Ավետիս Տոնապետյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox med.png
Ավետիս Տոնապետյան
Ավետիս Տոնապետյան.jpg
Ծնվել էհունվարի 7, 1919(1919-01-07)[1]
ԾննդավայրԲեյրութ, Լիբանան
Մահացել էնոյեմբերի 9, 2000(2000-11-09)[1] (81 տարեկանում)
Մահվան վայրԷն Արբոր, Միչիգան, ԱՄՆ
ՔաղաքացիությունFlag of Lebanon.svg Լիբանան
Flag of the United States.svg ԱՄՆ
ԿրթությունԲեյրութի ամերիկյան համալսարան, Հարվարդի համալսարան և Harvard T.H. Chan School of Public Health?
Մասնագիտությունբժիշկ
Գիտական աստիճանբժշկական գիտությունների դոկտոր և պրոֆեսոր
ԱշխատավայրՄիչիգանի համալսարան և Նյու Յորքի բժշկական քոլեջ

Ավետիս Տոնապետյան (անգլ.՝ Avedis Donabedian, հունվարի 7, 1919(1919-01-07)[1], Բեյրութ, Լիբանան - նոյեմբերի 9, 2000(2000-11-09)[1], Էն Արբոր, Միչիգան, ԱՄՆ), առողջապահության և բժշկական հետազոտության արդյունքների որակի ուսումնասիրության բժիշկ և հիմնադիր, առավել հայտնի է որպես Տոնապետյան մոդելի ստեղծող:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավետիս Տոնապետյանը ծնվել է Բեյրութում, Թուրքիայից Հայոց ցեղասպանության ժամանակ Պաղեստինում ապաստանած հայ ընտանիքում: Ավետիսի հայրն ավարտել էր Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը և հաստատվել Երուսաղեմի մոտ գտնվող Ռամալլահ քաղաքում: Ավետիս Տոնապետյանը նախնական կրթությունը ստացել է Quaker դպրոցում, այնուհետև հոր նման սովորել Բեյրութի ամերիկյան համալսարանի բժշկական ֆակուլտետում[2]: Տոնապետյանը բակալավրի աստիճան ստացել է 1940 թվականին, մագիստրոսի աստիճան` 1944 թվականին: Աշխատել է Երուսաղեմի Անգլիայի առաքելության հիվանդանոցում: 1948 թվականին Պաղեստինի բաժանման շուրջ տեղական պատերազմի սկսվելուն պես տեղափոխվել է Բեյրութի Ամերիկյան համալսարան, որտեղ զբաղեցրել է մի շարք ուսուցողական պաշտոններ և դարձել բժշկական համալսարանի բժիշկ: Որպես վարչարար իր սահմանափակումների մասին տեղեկանալով` հետաքրքրվել է հանրային առողջապահությամբ: Նա հնարավորություն է ունեցել ուսումնասիրել համաճարակաբանություն և առողջապահական ծառայությունների կառավարում Հարվարդում, որտեղ 1955 թվականին ստացել է հանրային առողջապահության մասնագետի աստիճանը (magna cum laude): Քաղաքական խռովությունների պատճառով չի վերադարձել Լիբանան և ԱՄՆ-ում հովանավորչություն ստանալով, կնոջ և երեխաների հետ մնացել է այնտեղ: 1957-1961 թվականներին Տոնապետյանը եղել է Նյու Յորքի բժշկական քոլեջի ոչ-կլինիկական ուսուցիչ և հետազոտող, այնուհետև աշխատանքի է ընդունվել Միչիգանի համալսարանի հանրային առողջության դպրոցում, որտեղ էլ անցել է նրա մնացած մասնագիտական ​​կյանքը: 1979 թվականին դարձել է Հանրային առողջապահության պրոֆեսոր, այնուհետև մինչև կյանքի վերջը եղել է վաստակաշատ պրոֆեսոր (Emeritus)[2][3][4][5]:

1950-1960-ական թվականների առողջապահական ծառայությունների հետազոտությունները Տոնապետյանն ամբողջացրել և 1966 թվականին ներկայացրել է «Evaluating the Quality of Medical Care» աշխատությունում[6]:

1989 թվականին հիմնադրվել է La Fundación Avedis Donabedian հիմնադրամը, որը հանդիսանում է Instituto Universitario Avedis Donabedian կառավարող մարմինը: 2006 թվականին այն միացել է Բարսելոնայի համալսարանին` որպես իրավաբանական անձի կարգավիճակ ունեցող կենտրոն[7], որի առաքելությունն է համագործակցել մասնագետների, դպրոցների, հասարակական մարմինների, քաղաքացիների և մասնագիտական կազմակերպությունների ու այլ հասարակական և մասնավոր հաստատությունների հետ` քաղաքացիների առողջության և սոցիալական ծառայությունների բարելավման համար[8]:

Պարգևներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ամերիկյան բժշկական ասոցիացիայի Ջորջ Ուելչ մեդալ (1976)
  • Դին Կոնլի մեդալ (1969, Հիվանդանոցային վարչարարության ամերիկյան քոլեջ)
  • Մեքսիկայի ազգային ակադեմիայի պատվավոր անդամ
  • Միացյալ Թագավորության Ընդհանուր փորձառության թագավորական քոլեջի պատվավոր անդամ

Ընտանիք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Կինը` Դորոթի
  • Որդիներ` Հայկ, Պերճ, Արմեն Տոնապետյաններ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 SNAC — 2010.
  2. 2,0 2,1 «History of Health Services Research Project: Interview with Avedis Donabedian»։ Nlm.nih.gov։ 1998-04-16։ Վերցված է 2011-11-11 
  3. «Quality and Safety (registration required)»։ BMJ։ Վերցված է 2011-11-11 
  4. «Obituary»։ Bulletin of the World Health Organization։ 2000։ Վերցված է 2011-11-11 
  5. Donabedian, Avedis (2005)։ «Evaluating the Quality of Medical Care» 83 (4)։ The Milbank Quarterly։ էջեր 691–729։ Վերցված է 2011-11-11 
  6. «BHL: Avedis Donabedian papers»։ quod.lib.umich.edu։ Վերցված է 2017-07-15 
  7. «Profesor Avedis Donabedian»։ Fundación Avedis Donabedian (default)։ Վերցված է 2017-07-15 
  8. «Avedis Donabedian - Alchetron, The Free Social Encyclopedia»։ Alchetron.com (en-US)։ Վերցված է 2017-07-15 

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Donabedian A. Explorations in quality assessment and monitoring. Vol. I. The definition of quality and approaches to its assessment, 1980;
    • Vol. II. The criteria and standards of quality, 1982;
    • Vol. III. The methods and findings of quality assessment and monitoring: an illustrated analysis. Ann Arbor: Health Administration Press, 1985