Դաշտան
Դաշտանը (նաև՝ մենստրուացիա) արգանդային լորձաթաղանթի (էնդոմետրիումի) թափելն է: Որոշ կաթնասուն ցեղերի բազմացման տարիքի էգերի մոտ, դաշտանը կանոնավոր է պատահում: Բացահայտ դաշտանը (որում հեշտոցի միջոցով արգանդից արյունահոսություն է տեղի ունենում) ի սկզբանե գտնվում է մարդկանց և նրանց մոտիկ էվյոլուցինիստական բարեկամների ինչպես շիմպանզեների մոտ:[1] Ուրիշ ընկերքային կաթնասունների ցեղերը կտղուցային ցիկլեր ունեն, որոոնցում էնդոմետրիումը ներծծվում է կենդանու միջոցով (ծածուկ դաշտան) բազմացման ցիկլի վերջում: Շատ կենդանաբաններ սրան ակնածում են որպես «ճիշտ» դաշտանային ցիկլից տարբեր:
Բովանդակություն |
Ակնարկ [խմբագրել]
Էվմենոռեան (անգլերեն՝ eumenorrhea) ցուցանշմում է նորմալ, կանոնավոր դաշտանը, որը տևում է մի քանի օր (ընդհանդրապես 3-ից 5 օր, սակայն 2-ից մինչ 7 օրը նորմալ է համարվում):[2] Միջին արյան կորուստը դաշտանի ժամանակ 35 մլ է, իսկ 10-ից 80 մլ կորցնելը նորմալ է համարվում:[3] Շատ կանայք նաև նկատում են էնդոմետրիում թաղանթի թափվելը, որը հայտնվում է արյան հետ խառն հյուսվածքի նման (Սա մերթ սխալեցվում է վաղաժամկետ սաղմի վիժման հետ): Պլասմին անունով մի ֆերմենտ, որը գտնվում է էնդոմետրիումի մեջ, հակում ունի արյունը մակարդվելուց արգելել: Այս արյան կորստի պատճառով, նախադաշտանադադար կանայք ավելի բարձր երկաթի պահանջ ունեն իրենց դիետայում՝ երկաթի անբավարարությունը կանխելու համար: Սույն ժամանակ շատ կանայք արգանդային ջղաձգություն, այլ կոչված՝ դաշտանախանգարում (դիսմենոռեա), են վերապրում, որը մեծ մասամբ պատահում է արգանդային մկանի կծկումներից էնդոմետրական արյունը կնոջ մարմնից դուրս վտարելուց: Մի մեծ արդյունաբերություն է աճել այս ջղաձգություններին օգնելու համար դեղեր արտադրելու համար, ինչպես նաև առողջապահական արտադրանքներ դաշտանը կառավարման օգնելու համար:
Դաշտանային ցիկլի մաս [խմբագրել]
Դաշտանը դաշտանային ցիկլի ամենատեսանելի փուլն է: Դաշտանային ցիկլերը դաշտանային արյունահոսության առաջին օրվանից են հաշվվում, որովհետև դաշտանի սկիզբը ընդհուպ համընկնում է հորմոնալ ցիկլի հետ:
Հղիության ժամանակ և ծննդաբերությունից մինչ որոշ ժամանակ անց, բնականոնորեն դաշտանը ժամանակավորապես դադարեցվում է. այս շրջանը կոչվում է ամենոռեա (անգլերեն՝ amenorrhoea), այսինքն՝ դաշտանային ցիկլի բացակայություն: Եթե դաշտանը չի վերսկսել, ապա կաթնարտադրության ժամանակ բեղմնավորությունը ցածր է: Հետծննդաբերական ամենոռեայի միջին երկարությունը ավելի երկար է, երբ որոշակի կրծքով կերակրելու ձևեր են օգտագործվում. սա կարող է դիտմամբ գործադրվել, որպես հղիության կանխարգելում (կաթնարտադրողական ամենոռեայի մեթոդ):
Մշակույթ և դաշտան [խմբագրել]
Դաշտանի ուշեցումը կամ դադարեցումը սովորաբար կնոջ ակնկալում է, թե նա հղի կարող է լինել: Սակայն, սա որոշիչ չի կարելի ընդունել: Դաշտանի առաջին քանի տարում անկանոն ցիկլերը սովորական են: Դաշտանային ցիկլի կանոնավորությունը կարելի է նաև ֆիզիկական կամ հուզական ճնշումից ազդվի: Էլ ավելին, դաշտանի շարունակվելի վաղ հղիության ժամանակ անսովոր չէ:[4]
Շատ կրոններ դաշտանի հետ կապված ավանդույթներ ունեն: Կարելի է որոշ գործողություններ դաշտանի ժամանակ արգելեն (ինչպես սեռական հարաբերությունը ուղղափառ հուդայականությունում, հինդուիզմում և իսլամում), կամ դաշտանի վերջում ծեսեր նշանակեն (ինչպես միկվան հուդայականությունում կամ ղուսլը իսլամում): Որոշ ավանդական հասարակություններ մինչև կանանց դաշտանի վերջը նրանց որոշ բնակություններում, «դաշտանային խրճիթներում» են ագուցում, որոնք նախատեսված են այդ բացառիկ նպատակի համար:
Ըստ հայկական հին ծեսերի, աղջիկներն առաջին դաշտանից հետո օրհնված ջրով լվացումներ էին անում եկեղեցում:[5] Ըստ Հայ Առաքելական եկեղեցու Պարտավի Ժողովի 24-րդ կանոնի, արգելվում էր դաշտանի մեջ գտնվողների պսակն օրհնել:[6] Ըստ Ընդհանրական եկեղեցու հիմնադիրներից Բարսեղ Կեսարացու 1052-որդ կանոնի (որը դրվել է նախքան 5-րդ դար), որին հետևում է նաև Հայ Առաքելական եկեղեցին, կանանց արգելվում է դաշտանի ժամանակ հաղորդություն ստանալ, սակայն վերջին հարյուրամյակում Հայ Առաքելական եկեղեցին որևէ պաշտոնական արձանագրություն չի ունեցել այդ մասին:[7]
Դաշտանը արվեստում [խմբագրել]
- Դժոխքի անատոմիա (ֆրանսերեն՝ Anatomie de l'enfer) - Կինոնկար Քաթրին Բրեյայից․ ֆիլմը կենտրոնանում է արական վախի վրա հանդեպ իգական սեռականության և կադրերից մեկում արական դեմքը պետք է խմի դաշտանի արյուն պարունակող բաժակը
- Ինձնից ազատված (անգլերեն՝ Rid of Me) - Կինոնկար Ջեյմս Վեստբիից - Սկզբի կադրերից մեկում հիմնական դերասանուհին դաշտանի արյունը քսում է այլ մեկի երեսին
- Դաշտան (պարսկերեն՝ پریود -- Փերիոդ) - Երգ պարսիկ երգիչներ Շահին Նաջաֆուց և Մոհսեն Նամջուից, որը երգ է պարսիկ կանանց քաղաքական և մշակութային ճնշման մասին
 |
Սա անավարտ հոդված է։ Դուք կարող եք օգնել Վիքիպեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով այն։ Այս նշումը հարկավոր է փոխարինել համապատասխան թեմատիկ նշումով։ |
Աղբյուրներ [խմբագրել]
- ↑ Strassmann BI (1996). «The evolution of endometrial cycles and menstruation». Q Rev Biol 71 (2): 181–220. doi:. PMID 8693059.
- ↑ The National Women's Health Information Center (April 2007)։ «Ինչպե՞ս է տիպիկ դաշտանային շրջանը: (անգլերեն)»։ U.S. Department of Health and Human Services։ http://www.4woman.gov/faq/menstru.htm#4։ Վերցված է 2005-06-11։
- ↑ David L Healy (2004-11-24)։ «Menorrhagia Heavy Periods - Current Issues»։ Monash University։ http://www.med.monash.edu.au/ob-gyn/research/menorr.html։
- ↑ Դաշտանը, ուշ կամ չեկած (անգլերեն)
- ↑ Հասարակական-տարիքային կարգավիճակի փոփոխության ծեսեր
- ↑ Հայոց Կաթողիկոսների օրոք / Սիոն Ա Բավոնեցի (767-775)
- ↑ Լուսամուտ երկխոսության ֆորում - Կանանց վերաբերյալ
