Ակիմ Ավանեսով

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ակիմ Ավանեսով
Ծնվել է 1883
Ծննդավայր Դոնի Ռոստով, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Վախճանվել է 1966
Ազգություն հայ
Կրթություն Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարան
Մասնագիտություն նկարիչ

Ակիմ Կարպի Ավանեսով (Հովակիմ Հովհաննիսյան, ռուս.՝ Ованесов Аким Карпович, 1883, Դոնի Ռոստով, Եկատերինոսլավի նահանգ, Ռուսական կայսրություն - 1966), հայազգի նկարիչ: ԽՍՀՄ նկարիչների միության Ռոստովի մասնաճյուղի առաջին նախագահը (1938):

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ակիմ Ավանեսովը ծնվել և մեծացել է Դոնի Ռոստովում, որտեղ նրա նախնիները 18-րդ դարում գաղթել էին Ղրիմից: Մանկությունն ու պատանեկությունն անցել է Նոր Նախիջևանում: Յոթ տարեկանից Ավանեսովն ընդունվել է Նախիջևանի հայկական հոգևոր ճեմարան, որտեղ սովորել է 4 տարի, այնուհետև ուսումը շարունակել է ռեալական ուսումնարանում: Նրա նկարչության ուսուցիչ Ֆրինկեն, նկատելով տղայի ունակությունները, նրան խորհուրդ է տալիս գեղարվեստական կրթություն ստանալ: 1900 թվականի ամռանը արձակուրդներին Նոր Նախիջևան է գալիս Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարանի ուսանող Չերչոպովը և երեք ամսում Ավանեսովին նախապատրաստում ուսումնարանի ընդունելության համար:

Ավանեսովի Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարանում ուսումնառության ժամանակ ստեղծած բազմաթիվ գործերը վաճառվել են Դոնի Ռոստովում գտնվող Իոսիֆ Պոկորի խանութում: Պենզայի գեղարվեստի ուսումնարանի նրա համակուրսեցիները՝ Ալեքսանդր Համբարյանը, Գագևը, Դանիշինը, Նենաշևը հետագայում տեղափոխվել են Դոնի Ռոստով:

1906 թվականին ուսումնարանն ավարտեուց հետո Ավանեսովը կնոջ հետ տեղափոխվում է իր հայրենի քաղաք՝ Նոր Նախիջևան և սկսում է նկարչություն դասավանդել երկու ծխական դպրոցներում, միաժամանակ ապրուստ վաստակելու համար մասնավոր դասեր է տալիս, սրբապատկերներ ստեղծում: Ուսումնարանն ավարտելուց երեք տարի հետո Ավանեսովը դասավանդում է միջնակարգ կրթական հաստատություններում՝ Գոգոևյան օրիորդաց վարժարանում, Ռոստովի գեղարվեստի ուսումնարանի երեկոյան դասընթացներում[1]:

Ստեղծագործական ուղի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1917 թվականին Ավանեսովը ստեղծում է «Մայր» կտավը, որը Մարտիրոս Սարյանը համարել է նրա լավագույն աշխատանքը: Կտավը ստեղծվել է հայ ժողովրդի ողբերգական պատմության՝ ցեղասանության տպավորության տակ[2]: Կտավն ուշադրության է արժանացել նաև 1920-ական թվականների քաղաքային ցուցահանդեսների ժամանակ, երբ Ռոստովում խորհրդային իշխանության հաստատումից հետո գեղարվեստական կյանքը նորմալ հունով էր ընթանում: Նկարը ցուցադրվել է նաև նկարչի 1963 անհատական ցուցահանդեսի ժամանակ: 1917 թվականին նա ստեղծել է կտավի 2-րդ տարբերակը հետևյալ բովանդակությամբ. մթնշաղ է. հոգնած մայրը կորացած մեջքով հենվել է ծառին ու քնել, իսկ առույգ երեխան պտտվում է նրա շուրջ, շրջակայքում լեռներ են ու բլուրներ: Այս և մի քանի այլ կտավներ տավել են արտերկիր: 1918 թվականին Ավանեսովը ստեղծում է «Լողացողները» կտավը, 1920 թվականին՝ «Երաժշտություն» կտավը: Ստեղծագործելու համար քիչ ժամանակ ուներ: Օրվա մեծ մասն անց էր կացնում հանրակրթական դպրոցներում, այդ թվում` գեղարվեստի դպրոցում: Ավանեսովի ստուդիա են այցելել Մարտիրոս Սարյանն ու Մանուկ Ալաջանովը:

1919 թվականին, երբ հեղափոխականները գրավում են Դոնը, Ավանեսովը սկսում է աշխատել «Դոն-Ռոստ»-ում: Այդ շրջանում նկարիչները ստեղծում էին ագիտացիոն պլակատներ, որոնք փակցնում էին պատուհաններին: 1921 թվականին արդյունաբերող Իսկիդարովի նախկին տանը բացվում է Վրուբելի անվան գեղարվեստի ուսումնարանը, որը ղեկավարում էր Մարիետա Շահինյանի քույրը՝ Մագդալենա Շահինյանը: Դա գեղարվեստի առաջին խորհրդային դպրոցն էր: Պրոֆեսորադասախոսական կազմում ընդգրկված էին Լանսերե Եվգենին, Մարտրոս Սարյանը, Ակիմ Ավանեսովը, Ստեփան Աղաջանյանը: Սակայն դպրոցը գործեց կարճ ժամանակահատված: 1922 թվականին Մարտիրոս Սարյանն ու Ստեփան Աղաջանյանը մեկնեցին Երևան: Ավանեսովը, Դոն-Ռոստում 2,5 տարի աշխատելուց հետո, տեղափոխվեց Ռոստովի պետական հրատարակչություն, որտեղ աշխատել է մանկական գրքերի հրապարակման վրա՝ կատարելով նկարազարդումներ:

Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին Ավանեսովը կրկին անդրադառնում է զավակներին փրկող մոր թեմային: 1943 թվականին ստեղծված «Մայր» կտավում պատկերված են ավերված, քանդված տներ, ծուխ ու սարսափ, պայթյուններ, վառվող բեկորներ և երեխան գրկին փախչող մայր: Խորհրդային արվեստի ծաղկման շրջանում Ավանեսովն ակտիվորեն ներգրավվում է քաղաքի գեղարվեստական կյանքի մեջ, դառնում ԽՍՀՄ նկարիչների միության Ռոստովի մասնաճյուղի առաջին նախագահը (1938), ակտիվ մասնակցում ցուցահանդեսներին, միաժամանակ դասավանդում Պիոներների տանը:

1946 թվականին Ռոստ Իզոյի պատվերով նկարում է «Ռոստովի կայարանի գրավումը» կտավը, որի գլխավոր հերոսը գումարտակի հրամանատար Ղուկաս Մադոյանն է:

Կտավներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Դարից դար»
  • «Մայր» (1917)
  • «Դոնի կազակները» (1943)
  • «Նալբանդյանի ձերբակալումը»
  • «Իվան դա Մարիա»
  • «Վհուկների գիշերաժողով»
  • «Սիմֆոնիա»
  • «Գրքով աղջիկը»
  • «Ռոստովի կայարանի գրավումը»

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Донская Армения. Вып.1. Ростов/Дон, 2007. ISBN 5 901377-18-4
  • Неопубликованные материалы художника Ованесова, РОМК, 60 –е годы 20 в.