Ֆեմիստո (արբանյակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Logo stars (green).png
Spacer-133x3.gif
CD 2c.png
CD 2c.png
Ֆեմիստո
(Themisto)
Θεμιστώ
Themisto.jpg
Ֆեմիստոն նկարչի պատկերացմամբ։
Հիմնական տվյալներ
Հայտնաբերվել է 30 սեպտեմբեր 1975,
21 նոյեմբեր 2000 (կրկին անգամ) թ. (Չարլզ Կովալ, Էլիզաբեթ Ռյոմեր (1975)
Սքոթ Շեփարդ, Դեվիդ Ջուիտ,
Յանգա Ֆերնանդես, Յուջին Մագնայեր (2000)[1]ի կողմից)
Հեռավորությունը Յուպիտերից 7 284 000 կմ
Ուղեծրային տվյալներ
Պերիհելին 5 515 400 կմ
Ապոհելին 9 052 600 կմ
Մեծ կիսաառանցք 7 284 000 կմ
Էքսցենտրիսիտետ 0,2428
Սիդերիկ պարբերություն 129,82761 Երկրային օր
Ուղեծրային արագություն 4,098 կմ/վ
Թեքվածություն 45,81° (խավարածրի նկատմամբ)
43,254° (Լապլասի հարթության նկատմամբ)
47,48°(Յուպիտերի հասարակածի նկատմամբ)
Ֆիզիկական հատկանիշներ
Շառավիղ 4 [2] կմ (ենթադրաբար)
Մակերևույթի մակերես ~200 կմ² (ենթադրաբար)
Ծավալ ~270 կմ³ (ենթադրաբար)
Զանգված 6,89 × 1014 կգ (ենթադրաբար)
Միջին խտություն 2,6 գ/սմ³ [2](ենթադրաբար)
Հասարակածային մակերևութային ձգողություն ~0,0029 մ/վ² (ենթադրաբար)
2-րդ տիեզերական արագություն ~0,0048 մ/վ
Ալբեդո 0,04 [2](ենթադրաբար)
Մթնոլորտային տվյալներ
Մթնոլորտի ջերմաստիճան 124 Կ

Ֆեմիստո (հին հունարեն` Θεμιστώ), Յուպիտերի ուղիղ ուղեծրային պտույտով անկանոն արբանյակներից է։ Հայտնաբերվել է 1975 թվականին, ապա կորցվել է և նորից հայտնաբերվել 2000 թվականին[1]: Անվանվել է հունական դիցաբանության գետերի աստված Ինաքի դստեր Ֆեմիստոյի պատվին։ Նույնպես գրանցված է որպես Յուպիտեր XVIII:

Հայտնաբերման պատմությունը[խմբագրել]

Ֆեմիստոն առաջին անգամ հայտնաբերվել է Չարլզ Կովալի և Էլիզաբեթ Ռյոմերի կողմից 1975 թվականի սեպտեմբերի 30-ին, այդ մասին հայտնվել է 1975 թվականի հոկտեմբերի 3-ին[3]. Արբանյակը ստացել է ժամանակավոր S/1975 J 1 անվանումը։ Սակայն կատարված դիտարկումների արդյունքները բավարար չէին ուղեծրի հաշվարկի համար, և հետագայում արբանյակը կորցվել էր։ Այնուհետև, 2000 թվականին, նոր արբանյակ էր հայտնաբերվել Սքոթ Շեփարդի, Դեվիդ Ջուիտի, Յանգա Ֆերնանդեսի և Յուջին Մագնայերի կողմից, և ստացել էր S/2000 J 1 ժամանակավոր անվանումը[4]: Շուտով հաստատվեց, որ նոր հայտնաբերված մարմինը համապատասխանում է 1975 թվականին հայտնաբերված մարմնին[5].

Արբանյակի անհատական անվանումը տրվել է 2002 թվականի հոկտեմբերի 22-ին[6]:

Առանձնահատկությունները[խմբագրել]

Ֆոմիստոյի ուղեծիրը պատկերող դիագրամը (վերևում ձախից) համեմատած Յուպիտերի այլ անկանոն արբանյակների հետ: Հորիզոնական առանցքից վեր պատկերված են ուղիղ պտույտի ուղղությամբ արբանյակները, իսկ նրանից ներքև` հակադարձ պտույտով արբանյակները: Ամեն մի դեղին հատվածը միացնում է արբանյակի պերիկենտրոնը և ապոկենտրոնը, ցույց տալով նրա ուղեծրի էքսցենտրիսիտետը:

Ի տարբերություն Յուպիտերի մյուս արբանյակների, որոնք իրենց ուղեծրային տվյալների համապատասխան կազմում են խմբեր, Ֆեմիստոն պտտվում է միայնակ, միջանկյալ դիրք զբաղեցնելով Գալիլեյան արբանյակների և ուղիղ պտտման ուղղությամբ անկանոն արբանյակների Հիմալիայի խմբի միջև։

Ֆեմիստոյի տրամագիծը կազմում է մոտ 8 կիլոմետր, եթե ընդունենք, որ նրա ալբեդոն հավասար է 0,04[7].

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. 1,0 1,1 «Planet and Satellite Names and Discoverers»։ Gazetteer of Planetary Nomenclature։ USGS Astrogeology։ 2009-06-05։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-17-ին։ http://www.webcitation.org/610c8g3sc։ Վերցված է 2009-06-20։ 
  2. 2,0 2,1 2,2 «Planetary Satellite Physical Parameters»։ Jet Propulsion Laboratory։ 2009-04-03։ Արխիվացված օրիգինալից 2010-01-18-ին։ http://www.webcitation.org/5msK7adC4։ Վերցված է 2009-06-20։ 
  3. «IAU Circular No. 2845»։ 1975-10-03։ http://www.cfa.harvard.edu/iauc/02800/02845.html#Item1։ Վերցված է 2009-06-15։ 
  4. «IAU Circular No. 7525»։ 2000-11-25։ http://www.cfa.harvard.edu/iauc/07500/07525.html#item1։ Վերցված է 2009-06-15։ 
  5. «MPEC 2000 Y16»։ 2000-12-19։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-04-02-ին։ http://www.webcitation.org/66cipSd63։ Վերցված է 2009-06-15։ 
  6. «IAU Circular No. 7998»։ 2002-10-22։ http://www.cfa.harvard.edu/iauc/07900/07998.html#Item2։ Վերցված է 2009-06-15։ 
  7. Sheppard, S. S.; Jewitt, D. C. An abundant population of small irregular satellites around Jupiter, Nature, 423 (May 2003), pp. 261—263.