Արթուր Ադսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Արթուր Ադսոն
Artur Adson.jpg
Ծնվել էփետրվարի 3, 1889(1889-02-03)[1][2][3][4]
ԾննդավայրՏարտու, Լիֆլանդական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել էհունվարի 5, 1977(1977-01-05)[1][2][3] (87 տարեկանում)
Վախճանի վայրՍտոկհոլմ, Շվեդիա[1]
Մասնագիտությունբանաստեղծ, հեղինակ, լրագրող, գրող, թատերական քննադատ և դրամատուրգ
Լեզուէստոներեն[2]
ՔաղաքացիությունFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Flag of Estonia.svg Էստոնիայի Հանրապետություն
Flag of Sweden.svg Շվեդիա
ԿրթությունՏարտուի համալսարան
ՊարգևներՍպիտակ աստղի չորրորդ դասի շքանշան
ԱմուսինՄարիա Ունդեր
Artur Adson Վիքիպահեստում

Արթուր Ադսոն (էստ․՝ Artur Adson, փետրվարի 3, 1889(1889-02-03)[1][2][3][4], Տարտու, Լիֆլանդական գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն - հունվարի 5, 1977(1977-01-05)[1][2][3], Ստոկհոլմ, Շվեդիա[1]), էստոնացի բանաստեղծ, գրող, դրամատուրգ և թատերական քննադատ[5]:

Վաղ տարիներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արթուր Ադսոնը (ծննդյան անունը՝ Կարլ Արթուր Ադսոն) ծնվել է 1889 թվականի հունվարի 22-ին (փետրվարի 3) Տարտուում: Հաճախել է Տարտուի, Սյանայի և Վիրուի դպրոցները: Դպրոցը ավարտելուց հետո 1907 թվականից 1910 թվականը Պսկովում սովորել է տեղագրագիտություն, այնուհետև աշխատել է տեղագրագետ: 1913 թվականին Տալլինում եղել է ծառայող և լրագրող: 1925—1926 թվականներին Տարտուի համալսարանում սովորել է գրականություն: 1913 թվականին նա ծանոթացել է իր ապագա կնոջ՝ բանաստեղծուհի Մարիե Ունդերի հետ, իսկ 1927 թվականին նրանք ամուսնացել են[6]:

Գրական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1917 թվականին Արթուր Ադսոնը եղել է Սիուրուի գրական շարժման անդամ, որը մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա: Ավելի ուշ Ադսոնը դարձել է Տարապիտա գրական խմբակի ակտիվ անդամ: Բացի դա, Ադսոնը եղել է Հարավային Էստոնիայի վիրուական բարբառի ամենաանվանի բանաստեղծներից մեկը: Հանդես է եկել նաև որպես պահպանողական թատրոնի և գրականության քննադատ, նա մեծ ազդեցություն է ունեցել էստոնական գրականության վրա: Նա նաև ճանաչման է հասել որպես դրամատուրգ:

Տարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1944 թվականի սեպտեմբերին՝ մինչ խորհրդային զինվորների կողմից Էստոնիայի գրավումը, կնոջ հետ արտագաղթել է Շվեդիա: Այնտեղ նա գտել է դիվանապահի աշխատանք: Երկուսն էլ շարունակել են աշխատել գրական գործունեությամբ:

Ադսոնը մահացել է 1977 թվականի հունվարի 5-ին Ստոկհոլմում, 87 տարեկան հասակում: Կնոջ հետ միասին թաղվել են Ստոկհոլմի Սկուգսչյուրկոգորդենի գերեզմանոցում: 2016 թվականին նրանց աճյունները վերաթաղել են Տալլինի Ռախումյաե գերեզմանոցում[6]:

2017 թվականի տվյալներով Արթուր Ադսոնի և նրա կնոջ հեղինակային իրավունքների 62,5 % տոկոսը պատկանում է գերմանական դաշնային Բավարիա երկրամասին, իսկ մնացած 37,5 %-ը՝ Շվեդիայի էստոնական մշակութային ընկերությանը (էստ․՝ Eesti Kultuuri Koondis Rootsis)[6]:

Բանաստեղծությունների ժողովածուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Henge palango» (1917)
  • «Vana laterna» (1919)
  • «Roosikrants» (1920)
  • «Kaduvik» (1927)
  • «Katai, kibuvits nink kivi» (1928)
  • «Pärlijõgi» (1931)
  • «Lehekülg ajaraamatust» (1937)
  • «Rahumäe kannel» (1973)

Պիեսներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Läheb mööda (1923)
  • Toomapäev (1928)
  • Neli Kuningat (1931)
  • Lauluisa ja Kirjaneitsi (1930)
  • Iluduskuninganna (1932)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #119349167 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Eesti biograafiline andmebaas ISIK
  4. 4,0 4,1 Czech National Authority Database
  5. Don Rubin, Peter Nagy, Philippe Rouyer, World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Europe, Taylor & Francis, 1995, ISBN 0-415-05928-3, p 248
  6. 6,0 6,1 6,2 Copyrights to works of Estonian poets Under, Adson in German hands