Ալեքսեյ Ֆավորսկի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto Info sciences exactes.png
Ալեքսեյ Եվգրաֆովիչ Ֆավորսկի
Алексей Евграфович Фаворский
Ալեքսեյ Եվգրաֆովիչ Ֆավորսկի.jpg
Ծնվել է մարտի 3 (փետրվարի 20), 1860 Ռուսաստան Պավլովո, Նիժեգորոդյանմարզ
Մահացել է օգոստոսի 8, 1945 Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն ԽՍՀՄ Սանկտ Պետերբուրգ, ԽՍՀՄ
Բնակության վայր(եր) Ռուսաստան Ռուսաստան
Քաղաքացիություն Ռուսաստան
Ազգություն Ռուսաստան, ՀԽՍՀ, ՌԽՖՍՀ
Գիտական ոլորտ Օրգանական քիմիա
Հաստատություն(ներ) Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան
Անդամակցություն Ռուսական Գիտությունների ակադեմիա և ԽՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատեր Սանկտ Պետերբուրգի պետական համալսարան
Գիտական ղեկավար Ալեքսանդր Բուտլերով
Ազդել է Սերգեյ Լեբեդև
Պարգևներ

Hero of Socialist Labor medal.png

Order of Lenin Ribbon Bar.svg Order of Lenin Ribbon Bar.svg Order of Lenin Ribbon Bar.svg

Order of Lenin Ribbon Bar.svg Orderredbannerlabor rib.png

Medal of the State Stalin Prize.jpg
Աշխատությունները Վիքիդարանում

Ալեքսեյ Եվգրաֆովիչ Ֆավորսկի (ռուս.՝ Алексе́й Евгра́фович Фаво́рский; մարտի 3 (փետրվարի 20), 1860, Պավլովո, Նիժեգորոդյան մարզ - օգոստոսի 8, 1945, Սանկտ Պետերբուրգ, ԽՍՀՄ), ռուս քիմիկոս-օրգանիկ։ ԽՍՀՄ ԳԱ ակադեմիկոս (1929), սոցիալիստական աշխատանքի հերոս (1945

Կենսագրություն[խմբագրել]

Հայրը՝ Ե .Ա. Ֆավորսկին, եղել է Պավլովսկ գյուղի քահանան, Նիժնի Նովգորոդի մարզ: Եղբայրը՝ Անդրեյ Ֆավորսկին փաստաբան, հոյրեղբայրը խորհրդային հայտնի նկարիչ Վլադիմիր Ֆավորսկի:

Միջնակարգ կրթությունը ստացել է Նիժնի Նովգորոդի և Վոլոգդայի վարժարանում: 1878 թվականին ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի Ֆիզիկա-մաթեմատիկական ֆակուլտետը, որը 1882 թվականի ավարտել է թեքնածուական աստիճանով: Ապագա ուսանողը 4-րդ կուրսում և կուրսը ավարտելուց հետո աշխատել է համալսարանի քիմիական լաբարատորիայում:

Ալեքսեյ Եվգրաֆովիչ Ֆավորսկի հուշարձանը Պավլովում

1883 թվականի ընդունվել է Սանկտ Պետերբուրգի ռեալ վարժարանը որպես լաբարանտ: 1886 թվականին համալսարանում զբաղեցրել է լաբարանտի պաշտոնը: 1891 թվականին պաշտպանել է քիմիայի մագիստրոսի աստիճանի դիսերտացիան: 1895 թվականին պաշտպանել է դոկտորական թեզը և 1896 թվականին ստանձնել է Սանկտ Պետերբուրգի համալսարանի տեխնոլոգիաների և տեխնիկական քիմիայի բաժինը:

1882 թվականին ավարտել է Պետերբուրգի համալսարանը, որտեղ աշխատել է Դմիտրի Մենդելեևի, Ալեքսանդր Բուտլերովի լաբորատորիաներում։ 1896 թվականից Ֆավորսկին Պետերբուրգի համալսարանի պրոֆեսոր էր, աշխատել է նաև Լենինգրադի քիմիատեխնոլոգիական ինստիտում և ԽՍՀՄ ԳԱ-ում, որտեղ 1934-1938 թվականներին եղել է իր նախաձեռնությամբ ստեղծված օրգանական քիմիայի ինստիտուտի տնօրենը:

1902 թվականին զբաղեցրել է Պետերբուրգի համալսարանի օրգանական քիմիայի ամբիոնը:

1910 թվականին պետական խորհրդականի անդամ:

Ֆավորսկու կոլբը

1929 թվականին նա ընտրվել է ԽՍՀՄ գիտություների ակադեմիայի իսկական անդամ: Շատ ականավոր քիմիկոսներ (Ս. Վ. Լեբեդև, Բ. Վ. Բիզով, Ի. Ն. Նազարով և ուրիշներ) նրա աշակերտներն են:

Մահացել է 1945 թվականի օգոստոսի 8-ին: Նա թաղված է Սանկտ Պետերբուրգի Վոլկովի գերեզմանատանը[1]:

Գիտական գործունեություն[խմբագրել]

Հիմնական աշխատանքները վերաբերում են ացետիլենի ածանցյալների և ցիկլիկ ածխաջրածինների քիմիային։ Հայտնաբերել է երրորդային ացետիլենային սպիրտների սինթեզի նոր՝ Ֆավորսկու ռեակցիան։ Ֆավորսկու աշխատանքները տեսական հիմք են հանդիսացել ԽՍՀՄ-ում մի շարք նյութերի, այդ թվում՝ սինթետիկ կաուչուկի, արտադրության ստեղծման համար, որի համար 1941 թվականին ստացել է ԽՍՀՄ պետական մրցանակ։ Ֆավորսկին մշակեց կծու կալիումի փոշու առկայությամբ ացետիլենի վրա սպիրտների ներգործման միջոցով վինիլային եթերների ստացման մեթոդը:

Ավելի ուշ նա իր աշակերտների հետ մեկտեղ զարգացրեց այդ ռեակցիան և մշակեց վինիլային եթերների արդյունաբերական ստացման մեթոդները: Գործնականում լայնորեն ներդրված են նրա և իր աշակերտների կողմից առաջարկված կետոնների հետ ացետիլենի և ացետիլենային ածխաջրածինների ռեակցիաները: Այդ մեթոդով կարելի է ստանալ իզորեն՝ սինթետիկ կաուչուկի համար:

Պարգևներ[խմբագրել]

Պարգևատրվել է Լենինի 4 և Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշաններով։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

Գրականություն[խմբագրել]

  • Biography (St. Petersburg Encyclopedia)
  • Favorskii, A. E. (1894). J. Russ. Phys.-Chem. Soc. 26: 559. 
  • Lewis, David E. (1994). «The University of Kazan - Provincial Cradle of Russian Organic Chemistry, Part II: Aleksandr Zaitsev and his Students». Journal of Chemical Education 71: 93–97. doi:10.1021/ed071p93. Bibcode1994JChEd..71...93L. (Favorskii's academic lineage)
  • Shostakovskii, M. F. (1960). «The Influence of the Work of A. E. Favorskii on the Development of the Chemistry of High Molecular Compounds (Centenary of his Birth)». Russian Chemical Bulletin 9 (5): 723–730. doi:10.1007/BF01179164. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png