Փոխադրող հյուսվածք

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Նեխուրի լայնակի կտրվածք: Երևում են և ֆլոեման և քսիլեման

Փոխադրող հյուսվածք, բուսական հյուսվածքի տեսակ, որը իրականացվում է լուծված սննդանյութերի տեղափոխությունը օրգանիզմում: Շատ բարձրակարգ բույսերի մոտ այն ներկայացված է փոխոդրող տարրերով (ջրատար անոթներ և մաղանման խողովակներ): Փոխադրող անոթների պատերն ունեն ծակոտիներ և անցքեր, որոնք հեշտացնում են նյութերի տեղափոխությունը բջջից բջիջ: Փոխադրող հյուսվածքը բուսական օրգանիզմում առաջացնում է անընդհատ ճյուղավորվող ցանց, որը բոլոր օրգանները միացնում է մեկ համակարգում` նրբագույն արմատներից մինչև երիտասարդ ընձյուղներ, բողբոջներ և տերևների ծայրեր:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևի անոթային համակարգ

Գիտնականները կարծում են, որ Երկրի պատմության մեջ հյուսվածքների առաջացումը կապված է ցամաքային բույսերի առաջացման հետ: Երբ բուսական օրգանիզմի մի մասը հայտնվեց օդային միջավայրում, իսկ մյուս մասը հողում` արմատներ, արմատներից տերևներին ջրի և հանքային աղերի, իսկ տերևներից դեպի արմատներ օրգանական նյութերի տեղափոխության անհրաժեշտություն առաջացավ: Այսպես բուսական աշխարհի էվոլյուցիայի ընթացքում ձևավորվեցին երկու տեսակի փոխադրող հյուսվածքներ` անոթներ (բնափայտ) և մաղանման խողովակներ (լուբ): Բնափայտի փոխադրող անոթներով ջուրը իր մեջ լուծված հանքային աղերով բարձրանում է արմատների դեպի տերևներ, տեղի է ունենում նյութերի վերընթաց շարժում: Լուբի մաղանման խողովակներով տերևներում սինթեզված օրգանական նյութերը տեղափոխվում են դեպի արմատներ և մյուս օրգաններ` վարընթաց շարժում:

Նշանակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բույսի փոխադրող հյուսվածքներն են քսիլեման (բնափայտ) և ֆլոեման (լուբ): Քսիլեմայով (արմատից ցողունով) տեղի է ունենում ջրի և նրանում լուծված հանքային աղերի վերընթաց տեղափոխություն:

Բնափայտի նշանակությունը

Քսիլեման, որով տեղի է ունենում նյութերի արագ վերընթաց շարժում, կազմված է տարբեր չափեր ունեցող մահացած բջիջներից: Այս բջիջներում ցիտոպլազման բացակայում է, իսկ պատերը փայտացած են և կրում են անցքեր: Բջիջների հպման տեղում կան անցքեր, որոնցով էլ լուծույթները տեղաշարժվում են բջջից բջիջ դեպի տերևներ: Այդպիսին է տրախեիդների կառուցվածքը: Ծողկավոր բույսերի փողադրող հյուսվածքը ավելի կատարյալ է: Այն կազմված է անոթներից: Անոթներ լայնակի պատեը քայքայվում են: Այսպիսով, անոթները խոռոչավոր խողովակներ են, որոնք կազմված են մեծ թվով մահացած բջիջներից: Ի տարբերություն ծաղկավոր բույսերի մյուս բարձրակարգ բույսերը անոթներ չունեն:

Լուբի նշանակությունը

Շնորհիվ այն բանի, որ վարընթաց հոսքերը ավելի թույլ են, ֆլոեման կազմված է կենդանի բջիջներից: Նրանք առաջացնում են մաղանման խողովաներ, որոնց լայնակի պատերը ունեն մեծ թվով անցքեր: Այս բջիջները կորիզ չունեն, բայց նրանք պահպանում են կենդանի ցիտոպլազման: Մաղանման խողովակների կյանքի տևողությունը երկար չէ, հաճախ2-3տարի, հազվագյուտ` 10-15 տարի: Մահացած մաղանման խողովակները անընդհատ փոխարինվում են նոր ձևավորվածներով:

Ցուցադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Փողադրող հյուսվածքի պատկերացման համար հետաքրքիր մեթոդ են առաջարկել Վ.Ի.Իվանով-Օմսկին և Ե.Ի.Իվանովը: Նրանք օգտագործել են գազային պարպում, կամ Կիրլիանի էֆեկտը: Այդ մեթոդի օգնությամբ բարդու ցողունի լայնակի կտրվածքի վրա երևում են անոթների Էլիպսաձև խրձերի փնջեր[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Иванов-Омский В.И., Иванова Е.И. Фотографирует разряд: древесный водопровод.