Անանջատ գրություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անանջատ գրությամբ գրված երկաթագիր գրություն, Տաթևի վանքում:

Անանջատ գրություն (լատ.՝ Scriptio continua, շարունակական գիր), գրության եղանակ, որով բառերը կամ բաղադրիչ տարրերը շարադրության, տեքստի մեջ չեն անջատվում բաց տարածությամբ կամ բառերը բաժանող այլ նշաններով, գրվում են միասին, կիպ[1]: Հայերենում գրության այս եղանակին էր հետևում երկաթագիրը: Անանջատ գրության մեջ բացակայում են նաև կետադրական, դիակրիտիկ նշանները, մեծատառ-փոքրատառ տարբերակումը: Արևմուտքում՝ հին լատինական և հունական ձեռագրերում բառերը բաժանելու համար օգտագործվում էին հատուկ նշաններ: Սակայն, ավելի ուշ՝ դասական հունարենում և ուշ դասական լատիներենում տեքստերը սկսեցին գրվել անանջատ[2][3]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վերգիլիոս Աուգուստեուս, Գեորգիկա 41ff, գրված է անանջատ լատիներեն գրով:

Չնայած որ անանջատ գրությունը հիմանականում հանդիպում է դասական հունարեն և լատիներեն ձեռագրերում, գրության այս ձևը ավելի հին պատմություն ունի: Հնագույն դասական հունարենում կամ Ալեքսանդրիայում, գիրը ներկայացնում էին որպես մեծատառերի անանջատ շարք, որոնք շարվում էին աջից ձախ: Հետագայում սա փոխակերպվեց՝ «բուստրոֆեդոնի», որը ներառում էր տարբեր ուղղությամբ շարված տողեր: Դրանից ավելի ուշ հռոմեացիները լատիներենը գրելու համար սկսեցին կիրառել էտրուսկական այբուբենը, որում բառերը բաժանելու համար սկզբում օգտագործում էին կետեր, բայց հունական ազդեցությամբ՝ անցում կատարեցին անանջատ գրի[4]:

Մինչև գրքի հայտնաբերումը, լատինական և հունական ձեռագրերը գրվում էին գալարների վրա՝ ստրկացված գրիչների կողմից: Գրիչը պետք է ուղղակի գրի առներ այն ամենն, ինչ լսում էր: Քանի որ խոսքը շարունակական էր, գրում բացատներ թողնելը անտրամաբանական էր: Բացի այդ, այն ժամանակ պապիրուսը և թանաքը շատ թանկ էին և բացատներ չդնելը միջոցները խնայելու եղանակ էր:

Անջատ բառերի բացակայությունը ընթերցողին տալիս էր գրվածը մեկնաբանելու ավելի մեծ ազատություն, քանի որ նա ազատ էր դադարներ տալ և տոնայնությունը փոխել ինչպես ցանկանում է՝ ընթերցանության գործընթացը դարձնելով ավելի սուբյեկտիվ: Բացատների բացակայությունը որոշ առումով բերում էր նաև երկիմաստության, քանի որ բառերի տարբեր բաժանումը կարող էր գրվածին տալ տարբեր նշանակություն[5]:

Մերժում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ժամանակի հետ սկսեց օգտագործվել ընթերցանության ավելի դանդաղ, հին տարբերակը, որի ժամանակ կարդում էին բարձրաձայն[6]. բաժանիչ և կետադրական նշանները դառնում են առավելություն[7]: Ընդունված է, որ բացատներն առաջին անգամ ի հայտ եկան 17-18-րդ դարերում՝ իռլանդական և անգլոսաքսոնյան աստվածաշնչերում ու կտակարաններում[8]: Ժամանակի հետ Եվրոպայի տարբեր հատվածներում սկսեցին օգտագործել անջատ գիրը և 13-14-րդ դարերում բոլոր եվրոպական գրերը դարձան այդպիսին[9]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հ. Զ. Պետրոսյան, Ս. Ա. Գալստյան, Թ. Ա. Ղարագյուլյան, Լեզվաբանական բառարան (խմբ. Էդ. Բ. Աղայան), Երևան, «Հայկական ՍՍՀ Գիտությունների Ակադեմիայի հրատարակչություն», 1975, էջ 11։
  2. E. Otha Wingo. (1972). Latin punctuation in the classical age. The Hague: Mouton.
  3. Brent Harmon Vine (1993). Studies in archaic Latin inscriptions. Innsbruck: Institut für Sprachwissenschaft der Universität Innsbruck.
  4. Moore, F. C. T.. (2001). Scribes and Texts: A Test Case for Models of Cultural Transmission. The Monist, 84(3), 417–436. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/27903738
  5. Parkes, M. B. "Antiquity: Aids for Inexperienced Readers and the Prehistory of Punctuation." Pause and Effect: An Introduction to the History of Punctuation in the West. Berkeley: U of California, 1993. 10-11. Print.
  6. Richard A. Lanham (2006). The Economics of Attention. ISBN 0-226-46882-8. page 113-115
  7. Burnley, D.. (1995). Scribes and Hypertext. The Yearbook of English Studies, 25, 41–62. http://doi.org/10.2307/3508817
  8. Saenger, Paul (1997) Space between words: the origins of silent reading, Stanford University Press, Stanford, California, page 21
  9. Saenger, Paul (1997) Space Between Words: The Origins of Silent Reading, Stanford University Press, Stanford, California, pages 120-1.