Ճապոնիայի պատմություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ճապոնիայի պատմությունը ներառում է Ճապոնական կղզտխմբի և ճապոնական ժողովրդի պատմությունը, ինչը ընդգրկում է ժամանակակից Ճապոնիայի տարածաշրջանի հնագույն պատմությունից մինչև ժամանակակից Ճապոնիայում ազգային պետության ձևավորման ժամանակաշրջանները։ Ճապոնիայի մասին առաջին անգամ հիշատակվում է մ.թ. I-ին դարի չինական տքստերի հավաքածու «Քսան չորս պատմվածքների» գրքում։ Սակայան ապացույցներ կան, որ Ճապոնական կղզիներում մարդիկ ապրում էին դեռ հին քարի դարից[1]։ սառցային շրջանից հետո, մոտավորապես մ.թ.ա. 12000, Ճապոնական կղզեխմբի հարուստ էկոհամակարգը նպաստել է մարդու զարգացմանը։ Կերամիկայից հայտնի ամենավաղ արձանիկները վերաբերվում են Ձեմոն ժամանակշրջանին։

Վաղ Ճապոնիա[խմբագրել]

Վաղ Ճապոնիայի պատմությունը(Ք.ա. 40.000 – Ք.ա. 250 թթ.)բաժանվում է 3 դարաշրջանի` Իվանձյուկու, Ձյոմոն, Յայոյ։

Իվանձյուկու (Ք.ա. 40.000 - Ք.ա. 13.000 թթ.) Ճապոնիայի պատմության առաջին շրջանը կոչվում է Իվանդզյուկու։ Այն հանդիսանում է կղզեխմբի բնակեցման շրջան, և իր անվանումը ստացել է պալիոլիթյան շրջանի առաջին հայտնաբերված հնավայրի անունով։ Այս շրջանում բնակչությունը զբաղվում էր հավաքչությամբ, որսով: Պեղումների ընթացքում հայտնաբերվել են կոպիտ մշակված քարե գործիքներ։

Ձյոմոն (Ք.ա 13.000 – Ք.ա. 300 թթ.) Սառցե դարաշրջանի ավարտին` համաշխարհային օվկիանոսի մակերևույթի մակարդակի բարձրացման հետ, առաջացավ Ճապոնական կղզեխումբը։ Կլիմայի փոփոխության հետևանքով Ճապոնիայի տափաստանները պատվեցին խիտ անտառներով: Գրեթե նույն ժամանակ Ասիայի հարավ-արևելքից այստեղ տեղափոխվեց մարդկանց նոր խումբ։ Այս խմբի ներկայացուցիչները լավ էին տիրապետում նավագնացությանը: Հավանաբար մակույկները Ճապոնիայի ափերին է հասցրել Կուրոսիո տաք օվկիանոսային հոսանքը։ Կլիմայի փոփոխության հետևանքով փոխվեց նաև ֆլորան և ֆաունան: Կղզեխմբի հյուսիս-արևելյան հատվածը պատվեց կաղնիներով և փշատերև բույսերով, իսկ հարավ-արևմտյանը` բամբուկանմաններով և մերձարևադարձային բույսերով: Բնական հարստությունները թույլ էին տալիս բնակիչներին չզբաղվել երկրագործությամբ և անասնապահությամբ, այլ մնալ պրիմիտիվ` սպառող հասարակություն:

Յայոյ (Ք.ա. 300 – Ք.ա. 250 թթ.) Այս շրջանում Կորեայից և Չիանաստանից Կյուսյու կղզի գաղթած խումբը իր հետ բերեց դարբնությունը, բրնձագործությունը, ինչպես նաև շատ այլ ժամանակի “բարձրագույն” արհեստներ: Թեև բրնձագործությունը տարածված էր թերևս Ձյոմոն շրջանում, սակայն բրնձի մեծավալ մշակումը սկսվեց Յայոյ շրջանում։ Այս ժամանակահատվածում սկսեց զարգանալ նաև մետաղագործությունը (մշակվում էր պղինձ, բրոնզ, երկաթ), զինագործությունը (պատրաստվում էին պղնձե նետեր, թրեր, քարե սեպաձև դանակներ)։ Ստեղծվեցին նոր տիպի կավե իրեր, որոնք կրում էին մայրցամաքային ոճը։ Այսպիսի սպասք առաձին անգամ հայտնաբերվել է Յայոյ բնակավայրում, որի անվանումը փոխանցվեց նաև նշված դարաշրջանին։ Բրնձագործության զարգացման հետևանքով մեծացավ Ճապոնիայի բնակչությունը, ինչը իր հերթին նպաստեց հասարակության կազմավորմանը։ Սակայն բնական ռեսուրսներին տիրապետելու շուրջ ծագող վեճերը հաճախ բերում էին լուրջ կոնֆլիկտների։ Արդեն Ք.ա. երկրորդ դարում բնակավայրերը բաժանված էին խրամատերով և ճաղապատերով: Հայտնվեցին առաջնորդներ, ովքեր իրենց ձեռքում կենտրոնացրին ամբողջ հոգևոր և ռազմական ուժը։ Հաճախ տոհմերը վերամիավորվում էին` կազմելով միություններ` ճապոնական առաջին պարզ-պետությունների։ Յայոյ շրջանի ամենաազդեցիկ բնակավայրերից էր Սագա պրեֆեկտուրայում գտնվող Յոսինոգարին, որը վկայում է Վաղ Ճապոնիայի բնակիչների կազմակերպության բարձր մակարդակի մասին։

Ժամանակաշրջաններ[խմբագրել]

Թվականներ Ժամանակաշրջան Ժամանակաշրջան Ենթաժամանակաշրջան Կառավարման ձև
30,000 մ.թ.ա. – 10,000 մ.թ.ա. Պալեոլիթյան Ճապոնիա   անհայտ
10,000 մ.թ.ա. – 3000 մ.թ.ա. Հին Ճապոնիա Ձյոմոն   տեղի կլաներ
900 մ.թ.ա. – 250 մ.թ. Յայոյ  
c. 250 – 538 մ.թ. Կոֆուն   Յամատո կլաններ
538 – 710 մ.թ. Դասական Ճապոնիա Ասուկա
710 – 794 Նարա   Ճապոնական կայսրություն
794 – 1185 Հեյան  
1185 – 1333 Ֆեոդալական Ճապոնիա Կամակուրա   Կամակուրա սյոգունություն
1333 – 1336 Կեմմու վերականգնում   Ճապոնական կայսրություն
1336 – 1392 Մուրոմատի Նանբոկու-տյո Մուրոմատի սյոգունություն
1392 – 1467  
1467 – 1573 Սենգոկու ժամանակաշրջան Մուրոմատի սյոգունություն, Դայմյո, Օդա Նոբունագա, Տոյոտոմի Հիդեյոսի
1573 – 1603 Աձուտի-Մոմոյամա
1603 – 1868 Վաղ ժամանակակից Ճապոնիա Էդո   Տոկուգավա սյոգունություն
1868 – 1912 Ժամանակակից Ճապոնիա Մինչպատերազմական Մեյձի Ճապոնական կայսրություն
1912 – 1926 Տայսյո
1926 – 1945 Մինչպատերազմական Սյովա
1945 – 1952 Ժամանակակից Ճապոնիա Հետպատերազմական Ճապոնիայի օկուպացիա Դաշնակից օկուպացիոն զորքերի գլխավոր հրամանատար
1952 – 1989 Հետօկուպացված ժամանակաշրջան Պառլամենտական դեմոկրատիա
1989-ից Հեյսեյ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]