Ամազոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ամազոն
Rio Amazonas
Ամազոն գետի ափին ընկած գյուղ
Ամազոն գետի ափին ընկած գյուղ
Amazonrivermap.png
Բնութագիր
Երկարություն 6 400 կմ
Ջրի ծախս 220 000 մ3
Ջրահոսք
Ակունք Մարանյոն և Ուկայալի գետերի միացումից
 · Բարձրություն 110 մ
 · Կոորդինատներ 4°26′25.1″ հվ. լ. 73°26′50″ ամ. ե. / 4.440306° հվ. լ. 73.447222° ամ. ե.
Գետաբերան Ատլանտյան օվկիանոս
 · Բարձրություն 0 մ
 · Կոորդինատներ 0°35′35.94″ հվ. լ. 49°57′22.59″ ամ. ե. / 0.593317° հվ. լ. 49.956275° ամ. ե.
Գետի թեքություն 0,016 մ/կմ
Տեղակայում
Երկիր Պերու Պերու
Կոլումբիա Կոլումբիա
Բրազիլիա Բրազիլիա
Գետը Վիքիպահեստում

Ամազոն (պորտուգալերեն և իսպաներեն Rio Amazonas), գետ Հարավային Ամերիկայում, աշխարհի ամենամեծ ավազան ունեցող գետն է (7180 կմ²), երբեմն համարվում է ամենաերկարն աշխարհում։ Առաջանում է Մարանյոնի և Ուկայալի գետերի միախառնումից։ Երկարությունը. Մարանյոնիի ակունքից՝ 6437, Ուկայալիի կամ Ապաչետի ակունքներից՝ 7000 կմ։ Ունի բազմաթիվ վտակներ, որոնցից 20-ի երկարությունը գերազանցում է 1500 կմ-ը։

Գետի և նրա ավազանի մեծ մասը գտնվում է Բրազիլիայում։ Հիմնականում հոսում է հասարակածին զուգահեռ։ Ամազոնն աշխարհի ամենաջրառատ գետն է. միջին ծախսը (հոսքը)՝ 200 000 մ³/վրկ է, առավելագույնը՝ 300 000 մ³/վրկ։ Միջին տարեկան ծախսը՝ 7000 կմ³ (աշխարհի բոլոր գետերի ծախսի 15 %-ը)։ Կոշտ հոսքը տարվա ընթացքում գերազանցում է 1 մլրդ տոննան։ Ամազոնի նավարկելի ցանցի երկարությունը ավելի քան 25 հազար կմ է, գլխավոր նավարկելի հունը՝ 4300 կմ։ Գետաբերանում գետի լայնությունը կազմում է 200 կմ։ Գլխավոր վտակները. աջից՝ Ժուրուա, Պուրուս, Մադեյրա, Տապաժոս, Շինգու, ձախից՝ Իսա, Ժապուրա, Ռիո-Նեգրո։ Գլխավոր նավահանգիստները՝ Բելեն, Սանտարեն, Օբիդուս, Մանաուս (Բրազիլիա), Իկիտոս (Պերու)։

Անվանումը[խմբագրել]

Գետն իր անվանումը ստացել է շնորհիվ հնդկացի կանանց. իսպանացի կոնկիստադորները, կռվելով Ամազոնի շրջակայքում բնակվող ցեղերի հետ, հիացել էին իրենց դեմ կռվող կանանցով, որոնք ուս-ուսի մարտնչելով տղամարդկանց կողքին և աչքի ընկնելով քաջությամբ ու ռազմատենչությամբ, նրանց հիշեցրել են ամազոնուհիների ցեղերի մասին հին հունական առասպելները, և որոնց շնորհիվ գետը կոչվել է Ամազոն։[1]

Նշումներ[խմբագրել]

  1. http://www.curanderos.ru/amazon.htm