-3
ChEBI11540
Եթե հատուկ նշված չէ, ապա բոլոր արժեքները բերված են ստանդարտ պայմանների համար (25 °C, 100 կՊա)
Acetylcysteine2DACS
Acetylcysteine 3D

Ացետիլցիստեին (անգլ.՝ Acetylcysteine), հայտնի է նաև N-ացետիլցիստեին անվամբ։ Օգտագործվում է պարացետամոլի (ացետամինոֆեն) գերդոզավորման ժամանակ՝ բուժման նպատակով։ Հանդիսանում է հակահազային պրեպարատ, քանի որ իջեցնում է խտացված խորխի մածուցիկությունը[2]։ Այն ընդունվում է ինչպես ներերակային, այնպես էլ պերօռալ ընդունման ճանապարհներով։ Դուրս է գրվում դյուրալույծ հաբերի, փոշու տեսքով։ Որոշ մարդիկ օգտագործում են նաև որպես դիետիկ հավելում[3][4]։

Ընդհանուր կողմնակի երևույթներն են՝ սրտխառնոց և փսխում, մաշկը երբեմն դառնում է դյուրագռգիռ, կարող է առաջանալ քոր և կարմրություն, հնարավոր է նաև անաֆիլաքսիայի ոչ իմունային տեսակ։ Հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն անվտանգ է հղիության ընթացքում[5]։ Պարացետամոլի գերդոզավորման ժամանակ այն աշխատում է հետևյալ կերպ․ բարձրացնում է գլուտաթիոնի մակարդակը (հակաօքսիդանտ է և կարող է չեզոքացնել պարացետամոլի թունավոր խտանյութերը)[6]։

Ացետիլցիստեինն առաջին անգամ հայնտաբերվել է 1960 թվականին, բայց սկսել է օգտագործվել 1968 թվականին[7]։ Այն Առողջապահության Համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցանկում է, որտեղ անհրաժեշտ են ամենաարդյունավետ և անվտանգ դեղամիջոցները[8]։ Այն հասանելի է, որպես ջեներիկ դեղորայք (անգլ.՝ generic drug)[9] և շատ թանկ չէ[10]։

Կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարացետամոլի գերդոզավորում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացետիլցիստեինի ներերակային և պերօռալ ընդունումը արդյունավետ է պարացետամոլի գերդոզավորման ժամանակ[11]։ Երբ պարացետամոլն ընդունվում է բարձր դոզաներով, մարմնի մեջ կուտակվում է N-acetyl-p-benzoquinone (NAPQI) փոքր մետաբոլիտ։ Նորմայում այն կոնյուգացվում է գլյուտաթիոնի հետ, բայց երբ կապվում է օրգանիզմի պահուստային գլյուտաթիոնի հետ չի կարողանում վերացնել տոքսինները։ Այդ մետաբոլիտը հետագայում բացասաբար է ազդում լյարդի բջիջների՝ հեպատոցիտների վրա, որն էլ կարող է բերել լյարդի սուր վնասման (հետագայում նույնիսկ մահվան)։

Չնայած այն փաստին, որ ացետիլցիստեինը կարելի է կիրառել թե՛ պերօռալ, թե՛ ներերակային ճանապարհով, այնուամենայնիվ նախապատվությունը տրվում է ներերակային կիրառմանը, քանի որ այն ավելի արագ է ազդում և չի պահանջում բարձր դոզաներ։ Տհաճ համը և հոտը հանդիսանում է ացետիլցիստեինի կողմնակի երևույթներից մեկը։

Այնուամենայնիվ ներերակային ացետիլցիստեին ընդունած մարդկանց 3֊6 տոկոսը, որպես կողմնակի երևույթ նշում են անաֆիլաքսիային նման ալերգիկ ռեակցիաներ, ծայրահեղ դեպքում՝ շնչառական բարդություններ՝ բրոնխոսպազմ:

Մուկոլիտիկ թերապիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինհալացիոն ացետիլցիստեինը հանդիսանում է խորխաբեր։ Այն արագ կերպով նոսրացնում է խորխը և դուրս է բերում բրոնխներից։ Օգտագործվում է սուր և քրոնիկ բրոնխիտների, օբստրուկտիվ բրոնխիտի, թոքաբորբի, բրոնխիալ ասթմայի, ինչպես նաև միջին ականջի բորբոքումների ժամանակ (օտիտ

Երիկամային հիվանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ հետազոտություններ ցույց են տվել, որ ացետիլցիստեինի առաջնահերթ նշանակումը նվազեցնում է ռենտգեն կոնտրաստ պատրաստուկներից առաջացրած երիկամային հիվանդությունները[12][13], մինչդեռ որոշ հետազոտություններ տվել են նաև կասկածելի արդյունքներ[14]։

Հեմոռագիկ ցիստիտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացետիլցիստեինը օգտագործվում է ցիկլոֆոսֆամիդով պայմանավորված հեմոռագիկ ցիստիտի ժամանակ, թեև Մեսնա կազմակեպությունն ընդհանուր առմամբ նախընտրում է ացետիլցիստեինի ունակության շնորհիվ նվազեցնել ցիկլոֆոսֆամիդի արդյունավետությունը[15][16]։

Թոքի օբստրուկտիվ հիվանդություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացետիլցիստեինն օգտագործվում է, որպես թոքի օբսրուկտիվ հիվանդության օժանդակ միջոց[17][18][19]։

Հոգեբուժություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ացետիլցիստեինը լայնորեն կիրառվում է հոգեբուժական հիվանդությունների բուժման ժամանակ։ Ըստ 2015 թվականին կատարված մի շարք հետազոտությունների ապացուցված է, որ ացետիլցիստեինը հաջողությամբ կիրառվում է Ալցհայմերի հիվանդության, երկբևեռ խանգարումների, մեծ դեպրեսիվ խանգարումների, շիզոֆրենիայի, սպեցիֆիկ ցավազրկող հակումների (կոկային) և էպիլեպսիայի որոշ ձևերի ժամանակ։ Ինչպես նաև ապացուցված է նաև նյութի օգտագործումը թոքաբորբի բուժման ժամանակ։

Մանրէաբանական կիրառություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այլ կիրառություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կողմնակի երևույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դեղաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆարմակոդինամիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆարմակոկինետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 N-Acetyl-L-cysteine
  2. «Acetylcysteine»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 23 September 2015-ին։ Վերցված է Aug 22, 2015 
  3. Talbott Shawn M. (2012)։ A Guide to Understanding Dietary Supplements (անգլերեն)։ Routledge։ էջ 469։ ISBN 9781136805707։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին 
  4. «Cysteine»։ University of Maryland Medical Center (անգլերեն)։ Արխիվացված օրիգինալից 1 July 2017-ին։ Վերցված է 23 June 2017 
  5. «Acetylcysteine»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 23 September 2015-ին։ Վերցված է Aug 22, 2015 
  6. Sadowska Anna M, Verbraecken J, Darquennes K, De Backer WA (December 2006)։ «Role of N-acetylcysteine in the management of COPD»։ International Journal of Chronic Obstructive Pulmonary Disease 1 (4): 425–434։ ISSN 1176-9106։ PMC 2707813։ PMID 18044098 
  7. Fischer János, Ganellin CR (2006)։ Analogue-Based Drug Discovery։ Weinheim: Wiley-VCH։ էջ 544։ ISBN 9783527607495։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին 
  8. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  9. «Access to Medicines» (անգլերեն)։ WHO։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-04-04-ին։ Վերցված է 2014-09-09 
  10. Baker E (2014)։ Top 100 drugs : clinical pharmacology and practical prescribing։ էջ Acetylcysteine։ ISBN 9780702055157։ Արխիվացված օրիգինալից 8 September 2017-ին 
  11. «Oral and Intravenous Acetylcysteine for Treatment of Acetaminophen Toxicity: A Systematic Review and Meta-analysis»։ The Western Journal of Emergency Medicine 14 (3): 218–26։ May 2013։ PMC 3656701։ PMID 23687539։ doi:10.5811/westjem.2012.4.6885 
  12. Wang N, Qian P, Kumar S, Yan TD, Phan K (15 April 2016)։ «The effect of N-acetylcysteine on the incidence of contrast-induced kidney injury: A systematic review and trial sequential analysis.»։ International journal of cardiology 209: 319–27։ PMID 26922293։ doi:10.1016/j.ijcard.2016.02.083 
  13. Su X, Xie X, Liu L, Lv J, Song F, Perkovic V, Zhang H (January 2017)։ «Comparative Effectiveness of 12 Treatment Strategies for Preventing Contrast-Induced Acute Kidney Injury: A Systematic Review and Bayesian Network Meta-analysis.»։ American journal of kidney diseases : the official journal of the National Kidney Foundation 69 (1): 69–77։ PMID 27707552։ doi:10.1053/j.ajkd.2016.07.033 
  14. Chalikias G, Drosos I, Tziakas DN (October 2016)։ «Prevention of Contrast-Induced Acute Kidney Injury: an Update.»։ Cardiovascular drugs and therapy 30 (5): 515–524։ PMID 27541275։ doi:10.1007/s10557-016-6683-0 
  15. «N-acetylcysteine in the prevention of cyclophosphamide induced haemorrhagic cystitis»։ International Surgery 71 (1): 36–7։ 1986։ PMID 3522468 
  16. Cystitis 2056130, բաժին Hemorrhagic Cystitis(անգլ.) EMedicine կայքում
  17. «Efficacy of oral long-term N-acetylcysteine in chronic bronchopulmonary disease: a meta-analysis of published double-blind, placebo-controlled clinical trials»։ Clinical Therapeutics 22 (2): 209–21։ Feb 2000։ PMID 10743980։ doi:10.1016/S0149-2918(00)88479-9 
  18. «The effect of oral N-acetylcysteine in chronic bronchitis: a quantitative systematic review»։ The European Respiratory Journal 16 (2): 253–62։ Aug 2000։ PMID 10968500։ doi:10.1034/j.1399-3003.2000.16b12.x 
  19. «Oral mucolytic drugs for exacerbations of chronic obstructive pulmonary disease: systematic review»։ BMJ 322 (7297): 1271–4։ May 2001։ PMC 31920։ PMID 11375228։ doi:10.1136/bmj.322.7297.1271 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]