Ալեքսանդր Պոտեբնյա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ալեքսանդր Պոտեբնյա
Александр Потебня
Potebnya.jpg
Ծնվել էսեպտեմբերի 10 (22), 1835
Ռոմնիի գավառ, Պոլտավայի նահանգ, Ռուսական կայսրություն
Մահացել էնոյեմբերի 29 (դեկտեմբերի 11), 1891 (56 տարեկան)
Խարկով, Ռուսական կայսրություն[1]
ԳերեզմանSt. John Useknovensky cemetery և Thirteenth City Cemetery, Kharkiv
ՔաղաքացիությունFlag of the Russian Empire (black-yellow-white).svg Ռուսական կայսրություն
Մասնագիտությունլեզվաբան, փիլիսոփա, գրականագետ և գրող
Հաստատություն(ներ)Խարկովի ազգային համալսարան և Խարկովի կայսերական համալսարան
Գործունեության ոլորտլեզվաբանություն և Էթնիկական հոգեբանություն
ԱնդամակցությունՊետերբուրգի գիտությունների ակադեմիա
Ալմա մատերԽարկովի կայսերական համալսարան
Գիտական աստիճանդոկտորի աստիճան[2]
Տիրապետում է լեզուներինռուսերեն
Եղել է գիտական ղեկավարԴմիտրի Յավորնիցկի
Հայտնի աշակերտներDmitry Ovsyaniko-Kulikovsky?
Ազդվել էՎիլհելմ Հումբոլդտ
ՊարգևներԿոնստանտինովյան շքանշան և Lomonosov Prize?
Potebnya Վիքիպահեստում

Ալեքսանդր Աֆանասևիչ Պոտեբնյա (ռուս.՝ Александр Афанасьевич Потебня, ուկր.՝ Олександр Опанасович Потебня, սեպտեմբերի 10 (22), 1835, Գավրիլովկա, Վիշգորոդի շրջանին մոտ, Ռուսաստանի Դաշնություն - նոյեմբերի 29 (դեկտեմբերի 11) 1891, Խարկով, Ռուսաստանի Դաշնություն), Ուկրաինայի և Ռուսաստանի բանասեր-սլավոնագետ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պետերբուրգի ԳԱ թղթակից անդամ էր (1877 թ.)։ Ավարտել է Խարկովի համալսարանը (1856 թ.)։ 1875 թվականից՝ նույն համալսարանի պրոֆեսոր։ Մշակել է բանասիրության, բանահյուսության և ազգագրության, մասնավորապես ընդհանուր լեզվաբանության, հնչյունաբանության, ձևաբանության, շարահյուսության, իմաստաբանության տեսության հարցերը։ Մեծ վաստակ ունի սլավ, բարբառագիտության և պատմահամեմատական քերականության բնագավառում։

Հիմնական հետազոտություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմնականում հետազոտել է լեզվի և մտածողության, լեզվի և ազգի փոխհարաբերության, լեզվի ծագման ընդհանուր տեսական հարցերը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում Պոտեբնյաի «Լեզվաբանական պոետիկա»-ն, ուր արտացոլված են հեղինակի հայացքները բանաստեղծական լեզվի, քնարերգության և առհասարակ արվեստի բնության վերաբերյալ։ Բանաստեղծական խոսքում, համապատասխանաբար, ընդհանրապես բանաստեղծական ստեղծագործության մեջ՝ ամբողջությամբ վերցրած, Պոտեբնյան տարբերակում է երեք հիմնական տարր՝ արտաքին ձև (հնչում), նշանակություն (իմաստ) և ներքին ձև (կամ պատկեր)։ Բառի (գեղարվեստական ստեղծագործության) բանաստեղծականությունը նրա պատկերավորությունն է։ Ներքին ձևը նորի ճանաչման միջոց է, բայց ոչ թե գիտական վերացարկումով, այլ նոր տպավորություններն արդեն առկա պատկերին հարմարեցնելով։ Պոտեբնյայի ստեղծագործություններն ազդել են ժամանակակից բանասիրության, հատկապես լեզվաբանության վրա, մասնավորապես՝ շարահյուսության բնագավառում։

Կարևորագույն աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պոտեբնյայի կարևորագույն աշխատություններից են՝ «Միտք և լեզու»-ն (1862 թ.), որտեղ վերլուծվում են լեզվի ու մտածողության կապերը, «Ռուսական քերականության նյութեր»-ը (հատոր 1-2, 1874 թ., հատոր 3, 1899 թ., հատոր 4, 1941)՝ նվիրված գլխավորապես շարահյուսական խնդիրներին, «Բանահյուսության տեսության նյութեր»-ը (1905 թ.)։ Պոտեբնյան եռանդուն մասնակցություն է ունեցել ուկրաինական մշակույթի ստեղծման գործում, որի զարգացումը նա դիտել է ռուսական, մշակույթի պատմության հետ սերտ կապի մեջ։ Ունի ուկրաիներենին և ուկրաինայի բանահյուսությանը վերաբերող աշխատություններ։ Պոտեբնյայի անունն է կրում ԽՍՀՄ ԳԱ լեզվաբանության ինստիտուտը Կիևում։ Գրականության Ջահուկյան Գ․ Բ․, Լեզվաբանության պատմություն։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Потебня Александр Афанасьевич // Большая советская энциклопедия (ռուս.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  2. German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library, Austrian National Library Record #118793012 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png