Օլտեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Օլտեն
Picswiss SO-18-02.jpg
Տեսակmunicipality of Switzerland? և city of Switzerland?
ԵրկիրFlag of Switzerland.svg Շվեյցարիա[1]
ՎարչատարածքOlten District? և Զոլոտուրն
ԲԾՄ396 մետր
Մակերես11,5 կմ² և 11,49 կմ² (2006)[2]
Կոորդինատներ: 47°21′11.00000010159″ հս․ լ. 7°54′28.000000100079″ ավ. ե. / 47.3530555555837722° հս․. լ. 7.90777777780557756° ավ. ե. / 47.3530555555837722; 7.90777777780557756
Karte Gemeinde Olten 2007.png

Օլտեն (գերմ.՝ Olten), քաղաք Շվեյցարիայում[3], Աարե գետի ափին: Զոլոտուրն կանտոնի կազմի մեջ մտնող շրջաններից մեկի վարչական կենտրոնն է: Երկաթուղային կարևոր հանգույց է, գնացքով Ցյուրիխից, Բեռնից, Բազելից, Լյուցեռնից գտնվում է մոտավորապես հավասար՝ կես ժամվա հեռավորության վրա: Զբաղեցնում է 11.49 քառակուսի կիլոմետր տարածք: 2017 թվականի դեկտեմբերի տվյալներով քաղաքում ապրում էր 18.389 մարդ[4]), որոնց 27.3%-ը օտարերկրացիներ էին[5]: 1999–ից 2009 թվականն ընկած մեկ տասնամյակի ընթացքում բնակչության թվաքանակի միջին տարեկան փոփոխության ցուցանիշը կազմել է 1.2%.[6]:

Ժողովրդագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի բնակչության թվաքանակը պատմական ժամանակի ընթացքում կրել է հետևյալ փոփոխությունները[7]

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի ներկայիս տարածքում ու նրա շրջակայքում հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են Մագդալենյան ժամանակաշրջանի (մեզանից մոտավորապես 16.000-14.000 տարի առաջվա) բազմաթիվ արտեֆակտներ, ինչպես նաև միջին ու նոր քարի դարերի մարդկանց գործունեության հետքեր: Հայտնաբերվել են նաև հին հռոմռական ժամանակների ոչ մեծ բնակավայրի՝ վիկուսի և Աար գետի վրա արդեն իսկ այդ ժամանակներում գցված կամրջի, ինչպես նաև՝ ավելի ուշ կառուցված հռոմեական մեծ ամրոցի ավերակներ, որոնց մերձակայքում էլ հիմնվել է միջնադարյան բնակավայրը: Պատմական փաստաթղթերում առաջին անգամ այն հիշատակվել է 1201 թվականին՝ որպես Oltun (ուսումնասիրողների կարծիքով այդ անվանումն առաջացել է գալլերեն *Olodunum-ից, որ նշանակել է գետի մոտի բերդ).[8]: 13-րդ դարում եղել է Ֆրոբուրգի կոմսերի սեփականությունը, 1377 թվականին անցել Կիբուրգներին, վերջիններից էլ, յոթ տարի անց՝ Հաբսբուրգներին: 1407 թվականից գտնվել է Բազելի ենթակայության ներքո, 1411 և 1422 թվականներին հրդեհներից ավերվել և 1426 թվականին վաճառվել Զոլոտուրնին: Շվեյցարական Համադաշնությանը միացել է երկարատև դիմադրությունից հետո:

Պատմամշակութային հուշարձաններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օլտենի մի շարք պատմամշակութային հուշարձաններ ընդգրկված են Շվեյցարիայի համազգային նշանակության պատմամշակութային ժառանգության ցանկում, այդ թվում՝ հին հռոմեական վիկուսը, նախապատմական, հին հռոմեական, միջնադարյան և վաղ նորդարյա ժամանակների բնակավայրերի ավերակներն ու պահպանված կառույցները, Աար գետի վրայի փայտե ծածկած կամուրջը, երկաթուղային կայարանը, բնության թանգարանը: Քաղաքն ամբողջությամբ ներառված է Շվեյցարական ժառանգության գույքացուցակում[9]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Անվանի անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պաուլ Հերման Մյուլլեր
  • Մարտին Դիստելի (1802–1844) - նկարիչ
  • Բեռնարդ Համեր (1822–1907) - քաղաքական գործիչ, Համադաշնության նախագահ 1879-ին և 1889-ին
  • Վերներ Մյունցինգեր (1832–1875) - Աֆրիկյան Եղջյուր տարածաշրջանի հետազոտողներից
  • Պաուլ Հերման Մյուլլեր (1899–1965) - քիմիկոս, Նոբելյան մրցանակակիր
  • Ուելի Շիբլեր (ծնվ. 1947) - կենսաբան, Ժնևի համալսարանի պրոֆեսոր
  • Պեդրո Լենց (ծնվ. 1965) - գրող
  • Մին Լի Մարտի (ծնվ. 1974) - քաղաքական գործիչ, հրատարակիչ, հասարակագետ, պատմաբան
  • Մարիաննա Շմիդ Մաստ (ծնվ. 1975) - Լոզանի համալսարանի պրոֆեսոր
  • Նաոմի (ծնվ. 1977) - երգչուհի, դերասանուհի, երգերի հեղինակ

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. archINFORM — 1994.
  2. Arealstatistik Standard - Gemeinden nach 4 HauptbereichenFSO.
  3. Statistik Bundesamt für։ «Gemeindedaten» (գերմաներեն)։ Վերցված է 2018-10-20 
  4. «PX-Web - Datenbank wählen»։ www.pxweb.bfs.admin.ch։ Վերցված է 2018-10-20 
  5. Swiss Federal Statistical Office - Superweb database - Gemeinde Statistics 1981-2008 (գերմ.) accessed 19 June 2010
  6. Swiss Federal Statistical Office accessed 7 April 2011
  7. Swiss Federal Statistical Office STAT-TAB Bevölkerungsentwicklung nach Region, 1850-2000 Archived 30 September 2014 at the Wayback Machine. (գերմ.) accessed 29 January 2011
  8. Der Geschichtsfreund: Mitteilungen des Historischen Vereins der fünf Orte Luzern, Uri, Schwyz, Unterwalden und Zug, vols. 126-130 (1974), p. 257.
  9. «Kantonsliste A-Objekte:Solothurn»։ KGS Inventar (German)։ Federal Office of Civil Protection։ 2009։ Արխիվացված է օրիգինալից 18 July 2011-ին։ Վերցված է 12 July 2010 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]