Ապահովագրություն

Ապահովագրությունը մարդկանց միջև առաջացող հասարակական տնտեսական հարաբերությունների հատուկ կատեգորիա է, որն արտադրական հարաբերությունների անբաժանելի մասն է: Այն իրենից ներկայացնում է հասարակական վերարտադրության համակարգում տնտեսական հարաբերությունների օբյեկտիվ ու անհրաժեշտ տարր: Ապահովագրությունը բոլոր տնտեսվարական սուբյեկտներին տրամադրում է անհրաժեշտ երաշխիքներ` փոխհատուցելու տարբեր պատահականություններով պայմանավորված կորուստները:
Ապահովագրությունը չի նվազեցնում պատահարը տեղի ունենալու հավանականությունը, սակայն թեթևացնում է պատահարը տեղի ունենալու արդյունքում հնարավոր ֆինանսական ծախսերի բեռը: Կարելի է ասել, որ ապահովագրությունը իրենից ներկայացնում է ապահովագրված անձի համար անցանկալի և անկանխատեսելի դեպքերի հետևանքով առաջացող մեծ ծախսերից ազատվելու միջոց` ապահովագրական ընկերության կողմից դրանց փոխհատուցման հաշվին:

Ապահովագրման զարգացման պատմությունը

Ապահովագրական հարաբերությունները հայտնի են դեռևս միջին դարերից: Առաջին ապահովագրական պայմանագիրը կնքվել է 1347 թվակակնին, իսկ առաջին կյանքի ապահովագրության գծով գրավոր պայմանագիրը կնքվել է Անգլիայում` XVI դարում: Պատմականորեն առաջանալով վնասների փոխհատուցման անհրաժեշտությունից` ապահովագրությունն իր զարգացման տևական ընթացքում կրել է էական փոփոխություններ և այժմ տարածվում է բազմաթիվ դեպքերի վրա: Ապահովագրությունը ծագել ու զարգացել է մարդկանց զանազան պատահականություններից ապահովագրելու անհրաժեշտությունից ելնելով: Դրանց իրացման գործընթացում առաջանում են տնտեսական առանձնահատուկ հարաբերություններ, որոնք կապվում են արտադրության, բաշխման, փոխանակության և սպառման հետ: Ապահովագրությունը ծագել է դեռևս նախնադարյան համայնական հասարակարգի վերջին շրջանում և աստիճանաբար դարձել է մարդկային կենսագործունեության, հասարակական արտադրության անքակտելի տարրը: Այսպես, ստրկատիրական ժամանակաշրջանում ստրկատերերն ապահովագրությունն օգտագործում էին որպես իրենց գույքի և ստրուկների պաշտպանության միջոց բնական աղետներից, գողություններից և այլ անկանխատեսելի դեպքերից:

Ապրանքադրամային հարաբերությունների զարգացմանը զուգահեռ, բնեղեն ապահովագրությունն իր տեղը զիջել է դրամական տեսքով ապահովագրությանը, որը հնարավորություն էր ստեղծում դրամական ձևով ստեղծելու և բաշխելու ապահովագրական պաշարը: Նման պաշարները, որպես ապահովագրական հիմնադրամ, հնարավոր էր ձևավորել նաև մինչև ապահովագրական պատահարի տեղի ունենալը: Մասնակիցները, վնասի փոխհատուցման անհրաժեշտությունից ելնելով, ապահովագրական վճարների տեսքով լրացուցիչ դրամական միջոցներ էին հավաքագրում: Դրամական ձևով վնասի բաշխումը էականորեն ընդլայնել ու պարզեցրել է ապահովագրության հնարավորությունները: Ապահովագրությունը վեր է ածվել համընդհանուր ունիվերսալ միջոցի` ապահովագրավճարներից ձևավորված դրամական ֆոնդերի հաշվին ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց գույքային շահերի պաշտպանության համար: Այսինքն, ապահովագրության տնտեսական էությունը կայանում է նրանում, որ ապահովագրողների կողմից ձևավորված ապահովագրական ֆոնդերը նախատեսվում են ապահովագրական պատահարի դեպքում ապահովադիրներին փոխհատուցման վճարումներ կատարելու համար:

Ապահովագրության հիմնական հասկացությունները

Ապահովագրողը ապահովագրական ընկերությունն է, որ կազմակերպում է ապահովագրության գործընթացը:

Ապահովադիրը ապահովագրական ընկերության հետ ապահովագրական պայմանագիր կնքող անձն է:

Ապահովագրված անձն այն անձն է, որի համար կնքվում է ապահովագրական պայմանագիրը և որի հետ կապված ապահովագրական պատահարի առաջացումն է հանդիսանում ապահովագրության պայմանագրի առարկան:

Շահառուն ապահովագրական պայմանագրով նախատեսված այն անձն է, որն իրավունք ունի ստանալու ապահովագրական հատուցում, երբ տեղի է պայմանագրով նախատեսված դեպքը: Որպես կանոն ապահովագրված անձը կամ ապահովադիրն է հանդիսանում շահառու, և հազվագյուտ դեպքերում՝ երրորդ անձը:

Ապահովագրության օբյեկտն ապահովագրման ենթակա գույքային և անձնական շահերն են:

Ապահովագրական ռիսկն առաջանալու որոշակի հավանականությամբ և պատահականությամբ ապահովագրական պատահարի տեղի ունենալու հետևանքով առաջացող վնասի հնարավոր մեծությունն է:

Ապահովագրական գումարն ապահովագրողի կողմից վճարման ենթակա հնարավոր ապահովագրական հատուցման առավելագույն չափն է:

Ապահովագրավճարն ապահովագրության պայմանագրով սահմանված չափով և պայմաններով ապահովադրի կողմից ապահովագրողին հնարավոր ապահովագրական հատուցման դիմաց վճարվելիք գումարն է:

Ապահովագրական պատահարն ապահովագրական պայմանագրով նախատեսված դեպքն է կամ իրադարձությունը, որի տեղի ունենալու ուժով ապահովագրողը պարտավորվում է ապահովադրին կամ շահառուին վճարել ապահովագրական հատուցում:

Ապահովագրական uակագինը uահմանված ապահովագրական գումարի նկատմամբ ապահովագրավճարի դրույքաչափն է:

Ապահովագրական հատուցումն ապահովագրական պատահարի տեղի ունենալու արդյունքում ապահովագրողի կողմից ապահովագրական պայմանագրի հիման վրա ապահովադրին կամ շահառուին վճարման ենթակա գումարն է` դրամական արտահայտությամբ կամ համարժեք գույքով:

Չհատուցվող գումարը ոչ կյանքի ապահովագրության դեպքում ապահովադրի մաuնակցության չափն է վնաuի հատուցմանը, որը սահմանվում է ապահովագրության պայմանագրով՝ կոնկրետ գումարի կամ ապահովագրական գումարի նկատմամբ տոկոuի տեսքով: Չհատուցվող գումարի տեսակներն են` 1) պայմանական չհատուցվող գումար, որի դեպքում ապահովագրողն ազատվում է փաuտացի վնաuների կամ կորուuտների հատուցման պարտականությունից, եթե այդ վնասը չի գերազանցում ապահովագրական պայմանագրով նախատեuված չհատուցվող գումարի չափը, և պարտավոր է վճարել հատուցումն ամբողջությամբ, եթե դրա մեծությունը գերազանցում է չհատուցվող գումարի չափը. 2) ոչ պայմանական չհատուցվող գումար, որի դեպքում ապահովագրողն ազատվում է որոշակի մասով հատուցում իրականացնելուց` անկախ վնասի կամ կորստի ընդհանուր չափից:

Ապահովագրության տեսակները

Ապահովագրության տեսակները բազմազան են, բազամազան են նաև իրադարձությունները, որոնցից ապահովագրված անձը կարող է ապահովագրվել: Ստորև բերված են ապահովագրության այն տեսակները, որոնք ամենահաճախն են հանդիպում:

• Գույքի ապահովագրություն, երբ ապահովագրվում է ապահովագրված անձին պատկանող որևէ գույք, կորստից կամ վնասումից.

1. Ավտոմեքենայի, տան, փոխադրվող բեռի կամ այլ գույքի ապահովագրություն՝ հրդեհից, պայթյունից, գողությունից, փոթորիկից, հողի սողանքից կամ այլ պատահարներից
2. Գյուղատնտեսական բերքի կամ անասունների ապահովագորւթյուն՝ կարկտահարոթւյունից, ցրտահարությունից, երաշտից, համաճարակից, ջրհեղեղից և այլ բնական աղետներից

• Պատասխանատվության ապահովագրություն, մարդիկ կարող են պատասխանատու լինել երրորդ անձին անզգույշ կամ ոչ միտումնավոր կերպով կատարված գործողությունենրի արդյունքում պատճառված վնասների համար: Օրինակ, մեքենայի օգտագործման արդյունքում վնաս է պատճառվել ուղևորին կամ երրորդ անձին:

• Առողջության ապահովագրություն, համաձայն որի հատուցման ենթակա են առողջության վերականգման և բուժման ծախսերը

• Դժբախտ դեպքերից ապահովագրություն. որը ներառում է դժբախտ պատահարի արդյունքում մահվան կամ առողջությանը պատճառված վնասի դեպքում ֆինանսական ծախսերի հատուցումը:

• Կյանքի ապահովագրություն, երբ անձի հետ կապված իրադարձությունն է ապահովագրվում: Այն կարելի է բաժանել երկու խոշոր խմբի՝ պաշտպանության վկայագրեր և խնայողության վկայագրեր:

1. Պաշտպանության վկայագրերը ուղղված են ապահովադրի վաղաժամկետ մահվան դեպքում մահացածի ընտանիքին եկամուտների ապահովմանը: Սա կոչվում է նաև մահվան ապահովագրություն:
2. Խնայողության վկայագրերը ուղղված են մարդու կյանքում որոշ իրադարձություններին նախապատրաստվելուն: Օրինակ, երեխայի ծնունդին, ամուսնությանը, կամ կենսաթոշակին

Ապահովագրությունը կարող է լինել`

• կամավոր ապահովագրություն
• պարտադիր ապահովագրություն

Կամավոր ապահովագրությունը ապահովադիրի կամավոր ցանկությամբ ապահովագրական ընկերության հետ ապահովագրության պայմանագիր կնքելու միջոցով իրականացվող ապահովագրությունն է, իսկ պարտադիր ապահովագրությունը ապահովադիրի կամքից անկախ` oրենքով սահմանված պահանջն է ապահովագրողի հետ ապահովագրության պայմանագիր կնքելու վերաբերյալ:

Դիտեք նաև

• Ապահովագրական շուկա