Ածանցյալ գործիքներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Ածանցյալ գործիք, երկու կողմերի միջև կնքվող ժամկետային պայմանագիր, համաձայն որի կողմերը պարտավորվում կամ ձեռք են բերում իրավունք՝ գնել կամ վաճառել պայմանագրով նախօրոք համաձայնեցրած բազիսային ակտիվը՝ սահմանված ժամկետներում, ծավալով և գնով։ Համաձայնագրերում, որպես բազիսային ակտիվ կարող են նշվել տարբեր ապրանքատեսակներ, այլ ֆինանսական գործիքներ (ինչպես հիմնական այնպես էլ ածանցյալ), այդ թվում արժեթղթեր և արտարժույթ։

Ածանցյալ գործիքների տեսակնրը[խմբագրել]

Պատմական ակնարկ[խմբագրել]

Ածանցյալ գործիքների, իսկ ավել ճիշտ՝ վերջիններիս նախատիպերի կնքման մասին առաջին անգամ հիշատակվել է Արիստոտելի «Քաղաքականություն» աշխատության մեջ։ Համաձայն այս աշխատության` տվյալ ժամանակաշրջանի փիլիսոփաներից մեկը` Թեյլ անունով, որը նաև հայտնի էր որպես աստղագետ և մաթեմատիկոս, աստղերի միջոցով կանխատեսում է, որ սպասվելու է ձիթապտղի մեծ բերք։ Վերջինս չունենալով համապատասխան սարքավորում ձիթապտղի ձեթի ստանալու համար, ինչպես նաև համապատասխան քանակի դրամական միջոցներ` որոշեց կնքել պայմանագիր տվյալ սարքավորման սեփականատերերի հետ։ Համաձայն այդ պայմանագրի նա իրավունք էր ձեռք բերում օգտագոծել այդ սարքավորումը պայմանագրում նշված ժամկետում։ Եվ, երբ եկավ ժամանակը, երբ բոլորին անհրաժեշտ էր սարքավորումը, ձիթապտղի ձեթ ստանալու համար, Թեյլը վաճառեց սարքավորումից օգտվելու իրավունքը ավելի բարձր գնով։ Չնայած նրան, որ այս պայմանագիրը տարբերվում է ժամանակակից օպցիոնային պայմանագրերից` այնուամենայնիվ տվյալ պայմանագրերի էությունը նույնն է: Սկսած 1851թ-ից, գյուղատնտեսական հումքի և կիսաֆաբրիկատների շուկայական գների սեզոնային տատանումների հետ կապված անորոշությունը նվազեցնելու նպատակով, առաջ եկան ժամանակակից ֆորվարդային պայմանագրերը: Վաճառականների միջև ծագող վեճերն, ֆորվարդային պայմանագրով պայմանավորված կողմերի պարտավորությունների չկատարման ռիսկը նվազեցնելու նպատակով, ԱՄՆ-ի առաջին ապրանքային բորսայում՝ Չիկագոյի առևտրային պալատում (հիմնադրվել է 1848թ) , սկսած 1865թ-ից, սկսվեցին կնքվել ֆուչերսային պայմանագրեր [1]: Օպցիոնային շուկաները ածանցիալ գործիքների բաղկացուցիչ մասերից համարվում են ամենաերիտասարդը և համեմատ մյուս ճյուղերի ունեն ավելի քիչ պատմություն: Ժամանակակից ապրանքային օպցիոնային պայմանագրեր սկսել են շրջանառվել Հոլանդիայում դեռևս 1630-ական թվականներից սկսած կակաչամոլության ժամանակաշրջանում, սակայն բորսայական օպցիաներով առևտրի հիմքը դրվել է 1973թ. Չիկագոյի օպցիոնային բորսաայի (CBOE) հիմնադրմամբ [2]: Ընդորում ապրիլի 26-ին՝ բորսայի առաջին առևտրային օրը, կնքվեցին 911 պայմանագրեր հիմնված՝ 16 բաժնետոմսերի վրա The options playbook։ «A brief history of options»։ http://www.optionsplaybook.com/options-introduction/stock-option-history/։ :

Ֆորվարդային համաձայնագիր (ֆորվարդ)[խմբագրել]

Ֆորվարդը կամ ֆորվարդային համաձայնագիրը ոչ բորսայական երկու կողմերի միջև կնքվող պայմանագիր է, ըստ որի՝ կողմերը, համաձայնագրի կնքման պահին, հաստատում (ֆիքսում) են համաձայնագրում նշված բազիսային ակտիվի՝ ապագայում առաքման պայմանները՝ առաքման ժամկետը, ծավալը և գինը:

Ֆյուչերսային համաձայնագիր (ֆյուչերս)[խմբագրել]

Ֆյուչերսը բորսայական, երկու կողմերի միջև կնքվող ստանդարտացված համաձայնագիր է, ըստ որի՝ մի կողմը պարտավորվում է սահմանված ժամկետից հետո մյուս կողմից գնել կամ նրան վաճառել բազիսային ակտիվը՝ սահմանված քանակով և գնով:

Օպցիոնային համաձայնագիր (օպցիոն)[խմբագրել]

Օպցիոնը երկու կողմերի մեջ կնքվող մի համաձայնագիր, ըստ որի, կողմերից մեկը (cօntract seler/cօntract writer) որոշակի գումարային պարգևավճարի դիմաց (preium) վավերացնում է իր պարտավորությունները և վաճառում, իսկ մյուս կողմը` գնորդը (cօntract buyer/ cօntract hօlder) վաճառողին վճարվող պարգևավճարի դիմաց ստանում է իրավունք` գործարքի առարկան (օption basis) համաձայանագրով նշված ժամկետում, համաձայնագրով հաստատված ծավալով (vօlume) և գնով (strike) գնելու(call օption) կամ վաճառելու(put օption) վերաբերյալ։

Գրականություն[խմբագրել]

The History of Exchange Traded Derivative Security Contracts]»։ Simon Fraser University Vancouver, B.C.։

  • Steve Kummer, Christian Pauletto (3 May 2012)։ «[file:///C:/Users/Hp%20elitebook%206930p/Downloads/The+History+of+Derivatives+-+A+Few+Milestones%20(2).pdf The History of Derivatives: A Few Milestones]»։ EFTA Seminar on Regulation of Derivatives Markets, Zurich։
  • Лорен Жак (Москва 2012г)։ Опасные игры с деривативами (ռուսերեն լեզվով)։ Альпина Паблишер։ 

Հղումներ[խմբագրել]