Կապար (բույս)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Nuvola single chevron right.svgԱյս հոդվածը Բույսի մասին է։ Այլ գործածությունների համար, այցելեք Կապար (այլ կիրառումներ)։



Տաքսոտուփը կենսաբանակն տեղեկաքարտ է, օգտագործվում է կենսաբանական տաքսոնների կարգաբանությունը, նրանց մասին տեղեկատվությունը ցուցադրելու համար:

Template parameters
Parameter Description Type Default Auto value Status
Regnum regnum Թագավորության անվանում unknown empty empty required
Image file image file Պատկերի անվանում, պետք է ունենա example.xyz տեսքը wiki-file-name empty empty suggested
Image size image size Պատկերի չափը, պարտադիր չէ unknown empty empty suggested
Image title image title Պատկերի վերնագիր unknown empty empty optional
Image descr image descr Պատկերի նկարագրություն (հայտնվում է պատկերի տակ) unknown empty empty suggested
Superregnum superregnum Վերնաթագավորություն unknown empty empty optional
Subregnum subregnum Ենթաթագավորություն unknown empty empty optional
Virus_group virus_group Վիրուսի խումբը ըստ Բալտիմորի unknown empty empty optional
Superphylum superphylum Վերնատիպ unknown empty empty optional
Phylum phylum Տիպի անվանում (կենդանիների համար) unknown empty empty suggested
Subphylum subphylum Ենթատիպ unknown empty empty optional
Superdivisio superdivisio Վերնաբաժին unknown empty empty optional
Divisio divisio Բաժնի անվանումը (միայն բույսերի համար) unknown empty empty suggested
Subdivisio subdivisio Ենթաբաժին unknown empty empty optional
Superclassis superclassis Վերնադաս unknown empty empty optional
Classis classis Դասի անվանումը unknown empty empty suggested
Subclassis subclassis Ենթադաս unknown empty empty optional
Infraclassis infraclassis Ինֆրադաս unknown empty empty optional
Superordo superordo Վերնակարգ unknown empty empty optional
Ordo ordo Կարգի անվանում unknown empty empty suggested
Subordo subordo Ենթակարգ unknown empty empty optional
Infraordo infraordo Ինֆրակարգ unknown empty empty optional
Superfamilia superfamilia Վերնաընտանիք unknown empty empty optional
Familia familia Ընտանիքի անվանումը unknown empty empty suggested
Subfamilia subfamilia Ենաընտանիք unknown empty empty optional
Tribus tribus Տրիբա unknown empty empty optional
Subtribus subtribus Ենթատրիբա unknown empty empty optional
Genus genus Ցեղի անվանումը unknown empty empty suggested
Subgenus subgenus Ենթացեղ unknown empty empty optional
Sectio sectio Սեկցիա unknown empty empty optional
Species species Տեսակի հայերեն անվանում unknown empty empty suggested
Subspecies subspecies Ենթատեսակ unknown empty empty optional
Latin latin Տաքսոնի լատիներեն անվանում unknown empty empty required
Author author Տաքսոնի անվան հեղինակը unknown empty empty optional
Arm_syn arm_syn Տաքսոնի հայերեն տարանունները unknown empty empty optional
Syn syn Տաքսոնի լատիներեն անվան հոմանիշներ/տարանուններ unknown empty empty optional
Typus typus Տաքսոնի տիպիկ ներկայացուցիչ (հիմնականում ցեղերի դեպքում) unknown empty empty optional
Iucnstatus iucnstatus IUCN կարգավիճակ unknown empty empty optional
Iucn iucn IUCN համար unknown empty empty optional
Section text section text Լրացուցիչ կարգավորվող դաշտի տեքստ unknown empty empty optional
Section name section name Լրացուցիչ կարգավորվող բաժնի անվանում unknown empty empty optional
Range map range map Արիալի քարտեզի պատկերը, example.xyz օրինակով wiki-file-name empty empty optional
Range legend range legend Արեալի քարտեզի լեգենդ unknown empty empty optional
Wikispecies wikispecies Վիքիցեղերի հղումը unknown empty empty optional
Commons commons Հղումը Վիքիպահեստում unknown empty empty optional
Itis itis ITIS համար unknown empty empty optional
Ncbi ncbi NCBI համար unknown empty empty optional
Ipni ipni IPNI համար unknown empty empty optional
Eol eol EOL համար unknown empty empty optional
Subsectio subsectio Ենթասեկցիա unknown empty empty optional
Supersectio supersectio Վերնասեկցիա unknown empty empty optional
Supertribus supertribus Վերնատրիբա unknown empty empty optional
Range map width range map width no description unknown empty empty optional
վիրուսների խումբ վիրուսների խումբ no description unknown empty empty optional
Range map caption range map caption no description unknown empty empty optional

</noinclude>

Կապարը (Capparis spinosa) կապարազգիների ընտանիքին պատկանող բույս է։ Բազմամյա թուփ է (հազվադեպ՝ ծառ)։ Կարող է ունենալ փշեր։ Հայտնի է կապարի 250-300 տեսակ, որոնք աճում են հիմնականում արևադարձային և մերձարևադարձային գոտիների չորային շրջաններում։ Ծննդավայը միջերկրածովյան տարածաշրջանն է։ Աճում է Հայաստանում, Եվրոպայում, Հյուսիսային Աֆրիկայում, Հյուսիսային Ամերիկայում, Հնդկաստանում, Միջին Ասիայում։ Կապար են կոչում նաև այս բույսի չծաղկած կոկոնները։ Օգտագործվում է կերակրի մեջ, ունի բուժիչ–ամրապնդող հատկություններ։

Բույսի նկարագրությունը[խմբագրել]

Կապարի պտուղը։

Բույսն ունի շատ ճյուղեր, ձվաձև կամ կլոր մսալի, փայլուն տերևներ։ Ծաղիկները խոշոր են, սպիտակ կամ սպիտակավարդագույն, բազմաթիվ առէջներով։ Պտուղն իրենից ներկայացնում է կարմրավուն պտղամսով պատիճավոր հատապտուղ։

Մշակումը[խմբագրել]

Կապարի մշակմամաբ զբաղվում են Արևմտյան և Հարավային Եվրոպայում, Ֆիլիպիններում, Հյուսիսային Աֆրիկայում (Մարոկկո), Հյուսիսային Ամերիկայում։ Նախկին Խորհրդային Միությունում արդյունաբերվում էր վայրի կապարը (Դաղստանում)։ Հարավային Եվրոպայում var. genuina (առանց փշերի) տեսակները տալիս են 0.5 - 3.0 կգ պտուղ մեկ բույսից։

Կերակրատեսակ[խմբագրել]

Հիմնականում օգտագործվում են առանց փշերի տեսակները։ Կոկոնները, պտուղները և ընձյուղները թթու են դնում քացախով և աղով և օգտագործում որպես համեմունք տարբեր ճաշատեսակների հետ։ Հասունացած պտուղներն ուտում են նաև հում վիճակում։

Կապարի պահածոյացրած կոկոններ։

Դեղամիջոց[խմբագրել]

Ըստ Մխիթար Հերացու՝ հայ միջնադարյան բժշկության մեջ կապարի արմատների կեղևն օգտագործում էին ստամոքսի և լյարդի հիվանդությունների ժամանակ[1]։ Հունական ժողովրդական բժշկության մեջ կապարի արմատներից և մատաղ ճյուղերից պատրաստված թուրմն օգտագործում են իբրև դեղամիջոց ռևմատիզմի դեմ։ Դաղստանում արմատների թարմ կեղևը դնում են թարախոտ վերքերի վրա, փոշիացրած վիճակում օգտագործում են ռևմատիզմի դեմ։ Կապարի մզվածքը մտնում էր լյարդի բուժման համար նախատեսված ЛИВ-52 դեղամիջոցի բաղադրության մեջ։

Կապարն Աստվածաշնչում[խմբագրել]

Հին կտակարանի Ժողովողի գրքում կապարն հիշատակվում է որպես ցանկության խորհրդանիշ՝

Եւ ՚ի բարձունս հայեսցին, և ապշութիւն ՚ի ճանապարհին. և ծաղկեսցի՛ նշին, և թանձրասցի՛ մարախն, և տարածեսցի՛ կապարն. զի գնա՛ց մարդ ՚ի տուն իւր յաւիտենից, և շո՛ւրջ եղեն կոծօղք ՚ի հրապարակս։ (Գրաբար, Ժողովող 12-5)

Պիտի ծաղկի նշենին, ու մորեխը պիտի բազմանայ, կապարը պիտի տարածուի, որովհետև մարդը գնաց իր յաւիտենական տունը. հրապարակներում պիտի բոլորուեն նրա շուրջը լացուկոծ անողները։ (Արևելահայերեն, Ժողովող 12-5)

Ժողովողի «կապարը պիտի տարածվի» արտահայտությունը խորհրդանշում է ծերության անկարությունը, հանգուցյալի մոտ ցանկությունների բացակայությունը՝ կապարի ախորժելի սերմերն ու պտուղներն այլևս չեն կարող գրավել նրան, գրգռել նրա ախորժակը։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել]