Ֆիմի Հեթումի Հեթումյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Ֆիմի (այլ կիրառումներ)
Picto infobox prétendant à un trône.png
Ֆիմի Հեթումյան
Կիլիկիայի հայկական թագավորության արքայադուստր
Տիտղոսներ Սիդոնի իշխանուհի
Մահացել է՝ դեկտեմբերի 2[1], 1309
Վախճանի վայր Դրազարկի վանք, Կիլիկիայի Հայկական Թագավորություն
Դրազարկի վանք
Ազգություն հայ
Տոհմ Հեթումյաններ
Հայր Հեթում Ա
Մայր Զապել
Երեխաներ
  1. Բալիան Բ Գրանիեր (մահ. 1277),
  2. Հովհան Գրանիեր (մահ. 1289),
  3. Մարգարիտա Գրանիեր (Գի Բ Էմբրիակոյի կինը)

Ֆիմի Հեթումյան, նաև Եվփիմեա (ծննդյան թվականն անհայտ - դեկտեմբերի 2[2], 1309, Դրազարկի վանք), Կիլիկիայի հայկական թագավորության արքայադուստր, իշխանուհի, Կիլիկիայի Հեթում Ա թագավորի և Զաբել թագուհու ավագ դուստրը, Կիլիկիայի Լևոն Գ թագավորի քույրը և Սիդոնի սենյոր Ջուլիան Գրանիերի կինը: Ֆիմին սերվում էր Հեթումյանների թագավորական տոհմից:


Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիմի Հեթումյանը 1252 թվականին ամուսնացել է ֆրանսիացի իշխան Ջուլիան Գրանիերի (Ճուլիան, Յուլիան) հետ, որը Սիդոնի (Սայիդ) տերն էր[3]: Ֆիմիի հայրը՝ Հեթում Ա-ն նրա ամուսնության ժամանակ, որպես օժիտ վճարել է 100 000 հայկական բիզանդ[4]: 1263 թվականին, պատերազմի պատճառով, Ֆիմին հեռանում է Սիդոնից և իր Բալիան (Պալիան) և Հովհան (Ճուան) որդիների և Մարգարիտա (Մարկրուն կամ Մառինէ) աղջկա հետ գնում Կիլիկիա, զրկվելով իր իշխանությունից, պատսպարան է փնտրում իր հոր արքունիքում: Այստեղ եղբայրը՝ Լևոն Գ-ն նրան մի շքեղ ավետարան է նվիրում[5][6][7]: Հովհաննես եպիսկոպոս արքաեղբայրն էլ նվիրում է Հոբի և Սողոմոնի գրքերը, իբրև մխիթարություն Ֆիմիի դառնացյալ սրտին:

Հովհաննես Արքաեղբոր ձոնականը նվիրված արքայադուստր Ֆիմի Հեթումյանին[8]՝

«Ընկալ, ով աստուածասէր և գթասէր հոգի, մեծդ ըստ մարմնոյ և բարգաւաճդ ըստ ոգւոյ՝ ծիրանածինդ Ֆիմի, զբաղձալին քոյ, երկամբք ձեռին մեղապարտիս Յովհաննէս եպիսկոպոսի՝ եղբօր հօր քո, որով յԱստուած և յաստուածայինսն խոկասցիս միշտ, և տրտմեալ սրտի քո սփոփանս սովաւ արասցես. գիտենալով զի սեփհական է մարդկան նժդեհութիւն և պանդխտութիւն և փորձանք, որոց անդորր տացէ ձեզ, որ ամենահնարն է»[9][10][11][12]:

1274 թվականին մահանում է Ֆիմի Հեթումյանի ամուսինը` Ջուլիան Գրանիերը և այրիացած արքայադուստրը կրոնավորուհի դառնալով վանք է մտնում: Դառնում է Տյուրոսի Ս. Աստվածածին վանքի (Կիպրոս) մայրապետը, որը կառավարում էր 1308 թվականին, խոր ծերության ժամանակ[13][14][15]:

Արքայադուստր Ֆիմին մահացել է 1309 թվականի դեկտեմբերի 2-ին[16] Դրազարկի վանքում:


Ընտանիքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամուսինը` Ջուլիան Գրանիեր (?-1274), ամուսնացած են եղել 1152-ից մինչև 1163 թվականը.

Երեխաները՝

  1. Բալիան Բ Գրանիեր (մահ. 1277)
  2. Հովհան Գրանիեր (մահ. 1289)
  3. Մարգարիտա Գրանիեր (Գի Բ Էմբրիակոյի կինը)

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, հատոր Գ, էջ 159
  2. «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, հատոր Գ, էջ 159
  3. «Նկարագիր Օշին թագաւորի ձեռագիր ժամագիրքին», Արտավազդ արքեպիսկոպոս Սյուրմեյան, Անթիլիաս, 1933, 98 ա, 100 ա
  4. «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, ըստ Այասի հաշվեցուցակի, էջ 370
  5. «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 146
  6. «Պատմական պատկերներ», Երվանդ Շահազիզ, Թիֆլիս, 1903, էջ 97, 120
  7. «Մի էջ հայ արուեստի և մշակոյթի պատմութիւնից», Գարեգին արք. Հովսեփյան, Հալեպ, 1930, էջ 24
  8. «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 154
  9. «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 145-146
  10. «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, էջ 486-487
  11. «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», 1914, Վենետիկ, հատոր Ա, էջ 164-165
  12. «Revue des Etudes Armeniennes», 1928, էջ 22-24
  13. «Յուշիկք հայրենեաց հայոց», Ղևոնդ Ալիշան, հատոր Բ, Վենետիկ, 1869, էջ 538-565
  14. «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, էջ 545
  15. «Կիպրոս կղզի», Բակուրան, Նիկոսիա, 1903, էջ 62, 116
  16. «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, հատոր Գ, էջ 159

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • «Հայոց անձնանունների բառարան», Հրաչյա Աճառյան, 1942 թ., Հատոր 5, Ցուցակ 1, Էջ 249-250 (2. Ֆիմի, 3. Ֆիմի)
  • «Հայապատում», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1901, հատոր Գ, էջ 159, (486-487)
  • «Նկարագիր Օշին թագաւորի ձեռագիր ժամագիրքին», Արտավազդ արքեպիսկոպոս Սյուրմեյան, Անթիլիաս, 1933, 98 ա, 100 ա
  • «Սիսուան», Ղևոնդ Ալիշան, Վենետիկ, 1885, էջ 145-146, 154, ըստ Այասի հաշվեցուցակի՝ 370
  • «Պատմական պատկերներ», Երվանդ Շահազիզ, Թիֆլիս, 1903, էջ 97, 120
  • «Մի էջ հայ արուեստի և մշակոյթի պատմութիւնից», Գարեգին արք. Հովսեփյան, Հալեպ, 1930, էջ 24
  • «Մայր ցուցակ հայերէն ձեռագրաց մատենադարանին Մխիթարեանց ի Վենետիկ», 1914, Վենետիկ, հատոր Ա, էջ 164-165
  • «Revue des Etudes Armeniennes», 1928, էջ 22-24