Ցիտգլոգե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Coa Illustration Elements Building Castle.svg
Ցիտգլոգե
գերմ.՝ Zytglogge
Zytglogge 01.jpg
Տեսակ աստղագիտական ժամացույց
Հասցե Bim Zytglogge
Վարչական միավոր Canton of Bern և Բեռն
Երկիր Շվեյցարիա
Կառուցված 1218-1220
Կոորդինատներ: 46°56′53.000000101611″ հս․ լ. 7°26′52.000000100079″ ավ. ե. / 46.94805555558377819° հս․. լ. 7.44777777780557759° ավ. ե. / 46.94805555558377819; 7.44777777780557759
Ցիտգլոգեը գտնվում է Շվեյցարիաում
Ցիտգլոգե
Zytglogge Վիքիպահեստում

Ցիտգլոգե (գերմ.՝ Zytglogge), միջնադարյան աստղագիտական ժամացույցով աշտարակ Շվեյցարիայի Բեռն քաղաքի պատմական հատվածում:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցիտգլոգեն կառուցվել է 1218-1220 թվականներին որպես պաշտպանական աշտարակ Բեռնի գլխավոր փողոցի արևմտյան ծայրակետում: Քանի որ Բեռնը Աարե գետի նկատմամբ ունեցած առանձնահատուկ դիրքի պատճառով կարող էր ընդարձակվել միայն արևմտյան ուղղությամբ, Ցիտգլոտեն հայտնվել է քաղաքի խորքում: Դրանով պայմանավորված` աշտարակը կորցրել է իր պաշտպանական նշանակությունը: Մինչև 1405 թվականի Բեռնի «մեծ հրդեհը» այն օգտագործվել է բանտի նշանակությամբ: Հրդեհից հետո այն վերականգնվել է ավազաքարից որպես ժամացուցային աշտարակ, որի սահմանած ժամը պաշտոնապես ճշգրիտ է համարվել Բեռնում: Ցիտգլոգեից է չափվել «վեգշտունդեն»` ժամանակի սահմանված միավորի ընթացքում տրանսպորտի հեռացման աստիճանը: 16-րդ դարում աշտարակը ստացել է ներկայիս տեսքը և համալրվել նոր ժամացույցով: Նրա դարպասներից ներս կայացվել են քաղաքային ժողովների որոշումներ: Շինարարական վերջին փոփոխությունները կատարվել են 1770-1771 թվականների բարոկկո ոճով[1]:

Աստղագիտական ժամացույց[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աստղագիտական ժամացույց և զանգեր

Բեռնի Ցիտգլոգեն Շվեյցարիայի` ժամացույց ունեցող ամենահին աշտարակներից է: Ժամացույցը բաղկացած է նույն հիմնակմախքում տեղադրված հինգ առանձին մեխանիզմներից` մեկը սլաքների շարժման, երկուսը զարկերի և ևս երկուսը ֆիգուրների շարժի համար: Ժամացույցի առանցքին ամրացված են 12 ժամանոց թվատախտակ և աստրոլաբ: Ժամացույցի զարկի մեխանիզմներից մեկը գործի է դրվում ամեն ժամ, մյուսը` քառորդ ժամը մեկ: Շարժվող ֆիգուրները գտնվում են փոքր-ինչ դուրս եկած մասում` 12 ժամանոց արևելյան թվատախտակի տակ, աստրոլաբից աջ:

Աստղագիտական ժամացույցը պահպանվել է մեծ հրդեհի ժամանակներից (1405-1406)[2]: Երկինքն ու հորիզոնը պատկերված են ստերեոգրաֆիկ պրոյեկցիայով երկնքի հյուսիսային բևեռի կողմից: Ժամացույցը ներկայացված է կոորդինատների երկրակենտրոն համակարգի համաձայն, որի դեպքում, ըստ ժամանակի պատկերացումների, Երկիրը համաստեղությունների կենտրոնում է գտնվում: Ժամացույցի պտտվող մասերը ներկայացնում են աստղերի, Արևի և Երկրի տեղաշարժը: Արևի խորհրդանիշը ցույց է տալիս նրա դիրքը հորիզոնում` նշելով արևածագն ու մայրամուտը: Բացի դրանից` ներկայացված է աստղակերպի համաստեղությունների շարժը: Լուսնի խորհրդանիշը մյուս սլաքի վրա է, որ ամեն օր հետ է ընկնում Արևի խորհրդանիշից 48 րոպեով, այդ պատճառով ամեն 29.5 օրը մեկ` նորալուսնի ժամանակ, երկու խորհրդանիշերը հանդիպում են: Լուսնի խորհրդանիշը այնպես է պտտվում իր առանցքի շուրջ, որ դիտողին միայն երևում է նրա «խավար» կողմը: Աստղագիտական ժամացույցի վերին մասում կա փոքրիկ բացվածք, որտեղ երևում է շաբաթվա օրը: Ժամացույցի առանցքը պտտող մեխանիզմը տեղադրված է Ցիտգլոգե աշտարակի ներքին մասում, իսկ կենդանակերպի և լուսնի խորհրդանիշերի շարժման համար պատասխանատու մեխանիզմները` արտաքին մասում` արևի սլաքի վրա:

Զանգերին հարվածող ոսկեգույն կերպարը

Ամեն ժամից 4 րոպե առաջ հայտնվում են շարժվող կերպարները. կանչում է աքաղաղը, իսկ հատուկ տեղում գտնվող հիմարը խփում է գլխի վերևում տեղադրված զանգերը: Այնուհետև աշտարակից դուրս են գալիս զինված արջերը (արջը Բեռնի խորհրդանիշն է), որոնք, պտտվելով աշտարակի շուրջը, կրկին անհետանում են: Աքաղաղը կանչում է երկրորդ անգամ` թափահարելով թևերը: Մորուքավոր Կռոնոսը` ժամանակի աստվածը, շրջում է ավազի ժամացույցը և բարձրացնում գայիսոնը, ինչը զանգերի հնչման ազդանշան է: Նա հաշվում է հարվածները, որ «Հանս ֆոն Տանի» (Hans von Thann) տակտով տալիս է սաղավարտով ասպետը հատուկ մուրճով: Կողքին կանգնած առյուծը պտտում է իր գլուխը այնպես, ասես լսում է զանգերի ձայնը: Հենց զանգերի ձայնը լռում է, աքաղաղը կանչում է երրորդ անգամ` ազդարարելով նոր ժամը:

Ցիտգլոգեի աստղագիտական ժամացույցը ստեղծվել է 1530 թվականին Կասպար Բրուների կողմից, ով եղել է գերմանական ծագումով շվեյցարացի դարբին[3]: 150 տարի անց նրա ստեղծած շարժվող մեխանիզմը փոխարինվել է ներկայումս գործող ճոճոնակավոր մեխանիզմով:

Ֆիլատելիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1960 թվականին շվեյցարական փոստը «Փոստի պատմություն և ճարտարապետական հուշարձաններ» շարքում թողարկել է նամականիշ` 60 ռապեն արժողությամբ, որ ներկայացնում է Ցիտգլոգեն: 1967 թվականին նույն մոտիվը պատկերվել է մանուշակագույն հյուսվածքով թղթին:

Ցիտգլոգեին է նվիրված 2014 թվականին ռուս-շվեյցարական համատեղ թողարկմամբ նամականիշը[4]:

Աշտարակի կրած փոփոխությունները[5]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]