Բնածին արատներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Բնածին արատներ, հրեշություն, տերատոմորֆիզմ, բուսական և կենդանական օրգանիզմների օրգանների շեղումներ բնականոն կառուցվածքից։ Մարդու հրեշությունները գլխավորապես պայմանավորված են սաղմնային զարգացման խանգարումներով։ Վերջիններս կարող են լինել ժառանգական, կապված մուտացիաների դրսևորումների հետ (առաջացնում են զարգացման արատներ) և ոչ ժառանգական՝ ծագում են օրգանիզմի անմիջական ախտահարումից։ Հրեշություններն առաջանում են մոր օրգանիզմից սաղմին անցնող անբարենպաստ գործոնների (ճառագայթային էներգիա, վնասվածքներ, հղիության ընթացքում արգանդի ճնշվածություն, բարձր ջերմություն, թունավոր նյութեր, մոր կամ սաղմի զանազան հիվանդություններ, պտղաթաղանթների, շուրջպտղային հեղուկի քանակության փոփոխություններ) ազդեցությունից։

Հրեշության տեսակները[խմբագրել]

Ըստ արտահայտման բնույթի հրեշությունները կարող են հանդես գալ աննշան շեղումների կամ օրգանիզմի բնականոն կառուցվածքի խանգարումների ձևով՝ հաճախ նրան դարձնելով ոչ կենսունակ։ Տարբերում են միայնակ կամ բազմակի հրեշություն։ Միայնակը մեկ օրգանիզմի բնականոն ձևավորման խանգարումն է, որի շարքին են դասվում օրգանների տեղաշարժերը (սիրտը՝ աջ, սարդը՝ ձախ), նապաստակի շրթունքը՝ , գայլի երախը՝ , օրգանների կամ ծայրանդամների թերզարգացումը (հիպոգենեզիա), օրգանների թվի ավելացումը կամ ավելցուկային աճումը (բազմամատություն, կրծքագեղձերի և պտուկների թվի բնականոնից ավելի զարգացումը (հիպերգենեգիա) կամ բացակայությունը (ագենեզիա), ոչ ճիշտ ձևավորումը (դիսպլազիա

Բազմակի հրեշություն[խմբագրել]

Բազմակի հրեշության հիմքում ընկած են երկու և ավելի սաղմերի ոչ ճիշտ զարգացումը (անբաժան զույգեր)։ Առավել հաճախ հանդիպում են երկվորյակ հրեշներ, որոնք լինում են համաչափ և անհամաչափ։ Նայած թե երկվորյակները օրգանիզմի որ մասով են իրար միացած, տարբերում են՝

  1. թորակոպագներ (միացած են կրծքավանդակով),
  2. քսիֆոպագներ (կրծոսկրի կամ թրաձև ելուստի միջոցով), հայտնի Չանգ-էնգ Բունկերները (սիամյան երկվորյակներ) ապրել են 63 տարի (1811-74), ամուսնացած են եղել, ունեցել են առողջ երեխաներ, պիգոպագներ (սրբոսկրի միջոցով), առավելապես կանայք են կամ հերմաֆրոդիտներ։ Կենդանիների և մարդկանց հրեշությունյան գիտական մեկնաբանմանը նպաստել է մի շարք երկրներում դրանց հավաքածուների ստեղծումը, որը հնարավորություն է ավել համեմատել և դասակարգել տարբեր հրեշությունները։

Հրեշությունների ուսումնասիրման պատմություն[խմբագրել]

1704-ին Պետրոս I հրատարակել է հրամանագիր, որով արգելվում էր հրեշներին սպանելը և պարտադրվում դրանց մասին հայտնել եկեղեցու գրասենյակին։ Պետրոս I Հոլանդիայում ծանոթացել է Ֆ. Ռեյսի հավաքածուի հետ և 1717-ին ձեռք բերել այն։ 1718-ի նրա հրամանագրի համաձայն հայտնաբերված հրեշները տարվել են թանգարան (կունստկամերա), որի շնորհիվ հարստացվել ու լրացվել է հրեշությունների հավաքածուն։ XVIII դ. 2-րդ կեսին այդ հավաքածուն ուսումնասիրել են Կ. Ֆ. Վոլֆը, հետագայում՝ Պ. Ա. Զագորսկին և Կ. Մ. Բերը։

Հրեշությունների ծագման պատճառների ուսումնասիրության նպատակով, XIX դ. սկզբին փորձել են հրեշներ ստանալ արհեստականորեն։ Փորձառական մեթոդն առաջին անգամ կիրառել է ֆրանսիացի գիտնական է. ժոֆրուա Սենտ-Իլերը։ Հետագայում, փորձառական սաղմնաբանության զարգացման շնորհիվ հրեշություն են առաջացրել կիսվող ձվի վրա մեխանիկական, ցածր կամ բարձր ջերմաստիճանի ազդեցությամբ, ճառագայթմամբ, միջավայրի քիմիական կազմը և սաղմի բնականոն շնչառությունը Փոխելով։ Հրեշություն ուսումնասիրում է հրեշաբանությունը։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական տարբերակը վերցված է Հայկական սովետական հանրագիտարանից, որի նյութերը թողարկված են Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) թույլատրագրի ներքո։ CC-BY-SA-icon-80x15.png