Կապար (բույս)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svgԱյս հոդվածը Բույսի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Կապար (այլ կիրառումներ)։
Կապար
Կապար
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Լատիներեն անվանում
Capparis spinosa

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում





Կապարը (Capparis spinosa) կապարազգիների ընտանիքին պատկանող բույս է։ Բազմամյա թուփ է (հազվադեպ՝ ծառ)։ Կարող է ունենալ փշեր։ Հայտնի է կապարի 250-300 տեսակ, որոնք աճում են հիմնականում արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիների չորային շրջաններում։ Ծննդավայը միջերկրածովյան տարածաշրջանն է։ Աճում է Հայաստանում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Հնդկաստանում, Միջին Ասիայում։ Կապար են կոչում նաև այս բույսի չծաղկած կոկոնները։ Օգտագործվում է կերակրի մեջ, ունի բուժիչ–ամրապնդող հատկություններ։

Բույսի նկարագրությունը[խմբագրել]

Կապարի պտուղը։

Բույսն ունի շատ ճյուղեր, ձվաձև կամ կլոր մսալի, փայլուն տերևներ։ Ծաղիկները խոշոր են, սպիտակ կամ սպիտակավարդագույն, բազմաթիվ առէջներով։ Պտուղն իրենից ներկայացնում է կարմրավուն պտղամսով պատիճավոր հատապտուղ։

Մշակումը[խմբագրել]

Կապարի մշակմամաբ զբաղվում են Արևմտյան և Հարավային Եվրոպայում, Ֆիլիպիններում, Հյուսիսային Աֆրիկայում (Մարոկկո), Հյուսիսային Ամերիկայում։ Նախկին Խորհրդային Միությունում արդյունաբերվում էր վայրի կապարը (Դաղստանում)։ Հարավային Եվրոպայում var. genuina (առանց փշերի) տեսակները տալիս են 0.5 - 3.0 կգ պտուղ մեկ բույսից։

Կերակրատեսակ[խմբագրել]

Հիմնականում օգտագործվում են առանց փշերի տեսակները։ Կոկոնները, պտուղները և ընձյուղները թթու են դնում քացախով և աղով և օգտագործում որպես համեմունք տարբեր ճաշատեսակների հետ։ Հասունացած պտուղներն ուտում են նաև հում վիճակում։

Կապարի պահածոյացրած կոկոններ։

Դեղամիջոց[խմբագրել]

Ըստ Մխիթար Հերացու՝ հայ միջնադարյան բժշկության մեջ կապարի արմատների կեղևն օգտագործում էին ստամոքսի և լյարդի հիվանդությունների ժամանակ[1]։ Հունական ժողովրդական բժշկության մեջ կապարի արմատներից և մատաղ ճյուղերից պատրաստված թուրմն օգտագործում են իբրև դեղամիջոց ռևմատիզմի դեմ։ Դաղստանում արմատների թարմ կեղևը դնում են թարախոտ վերքերի վրա, փոշիացրած վիճակում օգտագործում են ռևմատիզմի դեմ։ Կապարի մզվածքը մտնում էր լյարդի բուժման համար նախատեսված ЛИВ-52 դեղամիջոցի բաղադրության մեջ։

Կապարն Աստվածաշնչում[խմբագրել]

Հին կտակարանի Ժողովողի գրքում կապարն հիշատակվում է որպես ցանկության խորհրդանիշ՝

Եւ ՚ի բարձունս հայեսցին, և ապշութիւն ՚ի ճանապարհին. և ծաղկեսցի՛ նշին, և թանձրասցի՛ մարախն, և տարածեսցի՛ կապարն. զի գնա՛ց մարդ ՚ի տուն իւր յաւիտենից, և շո՛ւրջ եղեն կոծօղք ՚ի հրապարակս։ (Գրաբար, Ժողովող 12-5)

Պիտի ծաղկի նշենին, ու մորեխը պիտի բազմանայ, կապարը պիտի տարածուի, որովհետև մարդը գնաց իր յաւիտենական տունը. հրապարակներում պիտի բոլորուեն նրա շուրջը լացուկոծ անողները։ (Արևելահայերեն, Ժողովող 12-5)

Ժողովողի «կապարը պիտի տարածվի» արտահայտությունը խորհրդանշում է ծերության անկարությունը, հանգուցյալի մոտ ցանկությունների բացակայությունը՝ կապարի ախորժելի սերմերն ու պտուղներն այլևս չեն կարող գրավել նրան, գրգռել նրա ախորժակը։

= Հղումներ=[խմբագրել]