Քույր ու եղբայր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Քույր ու եղբայր
գերմ.՝ Brüderchen und Schwesterchen և ռուս.՝ Сестрица Алёнушка и братец Иванушка
Bruderchen und Schwesterchen (1).jpg
Տեսակգրական ստեղծագործություն, ժողովրդական հեքիաթ և Հեքիաթային սյուժե
Ժանրժողովրդական հեքիաթ
ԵրկիրFlag of Germany.svg Գերմանիա և Flag of Russia.svg Ռուսաստան
Բնագիր լեզուգերմաներեն և ռուսերեն
Brother and Sister (fairy tale)

«Քույր ու եղբայր» (գերմ.՝ Brüderchen und Schwesterchen) ժողովրդական հեքիաթի սյուժե, հայտնի է Եվրոպայում, Ամերիկայում և Մերձավոր Արևելքում: Հեքիաթների սյուժեների Աարնե-Թոմփսոնի դասակարգման համակարգում կրում է 450 համարը և «Եղբայրը քրոջ հետ ճանապարհ գնալիս ջուր է խմում այծի կճղակի տեղից և վերածվում ուլիկի, քույրն ամուսնանում է, կախարդը նրան ջրասույզ է անում ու փոխում (իր կամ իր դստեր հետ), իսկ ուլիկին ցանկանում է մորթել, ամեն ինչ բացահայտվում է» նկարագրությունը[1]:

Գրիմ եղբայրների «Քույր ու եղբայր» հեքիաթը, որը ներառված էր 1812 թվականի հեքիաթների առաջին հրատարակության առաջին հատորում, պատմում է տնից իրենց վհուկ խորթ մոր պատճառով հեռացած երեխաների, հետագայում նրանց կրած դժվարությունների մասին և այն մասին, թե ինչպես է եղբայրը դարձել եղջերու (ուլիկ), իսկ քույրն ամուսնացել թագավորի հետ: Հեքիաթասացների տրամադրության տակ եղել է սյուժեի զարգացման երկու տարբերակ. մեկում եղբայրը վերածվում է եղջերուի ձագի, մյուսում՝ ուլիկի: Երկրորդ հրատարակության մեջ (1819) հեքիաթը լրացվել է այլ տարբերակներով, եղբայրը դարձել է այծիկ: Հեքիաթին մոտ է «Հենզելն ու Գրետելը»[2]: Այս սյուժեն հայտնի է նաև Ալեքսանդր Աֆանասևի «Ռուսական ժողովրդական հեքիաթներ» ժողովածուի «Քույրիկ Ալյոնուշկան և եղբայր Իվանուշկան» հեքիաթով:

Գերմանական հեքիաթի սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խորթ մոր տանը եղբոր ու քրոջ կյանքը դառնում է անտանելի, և նրանք որոշում են հեռանալ: Դաշտերում և անտառներում թափառելիս նրանց տանջում են հոգնածությունը, քաղցն ու ծարավը: Բայց չար վհուկ խորթ մայրն այժմ էլ երեխաներին հանգիստ չի թողնում և նրանց ճանապարհի աղբյուրները կախարդում է: Եղբայրն անտանելի ծարավել էր, բայց զգոն քույրը երկու անգամ նրան հետ է պահում, քանի որ, այդտեղից ջուր խմելով, կարող էր վայրի կենդանիների վերածվել. առաջին աղբյուրից խմելով՝ վագր կդառնար, երկրորդից՝ գայլ: Բայց երրորդ աղբյուրի մոտ ծարավը հաղթում է եղբորը, և քույրը ոչինչ չի կարողանում անել: Խմելով ջուրը՝ եղբայրը եղջերու է դառնում:

Քույրն ու նրա սիրելի եղբայր եղջերուն բնակություն են հաստատում անտառի խորքում գտնվող լքված տնակում և այնտեղ ապրում մեն-մենակ, միմյանց հետ հաշտ ու համերաշխ: Բայց ահա մի անգամ այդ անտառում սկսվում է արքայական մեծ ու աղմկոտ որս, և եղբայրը, որը շատ քիչ զվարճանքներ ուներ, քրոջը խնդրում է դիտել այդ որսը կամ նույնիսկ մասնակցել դրան, քանի որ նա իրեն եղջերու էր զգում: Քույրը եղբորը թույլ է տալիս, բայց հրամայում է երեկոյան վերադառնալ և դուռը թակել՝ արտասանելով «Քույրիկ, ներս թող ինձ» բառերը, իսկ ինքը փակվում է տնակում: Իհարկե, որսորդներն ու թագավորը նկատում են երիտասարդ ու աշխույժ եղջերուին, բայց բռնել չեն կարողանում: Երեկոյան եղջերուն ապահով վերադառնում է քրոջ մոտ: Երկրորդ օրը որսը կրկնվում է, և եղջերուն կրկին չի կարողանում նստած մնալ: Բայց այս անգամ նրան վիրավորում են ու հետապնդում: Եղբոր ու քրոջ բոլոր գաղտնիքներն ու գաղտնաբառերը փոխանցում են թագավորին: Որսորդության երրորդ օրը, մինչ որսորդները հետապնդում էին եղջերուին, թագավորը գաղտագողի գնում է անտառի տնակ և թակելով՝ արտասանում «Քույրիկ, ներս թող ինձ» կախարդական խոսքերը: Քույրը վախենում է՝ շեմին եղբոր փոխարեն անծանոթ տղամարդու տեսնելով: Իսկ թագավորը, իհարկե, սիրահարվում է հմայիչ աղջկան և առաջարկում դառնալ իր կինը:

Թագուհի քույրն ու եղջերու եղբայրն սկսում են ապրել ամրոցում՝ շրջապատված սիրով ու լիակատար գոհունակությամբ: Չար խորթ մայրն ու նրա դուստրն իմանում են այդ մասին, և նախանձը համակում է նրանց: Երբ թագուհին երեխա է ունենում, վհուկը սպասավորի կերպարանքով ամրոց է թափանցում: Նա թուլացած թագուհուն փակում է լոգարանում և այնտեղ դժոխային կրակ վառում, իսկ նրա փոխարեն անկողնում պառկեցնում իր աղջկան՝ թագավորին չթողնելով նրա մոտ: Սակայն մահացող թագուհին մի քանի գիշեր հայտնվում է իր երեխայի օրորոցի մոտ, նրան խնամում, շոյում եղջերուին ու անձայն հեռանում: Վերջին գիշերը նրան ճանաչած թագավորը գնում է նրա հետևից, հետը խոսում, և թագուհին վերակենդանանում է: Վհուկն ու նրա դուստրը մահապատժի են ենթարկվում, ինչի շնորհիվ նրանց կախարդանքը վերանում է, և եղջերուն նորից մարդ է դառնում:

Էկրանավորումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 2008 – Brüderchen & Schwesterchen [Քույր ու եղբայր] – Գերմանիա (ռեժիսոր՝ Wolfgang Eissler/Վոլֆգանգ Էյսլեր), ֆիլմ-հեքիաթ

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]