4-Ամինոսալիցիլաթթու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
4-Ամինոսալիցիլաթթու
P-Aminosalicylic acid.svg
Նույնացուցիչներ
CAS համար65-49-6
PubChem CID4649
DrugBank00233
CompTox Dashboard (EPA)
ECHA InfoCard100.000.557 Խմբագրել Վիքիդատայում

4-Ամինոսալիցիլաթթու, նաև հայտնի որպես պարաամինոսալիցիլաթթու, հիմնականում տուբերկուլոզի բուժման համար նախատեսված հակաբիոտիկ[1]։ Մասնավորապես, այն կիրառվում է ակտիվ դեղորայքային տուբերկուլոզի բուժման համար՝ այլ հակատուբերկուլոզային դեղերի հետ զուգակցված[2]։ Այն կիրառվել է նաև որպես սուլֆասալազինով երկրորդային բուժման բաղադրիչ, աղիների բորբոքային հիվանդությունների ժամանակ, ինչպիսիք են՝ խոցային կոլիտը և Կրոնի հիվանդությունը[2]։ Այն հիմնականում նախատեսված է ներքին ընդունման համար[2]։

Ընդհանուր կողմնակի ազդեցություններին են պատկանում սրտխառնոցը, որովայնային ցավը և փորլուծությունը[2]։ Այլ կողմնակի ազդեցություններից են՝ լյարդի բորբոքումը և ալերգիկ ռեակցիաները[2]։ Խորհուրդ չի տրվում այն կիրառել երիկամային անբավարարության առկայության դեպքում[2]։ Չնայած, ըստ երևույթին, այն վնասակար ազդեցություն չի թողնում հղիության ժամանակ կիրառելիս, և բավարար չի ուսումնասիրվել դրա ազդեցությունը բնակչության տվյալ խմբում[2]։ Համարվում է, որ 4-ամինոսալիցիլաթթուն արգելակում է մանրէների ֆոլաթթու արտադրելու ունակությունը[2]։

4-Ամինոսալիցիլաթթուն առաջին անգամ արտադրվել է 1902 թվականին և հաստատվել կիրառման համար՝ 1943 թվականին[3]։ Այն ներառվել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության հիմնական դեղերի ցուցակում, որպես առողջապահության համակարգին անհրաժեշտ առավել անվտանգ ու արդյունավետ դեղամիջոց[4]։ 2005 թվականի դրությամբ տուբերկուլոզի բուժման կուրսը արժե մոտ 2700 ԱՄՆ$[5]:

Բժշկական կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

4-Ամինոսալիցիլաթթուն հիմնականում կիրառվում է տուբերկուլոզային ինֆեկցիաների բուժման համար։

Տուբերկուլոզ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամինոսալիցիլաթթուն հաստատվել է կլինիկական կիրառման համար 1944 թվականին։ Այն ստրեպտոկոկից հետո երկրորդ հակաբիոտիկն է, որն արդյունավետ է տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն համարվում էր տուբերկուլոզի ստանդարտ բուժման բաղադրիչը՝ մինչև ռիֆամպիցինի և պիրազինամիդի ներարկելը [6]։

Դրա արդյունավետությունը տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ ավելի ցածր է, քան ներկայիս առաջնային հինգ դեղամիջոցներինը (իզոնիազիդ, ռիֆամպիցին, էթամբուտոլ, պիրազինամիդ, ստրեպտոմիցին) և դրա գինը ավելի բարձր է, սակայն միևնույնն է մինչև հիմա օգտակար է դեղորայքային կայունությամբ տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ[7][3]։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն միշտ կիրառվում է այլ հակատուբերկուլոզային դեղերի հետ զուգակցված։

Տուբերկուլոզի բուժման համար կիրառվող դեղաչափն է՝ 150 մգ/կգ/օր, որը չափակարգվում է օրական 2-4 դեղաչափերի; այդ պատճառով մեծահասակների համար հիմնական դեղաչափն է՝ 2-4 գ, օրական 4 անգամ։ Այն ԱՄՆ-ում վաճառվում է «Paser» անվան տակ, Jacobus Pharmaceutical-ի կողմից, որը թողարկում է 4 գ․ փաթեթներ՝ դանդաղ արտազատման գրանուլներով։ Դեղը անհրաժեշտ է ընդունել թթու սննդի կամ ըմպելիքների հետ (նարնջի, խնձորի կամ լոլիկի հյութ)[8]։ Պարաամինոսալիցիլաթթուն հասանելի է եղել իզոնիազիդի հետ զուգակցված տեսքով՝ Pasinah[9] կամ Pycamisan[10] անվան տակ։

Դեղերի Եվրոպական գործակալությունը խորհուրդ է տվել թույլատվություն տրամադրել պարաամինոսալիցիլաթթվի մարկետինգի համար՝ մեծահասակների և երեխաների մոտ դեղորայքային կայունությամբ տուբերկուլոզի բուժման ժամանակ, երբ բուժման այլ մեթոդները կիրառելի չեն ռեզիստենտականության (կայունություն) կամ տոլերանտության (ընտելացում) պատճառով[11]։

Աղիների բորբոքային հիվանդություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարաամինոսալիցիլաթթուն նաև կիրառվել է աղիների բորբոքային հիվանդությունների բուժման համար (խոցային կոլիտ և Կրոնի հիվանդություն)[12], բայց փոխարինվել է այլ դեղերով, ինչպիսիք են՝ սուլֆասալազինը և մեսալազինը։

Այլ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարաամինոսալիցիլաթթուն ուսումնասիրվել է մանգանով խելաթային թերապիայում կիրառման համար, և հետագա 17 տարվա հետազոտությունները ցույց են տվել, որ այն կարող է խելաթացման այլ արձանագրություններից արդյունավետ լինել, ինչպիսիք են էթիլենդիամինտետրաացետային թթուն[13]։

Կողմնակի ազդեցություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ստամոքսաղիքային անցանկալի երևույթները (փսխում, սրտխառնոց, փորլուծություն) համարվում են ընդհանուր; դանդաղ ազատագրումը նախատեսված է տվյալ խնդրի լուծման համար[14]։ Այն նաև հեպատիտի առաջացման պատճառ է հանդիսանում։ Գլյուկոզո-6-ֆոսֆատդեհիդրոգենազի դեֆիցիտով մարդկանց անհրաժեշտ է խուսափել ամինոսալիցիլաթթվի կիրառումից, քանի որ այն կարող է բերել հեմոլիզի[15]։ Խպիպը նույնպես կողմնակի ազդեցություն է համարվում, քանի որ ամինոսալիցիլաթթուն արգելակում է վահանաձև գեղձի հորմոնների սինթեզը[16]։

Դեղորայքային փոխազդեցությունները նպաստում են ֆենիտոնինի մակարդակի բարձրացմանը։ Ռիֆամպիցինի հետ զուգընթաց կիրառելու դեպքում՝ ռիֆամպիցինի մակարդակը արյան մեջ նվազում է մոտ երկու անգամ[17]։

ԱՄՆ-ի Աննդի և Դեղերի հսկման վարչությունը պարաամինոսալիցիլաթթուն դասել է հղիության C կարգին, նշելով, որ հայտնի չէ կթողնի այն վնասակար ազդեցություն պտղի վրա, թե ոչ։

Դեղաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եռացնելիս ամինոսալիցիլաթթուն դեկարբօքսիլանում է CO2-ի և 3-ամինոֆենոլի առաջացմամբ։

Ազդեցության ձև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հայտնաբերվել է, որ պարաամինոսալիցիլաթթուն համարվում է նախադեղ, և այն փոխազդում է ֆոլատի հետ դեհիդրոպտերոատսինթազի և դեհիդրոֆոլատսինթազի օգնությամբ, առաջացնելով հիդրօքսիմեթիլհիդրոֆոլատի հակամետաբոլիտ, որն իր հերթին արգելակում է դիհիդրոֆոլատ ռեդուկտազի ակտիվությունը[18]։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պարաամինոսալիցիլաթթուն առաջին անգամ սինթեզվել է Սեյդելի և Բիտների կողմից 1902 թվականին[3]։ Այն կրկին վերարտադրվել է շվեդ քիմիկ Jörgen Lehmann-ի կողմից, երբ հայտնաբերվեց, որ տուբերկուլոզային մանրէն ակտիվ կերպով նյութափոխանակության է ենթարկում սալիցիլաթթվին[19]։ Լեհմանն առաջին անգամ 1944 թվականի վերջին փորձարկեց պարաամինոսալիցիլաթթուն՝ որպես պերօռալ հակատուբերկուլոզային բուժման մեթոդ։ Առաջին պացիենտի վիճակը զգալիորեն բարելավվեց բուժումից հետո[20]։ Տվյալ դեղը ավելի արդյունավետ համարվեց, քան ստրեպտոմիցինը, որը օժտված է նյարդային տոքսիկությամբ և որի հանդեպ տուբերկուլոզը կարող է հեշտությամբ ռեզիստենտություն դրսևորել։ 1948 թվականին բժշկական հետազոտություններ իրականացնող Բրիտանական խորհուրդը ապացուցեց, որ ստրեպտոմիցինով և պարաամինոսալիցիլաթթվով զուգակցված բուժումը գերազանցում է 2 դեղամիջոցների ակտիվությանը, և հաստատեց տուբերկուլոզի ժամանակ զուգակցված բուժման սկզբունքը[3][21]։

Այլ անվանումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ինչպես մնացած առևտրային կարևոր միացությունները, պարաամինոսալիցիլաթթուն նույնպես բաց է թողնվում տարբեր անվանումներով, ներառյալ պարաամինոսալիցիլաթթուն, p-ամինոսալիցիլաթթուն, 4-ամինոսալիցիլաթթուն և ուղղակի P:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. WHO Model Formulary 2008։ World Health Organization։ 2009։ էջ 140։ ISBN 9789241547659։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 «Aminosalicylic Acid»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 20 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Donald Peter R, Diacon Andreas H։ «Para-aminosalicylic acid: the return of an old friend»։ The Lancet Infectious Diseases 15 (9): 1091–1099։ doi:10.1016/s1473-3099(15)00263-7 
  4. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  5. Brown Garrett W., Yamey Gavin, Wamala Sarah։ «Chapter 12»։ The Handbook of Global Health Policy (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ ISBN 9781118509609։ Արխիվացված օրիգինալից 2016-12-20-ին 
  6. Mitchison DA (2000)։ «Role of individual drugs in the chemotherapy of tuberculosis Role of individual drugs in the chemotherapy of tuberculosis»։ Int J Tuberc Lung Dis 4 (9): 796–806։ PMID 10985648 
  7. Fox W., Ellard G. A., Mitchison D. A. (1999)։ «Studies on the treatment of tuberculosis undertaken by the British Medical Research Council tuberculosis units, 1946-1986, with relevant subsequent publications»։ The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease 3 (10 Suppl 2): S231–S279։ PMID 10529902 
  8. «Paser»։ RxList։ Արխիվացված է օրիգինալից September 13, 2008-ին։ Վերցված է 2008-10-10 
  9. «Lichen scrofulosorum: A report of four cases»։ Br J Dermatol 94 (3): 319–325։ 1976։ PMID 1252363։ doi:10.1111/j.1365-2133.1976.tb04391.x 
  10. Black JM, Sutherland IB (1961)։ «Two incidents of tuberculous infection by milk from attested herds»։ Br Med J 1 (5241): 1732–1735։ PMC 1954350։ PMID 20789163։ doi:10.1136/bmj.1.5241.1732 
  11. Drug Discovery & Development. EMA Recommends Two New Tuberculosis Treatments. Archived 2013-12-03 at the Wayback Machine. November 22, 2013.
  12. «Tolerance of 4-aminosalicylic acid enemas in patients with inflammatory bowel disease and 5-aminosalicylic-induced acute pancreatitis»։ Inflamm Bowel Dis 10 (3): 258–260։ 2004։ PMID 15290921։ doi:10.1097/00054725-200405000-00013 
  13. Jiang Y. M., Mo X. A., Du F. Q., Fu X., Zhu X. Y., Gao H. Y., Xie J. L., Liao F. L., Pira E., Zheng W. (2006)։ «Effective Treatment of Manganese-Induced Occupational Parkinsonism with p-Aminosalicylic Acid: A Case of 17-Year Follow-Up Study»։ Journal of Occupational and Environmental Medicine 48 (6): 644–649։ PMC 4180660։ PMID 16766929։ doi:10.1097/01.jom.0000204114.01893.3e 
  14. Das K. M., Eastwood M. A., McManus J. P. A., Sircus W. (1973)։ «Adverse Reactions during Salicylazosulfapyridine Therapy and the Relation with Drug Metabolism and Acetylator Phenotype»։ New England Journal of Medicine 289 (10): 491–495։ PMID 4146729։ doi:10.1056/NEJM197309062891001 
  15. Szeinberg A., Sheba C., Hirshorn N., Bodonyi E. (1957)։ «Studies on erthrocytes in cases with past history of favism and drug-induced acute hemolytic anemia»։ Blood 12 (7): 603–613։ PMID 13436516 
  16. MacGregor A. G., Somner A. R. (1954)։ «The anti-thyroid action of para-aminosalicylic acid»։ Lancet 267 (6845): 931–936։ PMID 13213079։ doi:10.1016/S0140-6736(54)92552-0 
  17. Boman G (1974)։ «Serum concentration and half-life of rifampicin after simultaneous oral administration of aminosalicylic acid or isoniazid»։ European Journal of Clinical Pharmacology 7 (3): 217–25։ PMID 4854257։ doi:10.1007/BF00560384 
  18. Zheng J, Rubin EJ, Bifani P, Mathys V, Lim V, Au M, Jang J, Nam J, Dick T, Walker JR, Pethe K, Camacho LR։ «para-Aminosalicylic acid is a prodrug targeting dihydrofolate reductase in Mycobacterium tuberculosis»։ J Biol Chem 288 (32): 23447–56։ PMC 3789992։ PMID 23779105։ doi:10.1074/jbc.m113.475798։ Արխիվացված օրիգինալից 2015-02-26-ին 
  19. LEHMANN JORGEN (1949-12-01)։ «The Treatment of Tuberculosis in Sweden with Para-Aminosalicylic Acid (PAS): A Review»։ Diseases of the Chest 16 (6): 684–703։ doi:10.1378/chest.16.6.684 
  20. Lehmann J. (1946)։ «Para-aminosalicylic acid in the treatment of tuberculosis»։ Lancet 1 (6384): 15–16։ PMC 2529705։ PMID 21008766։ doi:10.1016/s0140-6736(46)91185-3 
  21. Fox W., Ellard G. A., Mitchison D. A. (1999)։ «Studies on the treatment of tuberculosis undertaken by the British Medical Research Council tuberculosis units, 1946-1986, with relevant subsequent publications»։ The International Journal of Tuberculosis and Lung Disease 3 (10 Suppl 2): S231–S279։ PMID 10529902 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]